20. Yüzyıl Osmanlı’da Aile Kurma ve Evlilik : Avanzâde Mehmet Süleyman’ın Kızları Nasıl Evlendirmeli? Adlı Eseri Üzerine Bir İnceleme
Öz
Osmanlı Devleti’nin Batı’ya yakınlaştığı süreçte toplum yapısında olduğu gibi aile kurumunda da köklü dönüşümler yaşanmıştır. Tanzimat Dönemi’yle birlikte kadınların sosyal ve kamusal alanda daha görünür hâle gelmesi, evlilik ve aile anlayışında ciddi değişimleri beraberinde getirmiştir. Modernleşme etkisiyle yeniden şekillenen Osmanlı ailesi ve evlilik kurumu, dönemin aydınları tarafından hem geleneksel hem reformist bakış açılarıyla tartışılmıştır. Bu bağlamda, Avanzâde Mehmet Süleyman’ın Kızları Nasıl Evlendirmeli? adlı eseri, kız çocuklarının terbiyesi, evliliğe hazırlık süreçleri ve ideal aile yapısı üzerine ahlâk merkezli didaktik bir yaklaşım sunar. Eserde özellikle Batı yaşam tarzı ahlaki yozlaşmanın kaynağı olarak değerlendirilirken, kadının annelik ve ev içi rollerle tanımlanması gerektiği vurgulanır. Ancak yazar, zorla evliliğe karşı çıkarak, genç kızların rızasına ve geç yaşta evliliğin önemine dikkat çekerek kısmen modern bir duruş da sergilemektedir. Makalede, eserin dili, anlatım biçimi, dönemin toplumsal yapısı ve modernleşme süreciyle olan etkileşimi çözümlenmektedir. Avanzâde’nin önerileri, bireysel arzular yerine toplumsal uyumu önceleyen bir anlayışı yansıtır. Bu yönüyle eser, yalnızca ahlaki bir nasihat metni değil, aynı zamanda Osmanlı toplumunun dönüşen değerlerini belgeleyen önemli bir tarihsel kaynaktır.
Bu çalışma, Avanzâde Mehmet Süleyman’ın Kızları Nasıl Evlendirmeli? adlı eseri üzerinden, Osmanlı toplumunda aile kurma, kadın eğitimi ve evlilik anlayışını değerlendirir. Geleneksel değerlerle modernleşme arasında sıkışan dönemin ahlaki, kültürel ve toplumsal dönüşümleri didaktik bir metin üzerinden analiz edilmektedir.
Anahtar Kelimeler
Osmanlı toplumu, evlilik, aile, modernleşme, kadın eğitimi, Avanzâde Mehmet Süleyman.
Destekleyen Kurum
Destekleyen kurum yoktur.
Kaynakça
- Adıvar, H. E. (1912). Handan. İstanbul: Tanin Matbaası.
- Ağdemir, S. (1991). Aile ve eğitim. Aile ve Toplum, 1(1), 5–10.
- Ahmet Mithat Efendi. (1894). Taaffüf. İstanbul: Tercüman-ı Hakikat Matbaası.
- Aksoy, İ. (2016). Toplumsal ve siyasal süreçte Türk kadını. Yasama Dergisi, 32, 7–20.
- Artıkoğlu, P. (2009). Batılılaşma’nın Osmanlı aile yaşamındaki izleri. 7. Uluslararası Türk Kültürü Kongresi: Türk ve Dünya Kültüründe İstanbul (s. 47–57). Ankara: Atatürk Kültür, Dil ve Tarih Yüksek Kurumu, Atatürk Kültür Merkezi.
- Çıkla, S. (2015). Ahmet Mithat Efendi’nin roman yazma yöntemi. Türklük Bilimi Araştırmaları, 37, 73–96. Erdoğan Çeltik, S. (2017). Avanzâde Mehmet Süleyman: kültür ve edebî hayatımıza katkıları (Yayımlanmamış doktora tezi). Gazi Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü.
- Fatma Aliye Hanım. (1892). Muhadarat. İstanbul: Matbaa-i Âmire.
- Kanter, B. (2012). Meşrutiyet döneminde kadın hakları savunuculuğunda gelenekçi bir yazar: Avanzade Mehmet Süleyman. Turkish Studies, 7(3), 127–147.
- Kavuncu, M. (1999). Osmanlılarda aile ve kadın. Dini Araştırmalar, 2(4), 143–158.
- Keçeci Kurt, S. (2015). II. Meşrutiyet dönemi Osmanlı kadın dergilerinde aile ve evlilik algısı. Belleten, 79(286), 1073–1087.
