Aile ve Dindarlık: Ebeveynlik Biçimleri ve Dindarlık Yönelimi İlişkisi

Ferdi Kıraç; Fatma Eyş; Beyzanur Yaşar

doi:10.32709/akusosbil.1723848

EN TR

Family and Religiousness: Relationship Between Parenting Styles and Religious Orientation

Öz

The majority of research examining the relationship between early childhood experiences and adult religiosity has mainly concentrated on attachment patterns and childhood maltreatment. Young’s Schema Theory, which addresses attachment patterns, childhood abuse-neglect and other early parent-child interactions in the context of the child’s universal needs offers a more comprehensive framework for understanding the relationship between parenting and adult religiosity. Although there are some studies examining the relationship between early maladaptive schemas and religiosity within the framework of Young Schema Theory, research addressing the relationship between parenting styles defined in the context of this theory and adult religiosity is very limited. For that reason, in this study, we investigated the relationship between parenting styles defined by The Schema Theory and religious orientation. Using Personal Information Form, Young’s Parenting Inventory, Muslim Religious Orientation Scale-Revised and Religious Fundamentalism Scale, the data was collected from 535 university students reached through random sampling. Results showed that paternal exploitative/abusive parenting style negatively and significantly predicted both intrinsic and fundamentalist religious orientations. Results also showed that maternal conditional/achievement focused parenting and paternal permissive-boundless parenting positively and significantly predicted extrinsic religious orientation. Finally, in almost all subdimensions of parenting styles, negative parenting was positively associated with the quest orientation. Based on the findings of this study, importance of parenting in religious education was emphasized. In addition, necessity of reconsidering the operational definitions of religious orientations in Turkish-Muslim context was pointed out.

Anahtar Kelimeler

Young's schema theory, parenting styles, religious orientation

Aile ve Dindarlık: Ebeveynlik Biçimleri ve Dindarlık Yönelimi İlişkisi

Öz

Erken çocukluk dönemi yaşantılarının yetişkin dindarlığı ile ilişkisini ele alan araştırmaların çoğunluğu bağlanma ve çocukluk dönemi örseleyici yaşantılarına odaklanmaktadır. Bağlanma örüntüleri, ihmal-istismar yaşantıları ve diğer erken dönem ebeveyn-çocuk etkileşimlerini, çocuğun evrensel ihtiyaçları bağlamında ele alan Young’ın Şema Kuramı, ebeveynlik ve yetişkin dindarlığı ilişkisini anlamada daha kapsamlı bir çerçeve sunmaktadır. Young Şema Kuramı çerçevesinde erken dönem uyum bozucu şemalar ve dindarlık ilişkisini inceleyen bazı çalışmalara rastlansa da, bu kuram bağlamında tanımlanan ebeveynlik biçimleri ve yetişkin dindarlığı arasındaki ilişkiyi ele alan araştırmalar çok sınırlıdır. Bu nedenle, bu araştırmada, Şema Kuramı çerçevesinde tanımlanan ebeveynlik biçimleri ve dindarlık yönelimi arasındaki ilişki incelenmiştir. Araştırmanın verileri, Young Ebeveynlik Ölçeği, Müslüman Dini Yönelim Ölçeği-Gözden Geçirilmiş ve Dinsel Fundamentalizm Ölçeği kullanılarak, rastgele örnekleme yöntemi ile erişim sağlanan 535 üniversite öğrencisinden elde edilmiştir. Araştırma bulguları, sömürücü istismar edici babalığın içedönük ve fundamentalist dinsel yönelimleri negatif yönde ve anlamlı olarak yordadığını göstermiştir. Bulgular ayrıca, koşullu/başarı odaklı annelik ve aşırı izin verici/sınırsız babalığın dışadönük dindarlık yönelimini pozitif yönde ve anlamlı olarak yordadığını göstermiştir. Ebeveynlik biçimlerinin neredeyse tüm alt boyutlarında, olumsuz ebeveynliğin arayışta dindarlık yönelimi ile pozitif yönde ve anlamlı olarak ilişkili orduğu görülmüştür. Araştırma bulgularına dayanarak, din eğitiminde ebeveynliğin önemi vurgulanmıştır. Ayrıca, dindarlık yönelimlerinin işlevsel tanımlarının Türk-Müslüman kültüründe tekrar gözden geçirilmesinin gerekli olduğuna işaret edilmiştir.

