QUE ÜLKESİ VE YENİ ASUR DEVLETİ’NİN ANADOLU POLİTİKASI BAKIMINDAN ÖNEMİ

Yıl 2008, Cilt: 10 Sayı: 3, 117 - 134, 01.12.2008

Mehmet Kurt

Öz

Antik çağda Ovalık Kilikya denilen Adana ve çevresi (Çukurova), Asur kaynaklarında Quo olarak adlandırılmıştır. Yeni Asur Devlcti’nin çok değişik amaçlar ve stratejiler içeren kuzey yayılım politikasının nihaî hedefi, bir taraftan Anadolu'nun zenginlik kaynaklarını sonuna kadar sömürme, diğer taraftan da Akdeniz ticaretini ele geçirme olmuştur. Akdeniz’e açılım sağlayan stratejik konumu ve sahip olduğu doğal kaynakları nedeniyle Quo Ülkcsi’nin, Yeni Asur Devleti politikalarında daima öncelikli bir yer tuttuğu ve belirleyici bir rol oynadığı anlaşılmaktadır. Asur’un Anadolu politikasında Que’nin stratejik ve ekonomik önemini gözler önüne seren en önemli olaylardan birisi de hiç şüphesiz Kirua İsyanı olmuştur. İşte bu makalenin amacı, Asur kral yıllıkları ve hiyeroglif kaynaklar ışığında Asurluların Quc adını verdikleri Adana ve çevresinin stratejik ve sosyo¬ekonomik bakımdan önemini gözler önüne sermektir. Bu açıdan çalışma, bölgenin M.Ö. IX.-VII. yüzyıllar arası tarihi coğrafyası hakkında genel bir değerlendirmeyi de içermektedir.
Anahtar Kelimeler: Que Ülkesi, Yeni Asur Devleti, Anadolu. Kirua İsyanı, Ovalık Kilikya, Sargonidler Devri, III. Salmanassar, Çukurova

ABSTRACT
Adana and vicinity (Çukurova), called as Cilicia Plain in the antique era is named as Que in the Assyrian resources. The final objective of the invasive northern policy of the New Assyrian State, which contained various goals and strategics, was in one hand to exploit the richness of Anatolia to the last limit and to take over the Mediterranean trade on the other hand. It is clear that the Land of Quc had always a priority and played a decisive role in the policies of New Assyrian State due to its strategic location, providing an expansion to the Mediterranean and its natural resources. One of the most important events showing the strategic and economic importance of Quc in the Anatolian policy of Assyrian State was doubtless the Rebellion of Kirua. The objective of this article is to unfold the strategic and socio-economic importance of Adana and vicinity, which the Assyrians called Que according to the almanacs of the Assurian kings and hieroglyph resources. In this respect, the study includes also a general assessment of the historical geography of the region betw een IX.-VII. Centuries B.C.

Anahtar Kelimeler

Ülkesi , Yeni Asur Devleti , Anadolu. Kirua İsyanı , Ovalık Kilikya , Sargonidler Devri , III. Salmanassar , Çukurova , Land of Que , New Assyrian State , Anatolia , Rebellion of Kirua , Cilicia Plain , Sargonides Era , Shalmaneser III

