Toplumsal Değişim Sürecinde Aile ve Ailedeki Kırılganlığın Görünümü: Çocuklar ve Yaşlılar Özelinde Bir Değerlendirme

Yıl 2026, Cilt: 28 Sayı: 1, 206 - 218, 25.03.2026

Emrah Başaran

https://doi.org/10.32709/akusosbil.1755719

https://izlik.org/JA95CD44NP

Öz

Bu makale, çocukluk ve yaşlılık dönemlerinin aile içindeki kırılganlık durumlarını inceleyerek, bu iki yaş evresinin sosyolojik benzerliklerine ve farklılıklarına odaklanmaktadır. Aile, tarih boyunca hem koruyucu hem de sınır koyucu bir yapı olarak bireyin kırılgan evrelerini yönetmiştir. Ancak modernleşme süreçleri, demografik dönüşümler, kuşaklar arası ilişkilerin değişimi ve bakım sorumluluğunun dönüşümü gibi unsurlar, bu işlevin biçimini dönüştürmüştür. Sosyolojik anlamda bakıldığında geçmişten günümüze çocukluk ve yaşlılık aile için önemini korumuştur. Aile içerisinde çocukluk ile başlayan yaşam süreci bilgeliğin bir temsili olarak değerlendirilen yaşlılıkla tamamlanma sürecine girmektedir. Bu anlamda çalışma dört temel bağlamda ele alınmaktadır. Nüfussal değişim, kuşaklar, bakım sorunu ve ailenin modern dönemdeki değişimi. Öncelikle, doğurganlık oranlarındaki düşüş ve yaşam süresinin uzaması gibi demografik dönüşümler çocuk ve yaşlı nüfusun aile içindeki oranını ve konumunu yeniden şekillendirmiştir. İkinci olarak, kuşaklar arası ilişkilerin dönüşümü, otorite, değer ve sorumluluk aktarımı bağlamında çocukluk ve yaşlılığın deneyimlenme biçimini değiştirmiştir. Üçüncü olarak, bakım emeğinin cinsiyete dayalı eşitsizliklerle nasıl kesiştiği ve özellikle kadınların bu süreçteki yükü tartışılmaktadır. Son olarak, ailenin modern toplumlarda geçirdiği yapısal ve işlevsel dönüşümler ele alınarak, kırılgan bireylerin nasıl konumlandırıldığı ve desteklendiği değerlendirilmektedir. Bu çalışma, aile yapısının sadece bir biyolojik ilişki ağı olmadığını, aynı zamanda toplumsal, kültürel ve ekonomik belirleyicilerle şekillenen bir kurum olduğunu göstermeyi amaçlamaktadır. Çocukluk ve yaşlılık gibi kırılgan yaşam evrelerinin, toplumsal yapıdaki değişimlerden doğrudan etkilendiği vurgulanmaktadır. Günümüzde aile içerisinde kategorik bir kuşak olarak çocukluk ve yaşlılık önemli bir kırılganlığı oluşturmaktadır.

Anahtar Kelimeler

aile , çocukluk , yaşlılık , dezavantajlı gruplar

The Appearance of Family and Family Vulnerability in the Process of Social Change: An Assessment Focusing on Children and the Elderly

https://izlik.org/JA95CD44NP

Öz

This article examines the vulnerabilities experienced during childhood and old age within the family context, focusing on the sociological similarities and differences between these two life stages. Historically, the family has functioned both as a protective and regulatory institution, managing individuals’ vulnerable periods across the life course. However, processes such as modernization, demographic shifts, changes in intergenerational relationships, and the transformation of caregiving responsibilities have reshaped the nature of this function. From a sociological perspective, childhood and old age have retained their significance for the family throughout history. The life course that begins with childhood within the family typically moves toward a state of completion in old age, which is often symbolically associated with wisdom. In this regard, the article is structured around four core themes: demographic change, generational dynamics, the issue of care, and the transformation of the family in the modern era. First, demographic transformations such as declining fertility rates and increased life expectancy have redefined the proportion and position of children and elderly individuals within families. Second, the evolution of intergenerational relationships has altered how childhood and old age are experienced, particularly in terms of authority, value transmission, and responsibility. Third, the article discusses how caregiving labor intersects with gender-based inequalities, highlighting the disproportionate burden borne by women. Finally, it examines how the structural and functional transformations of the family in modern societies impact the positioning and support of vulnerable individuals. This study aims to demonstrate that the family is not merely a network of biological relations, but a social institution shaped by cultural, economic, and structural determinants. It emphasizes that vulnerable life stages such as childhood and old age are directly affected by broader societal transformations. In contemporary society, childhood and old age have emerged as distinct generational categories that represent significant forms of vulnerability within the family.