Anahtar Kelimeler

Young şeme teorisi, ebeveynlik biçimleri, dindarlık yönelimi

Destekleyen Kurum

TUBİTAK

Teşekkür

Destekleri için TUBİTAK’a teşekkür ederiz.

Kaynakça

Ahmadi, M. R. (2019). Predicting married women's religiosity based on the scores of early maladaptive schemas and illogical beliefs. The Islamic Journal Of Women and The Family, 7(1), 9-27.
Allport, G. W. ve Ross, J. M. (1967). Personal religious orientation and prejudice. Journal of Personality and Social Psychology, 5(4), 432-443. https://doi.org/10.1037/h0021212
Altemeyer, B. ve Hunsberger, B. E. (1992). Authoritarianism, religious fundamentalism, quest, and prejudice. International Journal for the Psychology of Religion, 2(2), 113-133. https://doi.org/10.12 07/s15327582ijpr0202_5
Altemeyer, B. ve Hunsberger, B. E. (2004). A Revised Religious Fundamentalism Scale: The short and sweet of it. The International Journal for the Psychology of Religion, 14 (1): 47-54. https://doi.org/10.1207/s15327582ijpr1401_4
Batson, C. D. (1976). Religion as prosocial: Agent or double agent? Journal for the Scientific Study of Religion, 15(1), 29–45. https://doi.org/10.2307/1384312
Batson, C. D. ve Raynor-Prince, L. (1983). Religious orientation and complexity of thought about existential concerns. Journal for the Scientific Study of Religion, 22(1), 38-50. https://doi.org/10.2307/1385590
Batson, C. D. ve Schoenrade, P. A. (1991). Measuring religion as Quest: I. Validity concerns. Journal for the Scientific Study of Religion, 30(4), 416- 429. https://doi.org/10.2307/1387277
Błażek, M. ve Besta, T. (2010). Self-concept clarity and religious orientations: Prediction of purpose in life and self-esteem. Journal of Religion and Health, 51(3), 947–960. doi: 10.1007/s10943-010-9407-y Bowlby, J. (1979). The making and breaking of affectional bonds. London: Tavistock.
Brownstein, D. Y. (2008). Parenting styles, religious personality, and the religious of Orthodox Jewish adolescents (Unpublished master's thesis), Marywood University, Scranton, PA, USA
Brownstein, D. Y. (2012). The role of personality, parenting styles, and values in the religiosity of Orhodox Jewish youth (Doctoral dissertation), Marywood University, Scranton, PA, USA.