Kaynakça

• ALKIM, U. Bahadır. (1959), “Güney-Batı Antitoros Bölgesi’nde Eski Bir Yol Şebekesi”. Belleten, XXIII/ 89-92), s. 59-77.
• ALKIM. U. Bahadır. (1960), “Sam’al ile Asitawandawa Arasındaki Yol. Amanus Bölgesi’nin Tarihi Coğrafyasına Dair Araştırmalar”, Belleten. XX1V/93-96, s. 349-399.
• ALKIM, U. Bahadır. (1965), “The Road from Sam’al to Asitawandawa, Contributions to the Historical Geography of the Amanus Region”, Anadolu Araştırmaları, II/1-2, s. 1-45.
• ASTOUR, M. C. (1962), “Palace-Names from the Kingdom of Alalah in the North Syrian List of Tutmose III: A Study in Historical Topography”, Journal of Cuneiform Studies, XXII, pp. 220-241.
• BAHAR, Hasan. (1999), Demirçağında Konya ve Çevresi, Konya: S. Ü. Yaşatma ve Geliştirme Vakfı Yayınları.
• BING. J. D. (1987), A History of Cilicia During the Assyrian Period. Michigan.
• BORGIA, E.; CASABONNE, O. et EGETMEYER, M. (2002), “Notes Ciliciennes”, Anatolia Antiqua, X, pp. 177-195.
• BORGIA, Emanuela et CASABONNE, Olivier. (2004), “Notes Ciliciennes”, Anatolia Antiqua, XII. pp. 43-55.
• CASABONNE. Olivier. (1999), “Notes Ciliciennes”, Anatolia Antiqua, IX, pp. 131- 140.
• CASABONNE. Olivier. (2007). “Kilikia, Bağımsızlıktan Makedon Fethine”, Arkeoatlas,6, s. 54-61.
• ÇAMBEL, Halet. (1999), Corpus of Hieroglyphic Luwian Inscriptions, Volume II, Karatepe-Aslantaş, Berlin. New York: Walter de Gruyter.
• ÇAMBEL, Halet ve ÖZYAR, Aslı. (2002), Karatepe-Aslantaş. Azatiwataya Die Bildwerke, Mainz am Rhein: Verlag Philipp von Zabem.
• DALLEY. Stephane. (1999), “Sennacherib and Tarsus”, Anatolian Studies, 49, pp. 73-80.
• DES1DERI. Paolo ve JAS1NK. A. Margherita. (1990), Cilicia. Dall’eta di Kizzuwatna alia Conquista Macedona, Torino.
• DİNÇOL, A. Mehmet. (1982). “Geç Hititler”. Anadolu Uygarlıkları Ansiklopedisi 1, İstanbul: Görsel Yayınlar, s. 122-131.
• ERZEN, Afif. (1940). Kilikien bis zum Ende der Perserrschaft, Leipzig: Spezialbetrieb fur Dissertations von Robert Noske in Borna-Leipzig.
• FORLANİNİ. Massimo. (2001), “Quelques notes sur la géographie historique de la Cilicie”, in: E. Jean et al. (eds), La Cilicie: Espaces et Pouvoirs Locaux, Paria Anatolica XI11 (Paris 2001), s. 5 5 3-5 64.
• GARSTANG, John and GURNEY. O. Robert. (1959), The Geography of the Hittite Empire, London.
• GOETZE. Albrecht. (1940). Kizzuwatna and The Problem of Hittite Geography, New Haven: Yale University Press.
• GRAYSON. A. Kirk. (1987), “Assyrian Expansion Into Anatolia In The Sargonid Age (c. 744-650 B.C)”, XXXI Vc"c Rencontre Assyriologique Internationale (XXXIE Uluslar arası Assirioloji Kongresi, 6-10/V1/1987-İstanbul), Kongreye Sunulan Bildiriler. Ankara: Türk Tarih Kurumu Basımevi, s. 131-
• HILD, Friedrich und HELLENKEMPER, Hansgerd. (1990), Kilikien und Isaurien. Tabula Imperii Byzantini, Wien: Verlag der Österreichischen Akademie der Wissenschaften.
• HOUWINK ten CATE, P. H. J. (1961), The Luwian Population Gropus of Lycia and Cilicia Aspera During the Hellenistic Period. Leiden: E. J. Brill.
• İPEK, İ.; TOSUN, A. K. ve TEKOĞLU, R. (1999), “Adana Geç Hitit Kurtarma Kazısı 1997 Yılı Çalışma Sonuçları”, IX. Müze Kurtarma Kazıları Semineri (2 7-29 Nisan 1998), s. 173-188.
• JASINK, A. Margherita. (1991), “Hittite and Assyrian Routes to Cilicia”. Anatolia Antiqua 1. pp. 253-259.
• JEAN, Éric. (2001), “La Cilicie Pluralité et Unité”, in: É. Jean et al. (eds), La Cilicie: Espaces et Pouvoirs Locaux, Paria Anatolica XIII (Paris 2001), s. 5- 12.
• JOANNÈS, Francis. (1991), “L’Asie Mineure Méridionale d’apès La Documentation Cunéiforme D’Époque Néo-Babylonienne”, Anatolia Antiqua I, pp. 262-266.
• K1NAL, Füruzan. (1973), “Hitit Devletleri İçin Kuzey Suriye’nin Önemi”, Atatürk Konferansları, IV, 1970'den Ayrıbasım, Ankara: Türk Tarih Kurumu Basımevi, s. 1-13.
• KING, L. W. (1910), “Sennaherib and lonians”, The Journal of Hellenic Studies, XXX. 1910, pp. 327-335.
• Koşay, H. Ziya. (1968), “Kilikya Tarihi (Bibliyografya)”, Belleten, XXX1I/126, s. 297-299.
• LEMAIRE, André. (1983), “L'inscription Phénicienne de Hassan-Beyli reconsidérée”, Rivista di Stildi Fenici 11, pp. 9-19.
• LEMAIRE, André. (1991), “Recherches De Topographie Historique sur Le Pays De Qué (IXe-VIIe siècle av. J. C.), Anatolia Antiqua, I. 1991. pp. 265-275.
• LEMAIRE, André. (2001), “Les Langues Du Royaume De Sam’al aux IXC-V11C s. av. J. C et Leurs Relations avec Le Royaume de Qué”, in: E. Jean et al. (eds), La Cilicie: Espaces et Pouvoirs Locaux.
• Varia Anatolica XIII (Paris 2001), s. 185-193.
• LUCKENBILL, D. David. (1968), Ancient Records of Assyria and Babylonia, 1-11, New York.
• MAXWELL-HYSLOP, K. R. (1974), “Assyrian Sources Iron, A Preliminary Survey of the Historical Geographical Evidence”, Iraq, XXXVI, pp. 139-154.
• MELLINK, Machteld. .1. (1965). “Mita, Mushki and Phrygians”, Anadolu Araştırmaları, 11/1-2. s. 3 1 7-325.
• MEMİŞ, Ekrem. (1999). “Asur Devletlerinin Anadolu Politikası’’, XII. Türk Tarih Kongresi (Ankara: 12-16 Eylül 1994). Kongeye Sunulan Bildiriler, 1. Cilt. Ankara: Türk Tarih Kurumu Basımevi, s. 65-73.