NEO-PATRİMONYALİZM YAKLAŞIMINA KARŞI YAPILAŞMA OLARAK TÜRK MODERNLEŞMESİ

Yıl 2012, Cilt: 14 Sayı: 1, 1 - 22, 03.06.2012

Yılmaz Yildirim

Öz

Neo-patrimonyalizm tezine göre, Türkiye’de kurumsal ve hukuksal modernleşmeye rağmen Osmanlı’dan devralınan güçlü devlet geleneği ve patrimonyal anlayış devam etmektedir. Dolayısıyla yaşanan değişim, modernleşme yerine, modernliğin tahrif edilmesi anlamında kullanılan neo- patrimonyalizm olarak adlandırılmaktadır. Neo-patrimonyalizm iddiası, modernleşmeyi devletin kurumsal ve siyasal projesi olarak ele almakta, bu süreçte sosyal aktöre ve onun yenilikçi, yaratıcı üretimlerine yer vermemektedir. Bu çalışma, modernleşme sürecinin öznesi olarak sadece devleti tanıyan, sosyal aktörün eylemine yer vermeyen neo-patrimonyalizm tezini, metodolojik devletçilik olarak tartışmaktadır. Metodolojik devletçiliğe karşın çalışma, Giddens’ın yapılaşma teorisinin dönüşlülük, eylemin amaçlanmamış sonuçları ve yapının ikiliği gibi kavramlarını bir modernleşme yorumunda kullanmaktadır. Çalışma, metodolojik devletçiliğin aşamadığı, yapı-eylem, devlet-toplum, makro-mikro geçmiş-bugün ikiliklerini, modernleşmenin dönüşlülüğünün bileşenleri olarak incelemektedir. Bu dönüşlülük (modernleşme) sürecinde, sosyal aktörün kazandığı yaratıcı becerileri, modernleşmenin hem bir aracı, hem bir icracısı hem de sonucu olarak okuyan bir metodoloji sunumu gerçekleştirilmektedir.

ABSTRACT
With regard to neo-patrimonialist perspective, despite the institutional and legal modernization in Turkey, the patrimonial mentality and strong statism inherited from Ottoman back never faded away and these characters are still alive. Therefore, the experienced change is considered as the distorted modernization called neo-patrimonialism not a real modernization. Neo- patrimonialism regards modernization as the institutional and political project of the state and ignores social agent with all its innovative, Creative activities. This paper discusses neo-patrimonialist perspective, which sees the state as the mere actor and guide of modernization, excludes activities of social agent, as methodological statism. Opposed to methodological statism, this paper offers Giddens’s structuration theory with its constituent concepts like reflexivity, unintended consequences of action and duality of structure as the interpretative tools of modernization. This paper analyzes the dichotomies structure-agency, state- society, macro-micro, past¬today as the basic elements in reflexivity of modernization and claims that methodological statism can not transcend them. In this paper, an alternative methodology that considers creative acquisitions of the social agent in the process of this reflexivity (modernization) are both the tools, performers and consequences is presented.

Anahtar Kelimeler

Modernleşme , Yapılaşma , Neo- Patrimonyalizm , Metodolojik Devletçilik , Türkiye , Modernization , Structuration , Neo-patrimonialism , Methodological Statism , Turkey