Burris, C. T., Jackson, L. M., Tarpley, W. R. ve Smith, G. J. (1996). Religion as quest: The self directed pursuit of meaning. Personality and Social Psychology Bulletin, 22, 1068- 1076. https://doi.org/ 10.1177/01461672962210010
Cohen, A. B., Hall, D. E., Koenig, H. G. ve Meador, K. G. (2005). Social versus individual motivation: Implications for normative definitions of religious orientation. Personality and Social Psychology Review, 9(1), 48–61. doi:10.1207/s15327957pspr0901_4
Donahue, M. J. (1985). Intrinsic and extrinsic religiousness: Review and meta-analysis. Journal of Personality and Social Psychology, 48(2), 400–419. doi:10.1037/0022-3514.48.2.400
Dumas, J. E. ve Nissley-Tsiopinis, J. (2006). Parental global religiousness, sanctification of parenting, and positive and negative religious coping as predictors of parental and child functioning. Internation Journal of Psychology of Religion,16, 289-310. https://doi.org/10.1207/s15327582ijpr1604_4
Duriez, B., Soenens, B., Neyrinck, B. ve Vansteenkiste, M. (2009). Is religiosity related to better parenting? Disentangling religiosity from religious cognitive style. Journal of Family Issues, 30, 1287-1307 http:// dx.doi.org/10.1177/0192513ZX09334168
Ellison, C. G. ve Bradshaw, M. (2009). Religious beliefs, sociopolitical ideology, and attitudes toward corporal punishment. Journal of Family Issues, 30, 320-340 http://dx.doi.org/10.1177/ 0192513X08326331.
Ercan, N. (2009). Evlilikte kadına yönelik fiziksel şiddete ilişkin tutumların yordayıcıları: Çelişik duygulu cinsiyetçilik, sistemi meşrulaştırma ve dini yönelim. (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Ortadoğu Teknik Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Ankara.
Erdem, M. (2024). The relationship between spirituality and suicide in young adults: the mediating role of early maladaptive schemas in Turkey. International Review of Psychiatry, 36(4–5), 517–523. https://doi.org/10.1080/09540261.2024.2314035
Ferenczi, A., Mirnics, Z. ve Kövi, Z. (2021). Relations between god-images and early maladaptive schemas. Psychiatria Danubina, 33(4), 833-843
Genia, V. (1996). I, E, quest, and fundamentalism as predictors of psychological and spiritual well-being. Journal for the Scientific Study of Religion, 35(1), 56-64. https://doi.org/10.2307/ 1386395
Goeke-Morey, M. C. ve Cummings, E. M. (2017). Religiosity and parenting: recent directions in process-oriented research. Current Opinion in Psychology, 15, 7-12. doi:10.1016/j.copsyc.2017.02.006
Granqvist P. ve Hagekull B. (1999). Religiousness and perceived childhood attachment: Profiling socialized correspondence and emotional compensation. Journal for the Scientific Study of Religion, 38(2), 254–273.
Granqvist, P. ve Hagekull, B. (2000). Religiosity, adult attachment, and why “singles” are more religious. International Journal for the Psychology of Religion, 10, 111–123. https://doi.org/10.1207/ S15327582IJPR1002_04
Granqvist, P., Mikulincer, M., Gewirtz, V. ve Shaver, P. R. (2012). Experimental findings on God as an attachment figure: Normative processes and moderating effects of internal working models. Journal of Personality and Social Psychology, 103, 804–818. https://doi.org/10.1037/a0029344
Heydarianfar, N., Mahmudi, L., Molaei Zadeh, S. M., Bashiri, Y. ve Molaei Zadeh, S. Z. (2018). Investigating the relationship between early maladaptive schemas and quality of life with mediating religious commitment in Isfahan women. Journal of Research in Medical and Dental Sciences, 6(3), 400-407, doi: 10.24896/jrmds.20186361
Hunsberger, B. ve Brown, L. B. (1984). Religious socialization, apostasy, and the impact of family background. Journal for the Scientific Study of Religion, 23, 239-251. doi: 10.2307/1386039
İlerisoy, M. ve Mehmedoğlu, A. U. (2021). Din Psikolojisi ve aile çalışmaları. Türk Din Psikolojisi Dergisi, 4, 69-99.
Karaca, F. ve Hacıkeleşoğlu, H. (2020). Allah Tahayyülleri Ölçeği. İlahiyat Tetkikleri Dergisi(54), 67-83. https://doi.org/10.29288/ilted.771686
Kennedy, P. ve Drebing, C. E. (2002). Abuse and religious experience: A study of religiously committed evangelical adults. Mental Health, Religion & Culture, 5(3), 225- 237. https://doi.org/10.1080/13674670110112695
