ORGAN BAĞIŞINA SOSYAL PAZARLAMA YAKLAŞIMI: ÜNİVERSİTE ÖĞRENCİLERİNİN ORGAN BAĞIŞINA İLİŞKİN TUTUM VE NİYETLERİ ÜZERİNE BİR ARAŞTIRMA

Hasan Hüseyin Ceylan; Serdar Aydın

ORGAN BAĞIŞINA SOSYAL PAZARLAMA YAKLAŞIMI: ÜNİVERSİTE ÖĞRENCİLERİNİN ORGAN BAĞIŞINA İLİŞKİN TUTUM VE NİYETLERİ ÜZERİNE BİR ARAŞTIRMA

Öz

Bu çalışmada organ bağışı sosyal pazarlama perspektifinden ele alınmıştır. Planlı Davranışlar Kuramı temel alınarak oluşturulan çalışma modeli, üniversite öğrencileri örnekleminde analiz edilmiştir. Çalışma modeline, planlı davranışlar kuramında bulunmayan, ancak organ bağışında önemli bir faktör olarak kabul edilen algılanan risk değişkeni eklenmiştir. Çalışma modelinin analizi, modelin bir bütün olarak değerlendirilebildiği yapısal eşitlik modellemesi ile Lisrel 8.51 programında gerçekleştirilmiştir. Analiz sonucunda; modelde yer alan bütün yollar anlamlı ve bir bütün olarak modelin kabul edilebilirliğini gösteren uyum iyiliği değerleri, kabul edilebilir değerlerin üzerinde bulunmuştur. Analiz sonuçlarına göre, organ bağışına ilişkin davranışsal kontrol arttıkça algılanan risk azalmaktadır. Çalışmada ayrıca algılanan riskin, tutum ve öznel normu olumsuz; tutum ve öznel normun, niyeti olumlu olarak etkilediği belirlenmiştir. ABSTRACT This study explores organ donation from social marketing perspective. The study model based on the Theory of Planned Behavior was analyzed in a sample of university students. The variable of risk, not originally included in the Theory of Planned Behavior but a significant factor in organ donation, was also X. 1L. -^ -X ...__ that all paths in the model were meaningful and the goodness of fit values, which illustrate the overall acceptability of the model, were above acceptable levels. The results indicated that as behavioral control on organ donation increases, perceived risk decreases. The results also revealed that perceived risk negatively affects attitude and subjective norm, and attitude and subjective norm positively affect intention of organ donation.

Anahtar Kelimeler

Sosyal Pazarlama, Organ Bağışı, Planlı Davranışlar Kuramı, Yapısal Eşitlik Modellemesi., Social Marketing, Organ Donation, the Theory of Planned Behavior, Structural Equation Modeling.

Kaynakça

AJZEN, Icek. (1991), “The Theory of Planned Behavior”, Organizational Behavior and Human Decision Processes, 50, 179 - 211.
AJZEN, Icek. (2002), “Perceived Behavioral Control, Self - Efficacy, Locus of Control, and the Theory of Planned Behavior”, Journal of Applied Social Psychology, 32(4), 665 - 683.
AJZEN, Icek. and FISHBEIN, Martin. (1980), Understanding Attitudes and Predicting Social Behavior. Englewood Cliffs, New Jersey: Prentice - Hall.
ANDREASEN, Alan R. (1994), “Social Marketing: Its Definition and Domain”, Journal of Public Policy & Marketing, 13(1), 108 - 114.
ASSAEL, Henry. (1993), Marketing: Principles and Strategy. Orlando: The Dryden Pres.
BARON, Reuben. M. and KENNY, David A. (1986), “The Moderator - Mediator Variable Distinction in Social Psychological Research: Conceptual, Strategic, and Statistical Consideration”, Journal of Personality and Social Psychology, 51, 1173 - 1182.
ENGEL, Karin. S.; MOOSBRUGGER, Helfried. and MÜLLER, Hans. (2003), “Evaluating the Fit of Structural Equation Models: Tests of Significance and Descriptive Goodness- of-Fit Measures”, Methods of Psychological Research Online, Vol.8 (2), 23 - 74.
FALOMIR, Pichastor. J. M.; BERENT, Juan A. and PEREIRA, Andrea. (2011), “Social Psychological Factors of Post¬Mortem Organ Donation: A Theoretical Review of Determinants and Promotion Strategies”, Health Psychology Review, 1 - 46.
FEELEY, Thomas. H. (2007), “College Students’ Knowledge, Attitudes, and Behaviors Regarding Organ Donation: An Integrated Review of the Literature”, Journal of Applied Social Psychology, 37(2), 243 - 271.
FORNELL, Claes. and LARCKER, David. F. (1981), “Evaluating Structural Equation Models with Unobservable Variables and Measurement Error”, Journal of Marketing Research, 18(1), 39 - 50.

