HENRI BERGSON’UN ZAMAN KAVRAMINA YAKLAŞIMININ ÇAĞDAŞ ANLATI SİNEMASINA ETKİSİ

Yıl 2011, Cilt: 13 Sayı: 2, 61 - 78, 01.06.2011

Hakan Yılmaz

Öz

Sinemanın önemli yapısal unsurlanndan biri de zamandır. Filmde zaman ve mekan iç içe geçmekte, bir bütünlük göstermektedir. Geleneksel anlatı yapısında öykü, belirli bir olay örgüsü bulunmakta ve olaylar zamansal olarak kronolojik bir biçimde aktarılmaktadır. Çağdaş anlatı yapısında ise, zamanda sürekli olarak geçişler ve belirsizlikler söz konusudur. Zamanın bu yapısı, Henri Bergson’un zaman anlayışından ve özellikle süre-bellek kuramından etkilenmektedir. Bu çalışmada bir çağdaş anlatı sineması örneği olan “Hiroshima Mon Amour-Hiroşima Sevgilim" (Alain Resnais-1959) filminde, Henri Bergson’un zaman anlayışının, çağdaş anlatı sinemasının zaman boyutu üzerindeki etkilerinin çözümlenmesi amaçlanmaktadır. Bu amaç doğrultusunda çalışmada, zaman kavramı, Henri Bergson’un zaman kavramına yaklaşımı ve analizi, süre ve bellek kuramlan, zaman ve sinema ilişkisi, çağdaş anlatı sinemasında zaman boyutunun yapısı ve özellikleri ele alınmaktadır. Bu kapsamda “Hiroşima Sevgilim” filminde, yapısalcı yöntem uygulanmakta, film, zaman boyutu açısından çözümlenmektedir. Bu çerçevede Henri Bergson’un zaman kavramının, çağdaş anlatı sinemasında zaman boyutunun oluşturulmasındaki-zamanda geçişler, bellek, hatırlama, unutma, anılar- etkisi ortaya konulmaktadır

Anahtar Kelimeler

: Henri Bergson , Zaman , Geleneksel Anlatı , Çağdaş Anlatı , Filmsel Zaman.

Henri Bergson's Approach to the Concept of Time and its Effect on the Contemporary Narrative Cinema

Öz

One of the important structural elements of cinema is also the time. In the film, the time and the place are intertwined and constitute an integrity. The story in the traditional narrative structure has a specific plotline and the events are narrated in a chronological format in terms of time. On the other hand, in the contemporary narrative structure there are constant transitions and uncertainties. This structure of the time is affected by Henri Bergson’s understanding of time, and in particular by time-memory theory. In this article is aimed to resolve of Henri Bergson's concept of time to impact on contemporary narrative cinema using of a movie which is called “ Hiroshima Mon Amor-Hiroshima My Love” (Alain Resnain-1959) and it is an example of a contemporary narrative cinema. In order to reach this goal, the concept of time, Henri Bergson's approach to the time concept and its analysis, theories of time and memory, time and cinema relationship, the structure of the time dimension and its properties in the modern narrative cinema are discussed in this study. In this context, in the "Hiroshima Beloveds" film, the structuralist method has been applied and the film has been resolved in terms of time dimension. Within this framework, the effects of Henri Bergson’s time concept -transitions in time, memory, recollection, oblivion, and memoirs- in the formation of time dimension in the contemporary narrative cinema are put forward.

Anahtar Kelimeler

Bergson , Time , Traditional Narrative , Contemporary Narrative , Filmic Time.