Khoravandi M, Mardani Rad M, Mashayekh M. ve Salmani Pour, R. (2021). Relationship of early maladaptive schemas with religion orientation and matrimony conflicts of veterans with more than 25% disability rate in Tehran City, Iran. Iranian Journal of War & Public Health. 13(1):49-55.
Kıraç, F. (2023a). The relationship between childhood traumas and purpose in life: Mediating role of religious orientation. Gaziantep University Journal of Social Sciences, 22(2), 414-430. Doi: 10.21547/jss.1208539.
Kıraç, F. (2023b). Early maladaptive schema domains that predict religious orientation. SILK ROAD 2. International Scientific Research Congress, Iğdır Üniversitesi, Iğdır.
Kirkpatrick, L. A. (1992). An attachment-theory approach to the psychology of religion. International Journal for the Psychology of Religion, 2, 3–28. https://doi.org/10.1207/s15327582ijpr0201_2
Kirkpatrick, L. (2005). Attachment, evolution, and the psychology of religion. New York, NY: Guilford Press.
Kirkpatrick, L. A. ve Shaver, P. R. (1990). Attachment theory and religion: Childhood attachments, religious beliefs, and conversion. Journal for the Scientific Study of Religion, 29(3), 315–334. https://doi.org/10.2307/1386461
Kirkpatrick, L. A. ve Shaver, P. R. (1992). An attachment theoretical approach to romantic love and religious belief. Personality and Social Psychology Bulletin, 18, 266–275. https://doi. org/10.1177/0146167292183002
Koç, F. (2024). Üniversite öğrencilerinde tanrı tasavvuru ve erken dönem uyumsuz şemalar arasındaki ilişkinin incelenmesi (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Sivas Cumhuriyet Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Sivas
Krauss, S. W. ve Flaherty, R. W. (2001). The effects of tragedies and contradictions on religion as a quest. Journal for the Scientific Study of Religion, 40(1), 113- 122. https://doi.org/10.1111/0021-8294.000 4
Mora, L. E., Stavrinides, P. ve McDermut, W. (2013). Religious fundamentalism and religious orientation among the Greek Orthodox. Journal of Religion and Health, 53(5), 1498–1513. doi:10.1007/s10943-013-9734-x
Moyer, H. A. (2018). Religious orientation in young adults and its relationship to perceived attachment style and parenting style during childhood/adolescence (PsyD dissertation). Alliant International University, The Faculty of the California School of Professional Psychology, San Diego, USA.
Park, H. S. ve Bonner, P. (2008). Family religious involvement, parenting practices and academic performance in adolescents. School Psychology International, 29, 348-362 http://dx.doi.org/10.1177/ 0143034308093677
Power, L. ve McKinney, C. (2013). Emerging adult perceptions of parental religiosity and parenting practices: Relationships with emerging adult religiosity and psychological adjustment. Psychology of Religion and Spirituality, 5(2), 99–109. doi:10.1037/a0030046
Sezen, A. (2008). Üniversite öğrencileri örnekleminde iman gelişimi ve dinsel fundamentalizm arasındaki ilişkiler üzerine bir çalışma (Yayınlanmamış Doktora Tezi), İzmir: Dokuz Eylül Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, İzmir.
Sheffiled A., Waller, G., Emanuelli, F., Murray, J. ve Meyer, C. (2005). Links between parenting and core beliefs: Preliminary psychometric validation of the Young parenting inventory. Cognitive Therapy and Research, 29, 787-802. https://doi.org/10.1007/s10608-005-4291-6
Soygüt, G., Çakir, Z. ve Karaosmanoğlu, A. (2008). Ebeveynlik biçimlerinin değerlendirilmesi: Young ebeveynlik ölçeği'nin psikometrik özelliklerine ilişkin bir inceleme. Türk Psikoloji Yazilari, 11(22), 17–30.
Walker, D. F., Reid, H. W., O’Neill, T. ve Brown, L. (2009). Changes in personal religion/spirituality during and after childhood abuse: A review and synthesis. Psychological Trauma: Theory, Research, Practice, and Policy, 1(2), 130145. https://doi.org/10.1037/a0016211
Young, J. (1994). Young Ebeveynlik Ölçeği. Basılmamış Rapor.
Young, J. E., Klosko, J. S. ve Weishaar, M. E. (2003). Schema therapy: A practitioner’s guide. New York: The Guilford Press.