GRACE, James. B. (2006), Structural Equation Modeling and Natural Systems, Cambridge, UK: Cambridge University Pres Entertainment Coverage of Donation and Transplantation”, Health Marketing Quarterly, 25(1), 33 - 65.
HORTON, Raymond. L. (1991), “Marketing the Concept of Becoming a Potential Organ Donor”, Marketing Health Services, 11 (3), 36 - 45.
HYDE, Melissa K. and WHITE, Katherine. (2010), “Exploring Donation Decisions: Beliefs and Preferences for Organ Donation in Australia”, Death Studies, 34 (2), 172 - 185.
KAÇA, Gülin; AMADO, Sonia, KIKICI, İpek; CİLASIN, Sibel; DAĞ, Elif; LEYLEK, İncefer vd. (2009), “Organ Bağışına Yönelik Tutumların Planlı Davranış Kuramı Çerçevesinde İncelenmesi”, Türk Psikoloji Dergisi, 24 (64), 78 - 91.
KLINE, Rex B. (2005), Principles and Practice of Structural Equation Modeling, New York: The Guilford Press. KOTLER, Philip and ZALTMAN, Gerald. (1971), “Social Marketing: An Approach to Planned Social Change”. Journal of Marketing, 35(3), 312.
KOTLER, Philip; ARMSTRONG, Gary; SAUNDERS, John A. and WONG, Veronica. (1999), Principles of marketing. New Jersey: Prentice Hall Europe.
KOTLER, Philip and ANDREASEN, Alan R. (1996), Strategic Marketing for Nonprofit Organization. New jersey: Prentice Hall.
KOTLER, Philip and ROBERTO, Eduardo. (1989), Social Marketing: Strategies for Changing Public Behavior. New York: The Free Press.
LEE, Ming C. (2009), “Factors Influencing the Adoption of Internet Banking: An Integration of TAM and TPB with Perceived Risk and Perceived Benefit”, Electronic Commerce Research and Applications, 8, 130-141.
LEE, S. Yum. (2007), Structural Equation Modeling a Bayesian Approach. England: John Wiley & Sons Ltd.
LWIN, May O.; WILLIAMS, Jerome D. and LAN, Luh L. (2002), “Social Marketing Initiatives: National Kidney Foundation's Organ Donation Programs in Singapore”, Journal of Public Policy & Marketing, 21, (1), 66 - 77.
MACKINNON, David P. (2008), Introduction to Statistical Mediation Analysis. New York: Taylor & Francis Group.
MCGORRY, Susan Y. (2000), “Measurement in a Cross - Cultural Environment: Survey Translation Issues”, Qualitative Market Research 3 (2) 74 - 81
MORGAN, Susan. E.; MİLLER, Jenny and ARASARATNAM, Lily A. (2002), “Signing Cards, Saving Lives: An Evaluation of the Worksite Organ Donation Promotion Project”, Communication Monographs, 69 (3), 253 - 273.
MORGAN, Susan. E, STEPHENSON, Michael and HARRISON, Tyler R. (2008), “Facts Versus ‘Feelings’ How Rational is the Decision to Become an Organ Donor?”, Journal of Health Psychology 13(5), 644 - 658.
MORGAN, Susan E. and MİLLER, Jenny. (2002), “Communicating About Gifts of Life: The Effect of Knowledge, Attitudes, and Altruism on Behavior and Behavioral İntentions Regarding Organ Donation”, Journal of Applied Communication Research, 30 (2), 163 - 178.