Kaynakça

• AKTEN, Sevim. (1996), Romancı Yönüyle Marguerite Duras, I. Basım, Ankara: Doruk Yayınları.
• ARİSTOTELES; AUGUSTINUS ve HEIDEGGER (1997), Zaman Kavramı, (Çev.) Saffet Babür, I. Basım, Ankara: İmge Kitapevi Yayınları.
• BERGSON, Henri. (1959), Düşünce ve Devingen, (Çev.) Miraç Katırcıoğlu, I. Basım, İstanbul: Maarif Basımevi.
• BERGSON, Henri. (1986), Yaratıcı Tekamül, (Çev.) Şekip Tunç, II. Basım, İstanbul: Milli Eğitim Yayınları.
• BIRO, Yvette. (2011), Sinemada Zaman, (Çev.) Anıl Ceren Altunkanat, I. Basım, İstanbul: Doruk Yayınları.
• BOCHENSKI, I. M. (1983), Çağdaş Avrupa Felsefesi, (Çev.) Serdar Rifat Kırkoğlu, İstanbul: Yazko Yayınları.
• BÜKER, Seçil. (1996), Film Dili: Kuramsal ve Eleştirel Eğilimler, I. Basım, İstanbul: Kavram Yayınları.
• BÜKER, Seçil. (1991), Sinemada Anlam Yaratma, II. Basım, Ankara: İmge Kitapevi.
• CARRIERE, Jean Claude. (t.y.), Sinemanın Gizli Dili. (Çev.) Simten Gündeş, İstanbul: Der Yayınları.
• ÇELİKCAN, Peyami. (1997), “Yeni Gerçekçilik", (Der.) Deniz Derman, Serhat Günaydın, Ahmet İnam, Oğuz Onaran, Sinema Akımları, Ankara: Med Campus 126 Proje Yayınları.
• DELEUZE, Gilles. (1989), Cinema 2: The Time-Image, Minneapolis, MN, USA: University of Minnesota Pres.
• DEMİR, Yalçın. (1994), Filmde Zaman ve Mekan, I. Basım, Eskişehir: Turkuaz Yayınları.
• DERMAN, Deniz. (1989), Jean-Luc Godard’ın Sinemasında Kadının Yeniden Sunumu, Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yayımlanmamış Doktora Tezi, Eskişehir.
• DOĞAN TOPÇU, Aslıhan. (1999), Film Zamanının Oluşturulmasında Kullanılan Zaman Atlamalarının Geleneksel ve Çağdaş Anlatı Sinemasında Anlatışa! Yapı İle İlişkileri, Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Eskişehir.
• DORSAY, Atilla. (1997), Yüz Yılın Yüz Yönetmeni, II. Basım, İstanbul: Remzi Kitapevi.
• DURAS, Marguerite. (1966), Hiroşima Sevgilim, (Çev.) Cevat Çapan, İstanbul: Uğrak Kitabevi.
• EINSTEIN, Albert. (1997), Özel ve Genel Görelilik Kuramı, (Çev.) Aziz Yardımlı, I. Basım, İstanbul: Idea Yayınları
• ELIAS, Norbert. (2000), Zaman Üzerine, (Çev.) Veysel Atayman, İstanbul: Ayrıntı Yayınları.
• ESSLIN, Martin. (1996), Dram Sanatının Alanı, (Çev.) Nutku Özdemir, İstanbul: Yapı Kredi Yayınları.
• GÖKÇE, Fethi. (1997) “Yeni Dalga”, (Der.) Deniz Derman, Serhat Günaydın, Ahmet İnam, Oğuz Onaran, Sinema Akımları, Ankara: Med Campus 126 Proje Yayınları.
• HANÇERLİOGLU, Orhan. (1993), Düşünce Tarihi, V. Basım, İstanbul: Remzi Kitapevi.
• HAUSER, Arnold. (1984), Sanatın Toplumsal Tarihi, (Çev.) Yıldız Gölönü, I. Basım, İstanbul: Remzi Kitapevi.
• LAWSON, John Howard. (1994), “Zaman ve Mekan.” (Der.) Yaçın Demir, Filmde Zaman ve Mekan, I. Basım, Eskişehir: Turkuaz Yayınları.
• KANT, İmmanuel. (1999), Pratik Aklın Eleştirisi, (Çev.) İoaanna Kuçuradi, Ülker Gökberk, Füsun Akatlı, Ankara: Türkiye Felsefe Kurumu Yayınları.
• t; MILLER, William. (1993), Senaryo Yazımı, (Çev.) Yılmaz Büyükerşen, Yalçın
• Demir, Nesrin Esen, Eskişehir: Anadolu Üniversitesi Yayınları.
• ONARAN, Alim Şerif. (1986), Sinemaya Giriş, I. Basım, İstanbul: Filiz Kitapevi.
• PARKAN, Mutlu. (1991), Brecht Estetiği ve Sinema, II. Basım, İzmir: İdeart Yayınları.
• PUDOVKIN, V. 1. (1995), Sinemanın Temel İlkeleri, (Çev.) Nijat Özön, II. Basım, İstanbul: Bilgi Yayınları.
• RUSSELL, Bertrand. (2000), Batı Felsefesi Tarihi III-Yeniçağ, (Çev.) Muammer Sencer, VII. Basım, İstanbul: Say Yayınları.
• SAHAKIAN, William S. (1997), Felsefe Tarihi, (Çev.) Aziz Yardımlı, III. Basım, İstanbul: idea Yayınevi.
• SAVAŞ, Hakan. (2001), Sinema ve Varoluşçuluk, Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yayımlanmamış Doktora Tezi, Eskişehir.
• SAVAŞ, Hakan. (2003), Sinema ve Varoluşçuluk, I. Basım, İstanbul: Altıkırkbeş Yayınları.
• TARKOVSKI, Andrey. (1986), Mühürlenmiş Zaman, (Çev.) Füsun Ant, I. Basım, İstanbul: Afa Yayınlan.
• TOPÇU, Nurettin. (1968), Bergson, I. Basım, İstanbul: Hareket Yayınları.
• TOPAKKAYA, Arslan. “Heidegger'in Bergson Zaman Öğretisi ne Getirdiği Tenkitler” Bilgi: e-akademi Hukuk, Ekonomi ve Siyaset Bilimler Aylık İnternet Dergisi, Sayı 23, Yıl 2004, ss 1-11, http://www.e- akademi.org/incele.asp?konu=Heidegger'in Bergson Zaman Öğretisi'ne Getirdiği Tenkitler&kimlik= 1073028801 &url=makaleler/atoprakkaya-1 .htm (16.12.2011).
• UĞURLU, Hakan. (2002). Canlı Yayınlanan Televizyon Programlarında Zaman Olgusu, Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yayımlanmamış Doktora Tezi, Eskişehir.
• ÜLKEN, Hilmi Ziya. (2000), Genel Felsefe Dersleri, İstanbul: Ülken Yayınlan.
• ÜLKEN, Hilmi Ziya. (1968), Varlık ve Oluş, Ankara: Ankara Üniversitesi Basımevi.