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Aile Psikolojisi

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yazarlar

Ferdi Kıraç ^*
0000-0001-9787-5193
Türkiye

Fatma Eyş
0009-0005-8595-9169
Türkiye

Beyzanur Yaşar
0009-0004-4905-4058
Türkiye

Yayımlanma Tarihi

19 Ekim 2025

Gönderilme Tarihi

20 Haziran 2025

Kabul Tarihi

13 Ağustos 2025

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2025 Cilt: 27 Sayı: Aile Özel Sayısı

DOI

https://doi.org/10.32709/akusosbil.1723848

IZ

https://izlik.org/JA83YM47DZ

APA

Kıraç, F., Eyş, F., & Yaşar, B. (2025). Aile ve Dindarlık: Ebeveynlik Biçimleri ve Dindarlık Yönelimi İlişkisi. Afyon Kocatepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 27(Aile Özel Sayısı), 199-218. https://doi.org/10.32709/akusosbil.1723848

AMA

1.Kıraç F, Eyş F, Yaşar B. Aile ve Dindarlık: Ebeveynlik Biçimleri ve Dindarlık Yönelimi İlişkisi. AKÜSBD. 2025;27(Aile Özel Sayısı):199-218. doi:10.32709/akusosbil.1723848

Chicago

Kıraç, Ferdi, Fatma Eyş, ve Beyzanur Yaşar. 2025. “Aile ve Dindarlık: Ebeveynlik Biçimleri ve Dindarlık Yönelimi İlişkisi”. Afyon Kocatepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi 27 (Aile Özel Sayısı): 199-218. https://doi.org/10.32709/akusosbil.1723848.

EndNote

Kıraç F, Eyş F, Yaşar B (01 Ekim 2025) Aile ve Dindarlık: Ebeveynlik Biçimleri ve Dindarlık Yönelimi İlişkisi. Afyon Kocatepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi 27 Aile Özel Sayısı 199–218.

IEEE

[1]F. Kıraç, F. Eyş, ve B. Yaşar, “Aile ve Dindarlık: Ebeveynlik Biçimleri ve Dindarlık Yönelimi İlişkisi”, AKÜSBD, c. 27, sy Aile Özel Sayısı, ss. 199–218, Eki. 2025, doi: 10.32709/akusosbil.1723848.

ISNAD

Kıraç, Ferdi - Eyş, Fatma - Yaşar, Beyzanur. “Aile ve Dindarlık: Ebeveynlik Biçimleri ve Dindarlık Yönelimi İlişkisi”. Afyon Kocatepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi 27/Aile Özel Sayısı (01 Ekim 2025): 199-218. https://doi.org/10.32709/akusosbil.1723848.

JAMA

1.Kıraç F, Eyş F, Yaşar B. Aile ve Dindarlık: Ebeveynlik Biçimleri ve Dindarlık Yönelimi İlişkisi. AKÜSBD. 2025;27:199–218.

MLA

Kıraç, Ferdi, vd. “Aile ve Dindarlık: Ebeveynlik Biçimleri ve Dindarlık Yönelimi İlişkisi”. Afyon Kocatepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, c. 27, sy Aile Özel Sayısı, Ekim 2025, ss. 199-18, doi:10.32709/akusosbil.1723848.

Vancouver

1.Ferdi Kıraç, Fatma Eyş, Beyzanur Yaşar. Aile ve Dindarlık: Ebeveynlik Biçimleri ve Dindarlık Yönelimi İlişkisi. AKÜSBD. 01 Ekim 2025;27(Aile Özel Sayısı):199-218. doi:10.32709/akusosbil.1723848

This work is licensed under Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International

Family and Religiousness: Relationship Between Parenting Styles and Religious Orientation

Öz

Anahtar Kelimeler

Aile ve Dindarlık: Ebeveynlik Biçimleri ve Dindarlık Yönelimi İlişkisi

Öz

Anahtar Kelimeler

Destekleyen Kurum

Teşekkür

Kaynakça

Ayrıntılar

Birincil Dil

Konular

Bölüm

Yazarlar

Yayımlanma Tarihi

Gönderilme Tarihi

Kabul Tarihi

Yayımlandığı Sayı

DOI

IZ

Kaynak Göster