MOSSIALOS, Elias; COSTA-FONT, Joan and RUDISILL, Caroline. (2008), “Does Organ Donation Legislation Affect Individuals’ Willingness to Donate Their Own or Their Relative’s Organs? Evidence Form European Union Survey Data”, MC Health Services Research, 8(48).
MOSTAFA, Mohamed M. (2001), “A Psycho - Cognitive Segmentation of Organ Donors in Egypt Using Kohonen’s Self - Organizing Maps”, Expert Systems with Applications, 38, 6906 - 6915.
MOSTAFA, Mohamed M.(2010), “Altruistic, Cognitive and Attitudinal Determinants of Organ Donation Intention in Egypt: A Social Marketing Perspective”, Health Marketing Quarterly, 27(1), 97 - 115.
PROTTAS, Jeffrey M. (1983), “Encouraging Altruism: Public Attitudes and the Marketing of Organ Donation”, Health and Society, 61(2), 278 - 306.
RANDALL, E. Schumacker and LOMAX, Richard (2004), A Beginner's Guide to Structural Equation Modeling. Mahwah, New Jersey: Lawrence Erlbaum Associates.
RAYKOV, Tenko and MARCOULIDES, George A. (2006), A First Course in Structural Equation Modeling (2th. Ed.), Mahwah, New Jersey: Lawrence Erlbaum Associates.
REUBSAET, Astrid; BORNE, Bart V. D.; BRUG, Johanned; PRUYN, Jean and HOO, Hans V. (2001), “Determinants of the İntention of Dutch Adolescents to Register as Organ Donors”, Social Science & Medicine, 53, 383 - 392.
Sağlık Bakanlığı Bilgi Edinme Servisi (2010), 2010 Organ Nakli Güncel İstatistikleri.
SCHIFFMAN, Leon and KANUK, Leslie (1994), Consumer Behavior. New Jersey, USA: Prentice-Hall.
SCHUMACKER, Randall E. and LOMAX, Richard G. (2004), A Beginner’s Guide to Structural Equation Modeling (2th. Ed.). Mahwah, New Jersey: Lawrence Erlbaum Associates.
ŞİMŞEK, Ömer. F. (2007), Yapısal Eşitlik Modellemesine Giriş (Temel İlkeler ve Lisrel Uygulamaları). Ankara: Ekinoks Yayınları.
SIROIS, Brian C.; SEARS, Samuel F. and MARHEFKA, Stephanie. (2005), “Do New Drivers Equal New Donors? An Examination of Factors Influencing Organ Donation Attitudes and Behaviors in Adolescents”, Journal of Behavioral Medicine, 28 (2), 201 - 212.
SMITH, Sandi W.; KOPFMAN, Jenifer E.; LINDSEY, Lisa L. M.;YOO, Jina and MORRISON, Kelly (2004), “Encouraging Family Discussion on the Decision to Donate Organs: The Role of the Willingness to Communicate Scale”, Health Communication, 16( 3), 333 - 346.
Türk Nefroloji Derneği. (2011), “Basın bildirisi”, http://www.tsn.org.tr/pdf/basin_bildirisi.pdf (Erişim: 24.01.2012)
United Network for Organ Sharing. (2011), “Organ Procurement and Transplantation Network” http://optn.transplant.hrsa.gov/latestData/rptData.asp (Erişim: 24.01.2012)
VIKI, G. Tendayi; CULMER, Michelle J.; ELLER, Anja and ABRAMS, Dominic. (2006), “Race and Willingness to Cooperate with the Police: The Roles of Quality of Contact, Attitudes Towards the Behavior and Subjective Norms”, British Journal of Social Psychology, 45, 285 - 302.
WINKEL, Frans W. (1984), “Public Communication on