Kaynakça

• BAHTİN, Mihail. (1981), The Dialogic Imagination, İngilizceye çev. M. Holquist, Ed.; C. Emerson & M. Holquist, University of Texas Press.
• BOZKURT, Ömer - TURGAY, Ergun. (1998), Kamu Yönetimi Sözlüğü, Ankara: TODAİE.
• BRYANT, Christopher G. A. (1992), “Sociology without Philosophy? The Case of Giddens's Structuration Theory”, Reviewe, Sociological Theory, Vol. 10, No. 2
• ÇAHA, Ömer.(2000), Aşkın Devletten Sivil Topluma, İstanbul: Gendaş Kültür Yayınları.
• ÇİĞDEM, Ahmet. (2003), “ Batılılaşma, Modernite ve Modernizasyon” , Modern Türkiye’de Siyasi Düşünce Cilt 3, İstanbul: İletişim Yayınları.
• De CERTEAU, Michel. (1984), The Practice of Everyday Life. Translated by Steven Rendall. University of California Press.
• DEMİR, Ömer, ACAR, Mustafa. (1997), Sosyal Bilimler Sözlüğü, Ankara: Vadi Yayınları.
• DİNLER, Demet. (2003), “Türkiye’de Güçlü Devlet Geleneği Tezinin Eleştirisi” Praksis, 9 .
• EISENSTADT, Samuel N., (1963), Traditional Patrimonialism and Modern Neopatrimonialism, Princeton: Priceton University Press.
• ELIAS, Norbert.(2004), Uygarlık Süreci, Çev. Ender Ateşman, İstanbul: İletişim Yayınları
• FRANZEN, Mats. (1992), “Anthony Giddens and His Critics The Consequences of Modernity by Anthony Giddens”, Review, Acta Sociologica, Vol. 35, No. 2
• GERBER, Haim. (2004),“Osmanlı Sivil Toplumu ve Modern Türk Demokrasisi”, Osmanlı Geçmişi ve Bugünün Türkiye’si, Der, Kemal Karpat, İstanbul: İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları.
• GİDDENS, Anthony. (1999), Toplumun Kuruluşu, Ankara: Bilim ve Sanat Yayınları.
• GÖLE, Nilüfer. (1997). "Otoriter Laisizm Ve İslamcı Politikalar: Türkiye'de Durum", Yeni Türkiye, Sayı: 18.
• HALDON, John F. (1993), The State and Tributory Mode of Production, Londra: Verso.
• HARRISON, David. (1988), Sociology of Modernization and Development, Florence: Routledge.
• HEPER, Metin. (1973), Modernleşme ve Bürokrasi, Ankara: Türk Sosyal Bilimler Derneği Yayınları.
• HEPER, Metin. (1977), Türk Kamu Bürokrasisinde Gelenekçilik Ve Modernleşme /Siyaset Sosyolojisi Açısından Bir İnceleme, İstanbul: Boğaziçi Üniversitesi Yayınları.
• İNSEL, Ahmet. (2001), Türkiye Toplumunun Bunalımı, İstanbul: Birikim Yayınları.
• KÖKER, Levent. (1995). Modernleşme, Kemalizm Ve Demokrasi, İletişim Yayınları, İstanbul.
• LAYDER, Derek. (2006). Sosyal Teoriye Giriş, (Çev: Ümit Tatlıcan), Küre Yayınları, İstanbul
• MAHCUPYAN, Etyen. (1997), Osmanlıdan PostModerniteye, İstanbul: Yol Yayınları.
• MARDİN, Şerif. (1991), Türk Modernleşmesi, İstanbul: İletişim Yayınları.
• MARDİN, Şerif. (1990), Türkiye'de Toplum ve Siyaset, İstanbul: İletişim Yayınları.
• MARDİN, Şerif. (2004), Yeni Osmanlı Düşüncesinin Doğuşu, Çev. Mümtaz’er Türköne, Fahri Unan, İrfan Erdoğan, İstanbul: İletişim Yayınları.
• MARX, Karl. (1990), Capital Vl. , Ben Fowkes (İngilizceye çev.), London: Penguin Books.
• MELTON, James Von Hom. (1979),”From Enlightement to Revolution: Hertzberg, Schlözer and The Problem of Despotizm in the Late Aufklarung, (ed.Hans Blom, John Laursen and Luisa Simmutti”, Control Europen History, 12
• NİŞANCI, Ensar. (2002),”Neo-Patrimonyalizm ve Türk Siyasal Modernleşmesi”, Doğuş Üniversitesi Dergisi, Say.5.
• NİŞANCI, Ensar. (2001),Geleneksel Patrimonyalizmden Modern Neo- Patrimonyalizme, İstanbul: Halic Üniversitesi Yayınları.
• ROTH, Guenther (1968), Personal Rulership, Patrimonialism, and Empire-Building in the New States: Reviewed work(s):Source: World Politics, Vol. 20, No. 2.
• RUSTOW, Dankward, A. ve WARD, E Robert, (1964)., “Political Modernization in Japan and Turkey”, Modernization and Politics, Princeton University.
• SAN, Coşkun. (1971), Max Weber’de Meşru Otoritenin Sosyolojik Analizi, Ankara: İktisadi ve Ticari İlimler Akademisi Yayınları.
• SLATTERY, Martin. (2007). Sosyolojide temel fikirler, Bursa: Sentez Yayıncılık,.
• SUGAR, Peter F. (1964/ “Turkey”, Ward, R.E. ve D. A. Rustow (der.), Political Modernization in Japan and Turkey, Princeton: Princeton University.
• SUNAR, İ.- SAYARI, S. (1986), “Democracy in Turkey: Problems and Prospects”, O’Donnell, G., P. Schmitter, L. Whitehead (der.), An Introduction to Southern European Transition from Authoritarian Rule: Italy, Greece, Portugal, Spain and Turkey, The John Hopkins University.
• SUNAR, İlkay. (1974), State and Society in the Politics of Turkey’s Development, Ankara University of Political Science, Ankara.
• TACHAU, Frank. (1988), "Political Leadership in Turkey: Continiuty And Change", State, Democracy And Military in The 1980's, Ed., Metin Heper, Ahmet Evin, Berlin: De Gruyder.
• TEKELİ, İlhan, İLKİN, Selim. (1993), Osmanlı İmparatorluğunda Eğitim ve Bilgi Üretim Sisteminin Oluşumu ve Dönüşümü, Ankara: TTK Yayınları.
• TOURAİNE, Alain. (2004), Modernliğin Eleştirisi, Çev. Hülya Tufan, İstanbul: Yapı Kredi Yayınları.
• TUNAYA, Tarık Zafer. (1996), Hürriyetin İlanı, İstanbul: Arba Yayınları.
• UCA, Onur. (2010), Refleksif Sosyolojide Yapı Eylem Etkileşimine Yönelik Bir Örnek Olay Araştırması, Mersin Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Mersin WAGNER, Peter. (1996), Modernliğin Sosyolojisi, Çev. M. Küçük, İstanbul: Sarmal Yayınları.
• WEBER, Max. (1978), Economy and Society, London: University of CaIifornia Press.
• YILDIRIM, Engin. (1999), “Anthony Giddens’ın Yapılanma Teorisi” Bilgi, say. 1.
• ZÜRCHER, Erik Jan. (2003), Cumhuriyetin İlk Yıllarında Siyasal Muhalefet Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası, Çev. Gül Çağalı Güven, İstanbul: İletişim Yayınları.
• ZÜRCHER, Erik-Jan. (2001),“Kemalist Düşüncenin Osmanlı Kaynakları”, Modern Türkiye ’de Siyasi Düşünce, Cilt 4, İstanbul: İletişim Yayınları.