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Bilgi Güvenliği Yönetimi

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yazarlar

Hasan Hüseyin Ceylan Bu kişi benim
Türkiye

Serdar Aydın Bu kişi benim
Türkiye

Yayımlanma Tarihi

3 Haziran 2012

Gönderilme Tarihi

1 Ocak 2012

Kabul Tarihi

1 Şubat 2012

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2012 Cilt: 14 Sayı: 1

IZ

https://izlik.org/JA99DC37XW

APA

Ceylan, H. H., & Aydın, S. (2012). ORGAN BAĞIŞINA SOSYAL PAZARLAMA YAKLAŞIMI: ÜNİVERSİTE ÖĞRENCİLERİNİN ORGAN BAĞIŞINA İLİŞKİN TUTUM VE NİYETLERİ ÜZERİNE BİR ARAŞTIRMA. Afyon Kocatepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 14(1), 169-190. https://izlik.org/JA99DC37XW

AMA

1.Ceylan HH, Aydın S. ORGAN BAĞIŞINA SOSYAL PAZARLAMA YAKLAŞIMI: ÜNİVERSİTE ÖĞRENCİLERİNİN ORGAN BAĞIŞINA İLİŞKİN TUTUM VE NİYETLERİ ÜZERİNE BİR ARAŞTIRMA. AKÜSBD. 2012;14(1):169-190. https://izlik.org/JA99DC37XW

Chicago

Ceylan, Hasan Hüseyin, ve Serdar Aydın. 2012. “ORGAN BAĞIŞINA SOSYAL PAZARLAMA YAKLAŞIMI: ÜNİVERSİTE ÖĞRENCİLERİNİN ORGAN BAĞIŞINA İLİŞKİN TUTUM VE NİYETLERİ ÜZERİNE BİR ARAŞTIRMA”. Afyon Kocatepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi 14 (1): 169-90. https://izlik.org/JA99DC37XW.

EndNote

Ceylan HH, Aydın S (01 Haziran 2012) ORGAN BAĞIŞINA SOSYAL PAZARLAMA YAKLAŞIMI: ÜNİVERSİTE ÖĞRENCİLERİNİN ORGAN BAĞIŞINA İLİŞKİN TUTUM VE NİYETLERİ ÜZERİNE BİR ARAŞTIRMA. Afyon Kocatepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi 14 1 169–190.

IEEE

[1]H. H. Ceylan ve S. Aydın, “ORGAN BAĞIŞINA SOSYAL PAZARLAMA YAKLAŞIMI: ÜNİVERSİTE ÖĞRENCİLERİNİN ORGAN BAĞIŞINA İLİŞKİN TUTUM VE NİYETLERİ ÜZERİNE BİR ARAŞTIRMA”, AKÜSBD, c. 14, sy 1, ss. 169–190, Haz. 2012, [çevrimiçi]. Erişim adresi: https://izlik.org/JA99DC37XW

ISNAD

Ceylan, Hasan Hüseyin - Aydın, Serdar. “ORGAN BAĞIŞINA SOSYAL PAZARLAMA YAKLAŞIMI: ÜNİVERSİTE ÖĞRENCİLERİNİN ORGAN BAĞIŞINA İLİŞKİN TUTUM VE NİYETLERİ ÜZERİNE BİR ARAŞTIRMA”. Afyon Kocatepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi 14/1 (01 Haziran 2012): 169-190. https://izlik.org/JA99DC37XW.

JAMA

1.Ceylan HH, Aydın S. ORGAN BAĞIŞINA SOSYAL PAZARLAMA YAKLAŞIMI: ÜNİVERSİTE ÖĞRENCİLERİNİN ORGAN BAĞIŞINA İLİŞKİN TUTUM VE NİYETLERİ ÜZERİNE BİR ARAŞTIRMA. AKÜSBD. 2012;14:169–190.

MLA

Ceylan, Hasan Hüseyin, ve Serdar Aydın. “ORGAN BAĞIŞINA SOSYAL PAZARLAMA YAKLAŞIMI: ÜNİVERSİTE ÖĞRENCİLERİNİN ORGAN BAĞIŞINA İLİŞKİN TUTUM VE NİYETLERİ ÜZERİNE BİR ARAŞTIRMA”. Afyon Kocatepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, c. 14, sy 1, Haziran 2012, ss. 169-90, https://izlik.org/JA99DC37XW.

Vancouver

1.Hasan Hüseyin Ceylan, Serdar Aydın. ORGAN BAĞIŞINA SOSYAL PAZARLAMA YAKLAŞIMI: ÜNİVERSİTE ÖĞRENCİLERİNİN ORGAN BAĞIŞINA İLİŞKİN TUTUM VE NİYETLERİ ÜZERİNE BİR ARAŞTIRMA. AKÜSBD [Internet]. 01 Haziran 2012;14(1):169-90. Erişim adresi: https://izlik.org/JA99DC37XW

This work is licensed under Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International