Anahtar Kelimeler

family , childhood , aging , disadvantaged groups

Kaynakça

• Amato, P. R, Booth, A. (1996). A prospective study of divorce and parent-child relationships, Journal of Marriage and Family, Vol. 58, No. 2, pp. 356-365. https://www.jstor.org/stable/353501
• Aries, P. (1862). Centuries of childhood, Vintage Books.
• Arun. Ö. (2016). Çağdaş Türkiye’de yaşlılık ve eşitsizlik, Mediterranean Journal of Humanities, VI/2, 29-48, DOI: 10.13114/MJH.2016.287,
• Başaran, E. (2014). Ailenin işleyişi ve gerçekleştirimi, M. Aydın (Ed.). Sistematik aile sosyolojisi içinde, (ss.141–168), Çizgi Kitabevi.
• Başaran, E. (2021). Pandemi sürecinde derinleşen eşitsizlikler: Dezavantajlı gruplar bağlamında bir değerlendirme, F. Kaleci, E. Başaran (Ed.), Pandemi sürecinde dezavantajlı gruplar içinde, (ss. 1-35), NEÜ Yayınları.
• Başaran, E. (2025). Afetler çağında dezavantajlı grupların konumu ve sosyal sermaye. İçtimaiyat, 9(1), 574-592. https://doi.org/10.33709/ictimaiyat.1470074
• Bell, S.A., Krienke, L.K., Dickey, S. vd., (2021). “Helping fill that gap:” a qualitative study of aging in place after disaster through the lens of home-based care providers. BMC Geriatr, 21, 235, https://doi.org/10.1186/s12877-021-02159-0
• Brown, A. (2023). About half of U.S. pet owners say their pets are as much a part of their family as a human member, https://pewrsr.ch/3JPtwoR
• Carter, L. S., Weithorn, L. A, ve Behrman, R. E. (1999). Domestic violence and children: Analysis and recommendations,The Future of Children,Vol. 9, No. 3, pp.4-20, https://www.jstor.org/stable/1602778
• Chen, X. (1985). The one-child population policy, Modernization, and the extended Chinese family, Journal of Marriageand Family, Vol.47, No.1, pp. 193- 202, https://www.jstor.org/stable/352082
• CN, Sujatha. (2020). A sociological study of old age paradigms and senior citizens in India, International Journal of Humanities and Social Science Research, Volume 6; Issue 3, 55-60, https://www.socialsciencejournal.in/assets/archives/2020/vol6issue3/6-3-33-557.pdf
• Crosnoe, R., Prickett, K. C., Smith, C., ve Cavanagh, S. (2014). Changes in young children's family structures and child care arrangements. Demography, 51(2), 459–483. https://doi.org/10.1007/s13524-013-0258-5
• Dedeoğlu, S, Adar, A. Ş., Sırali, Y. (2021). Kurumlar arası iş birlikleri ile kadın istihdamını desteklemek: Erken çocukluk bakımı ve eğitimi uygulamaları, https://www.ilo.org/sites/default/files/wcmsp5/groups/public/@europe/@ro-geneva/@ilo-ankara/documents/publication/wcms_799679.pdf
• Durfee, A., ve Meyers, M. K. (2006). Who gets what from government? Distributional consequences of child-care assistance policies, Journal of Marriage and Family, Vol. 68, No. 3, pp. 733-748, https://www.jstor.org/stable/3838888
• Forry, N. D., ve Hofferth, S. L. (2011). Maintaining work: The influence of child care subsidies on childcare-related work disruptions. Journal of Family Issues,32(3),346–368. https://doi.org/10.1177/0192513X10384467
• Friedman, D, Hechter, M, ve Kanazawa, S. (1994). A theory of the value of children, Demography, Vol. 31, No. 3, pp. 375-401, https://www.jstor.org/stable/2061749
• Hengst, H. (1987). The liquidation of childhood, International Journal of Sociology, 17:3, pp.58-80, DOI: 10.1080/15579336.1987.11769934
• Jones, C. A., Jhangri, G. S., Yamamoto, S. S., vd., (2023). Social participation of older people in urban and rural areas: Canadian longitudinal study on aging. BMC Geriatr 23, 439, https://doi.org/10.1186/s12877-023-04127-2
• Joshi, M., Finney, N., & Hale, J. M. (2025). Loneliness and social isolation of ethnic minority/immigrant older adults: a scoping review. Ageing and Society, 45(7), 1395–1425. doi:10.1017/S0144686X24000205
• Kagan, J. (1977). The child in the family, Daedalus, Vol. 106, No. 2, pp. 33-56, https://www.jstor.org/stable/20024475
• King, M. L. (2007). Concepts of childhood: What we know and where we might go, Renaissance Quarterly, Vol: 60, No: 2, pp. 371-407, https://www.jstor.org/stable/10.1353/ren.2007.0147
• Osawa, E., Sasaki, Y., Hsu, HC. et al. (2024). Attitudes toward active aging and their association with social determinants and views on older adults in Japan: a cross-sectional study. BMC Geriatr 24, 140, https://doi.org/10.1186/s12877-024-04711-0
• Palloni, A. (2010). Family support networks and population ageing: A summary statement, Family Support Networks and Population Ageing içinde ss. 8-13, UNFPA, https://www.unfpa.org/sites/default/files/pub-pdf/family_support_networks2009.pdf
• Papa, R., ve Scherer, S. (2025). Routes to healthy ageing: the role of life course patterns. Ageing and Society, 45(2), 386–413. doi:10.1017/S0144686X23000521
• Parker, K, ve Minkin, R. (2023). Public has mixed views on the modern American family, Pew Research Center, https://www.pewresearch.org/social-trends/2023/09/14/public-has-mixed-views-on-the-modern-american-family/
• Ryan, R. M., Claessens A., Markowitz, A. J. (2015). Associations between family structure change and child behavior problems: The moderating effect of family income, Child Development, Vol. 86, No. 1, pp 112-127, https://www.jstor.org/stable/24696117
• Sidorenko, A. (2010). Government policies supporting family networks: Best practices from the policy area of ageing, Family Support Networks And Population Ageing içinde ss. 85-87, UNFPA, https://www.unfpa.org/sites/default/files/pub-pdf/family_support_networks2009.pdf
• Silver, R., Kessel, P.V., et al. (2021). What makes life meaningful? Views from 17 advanced economies, Pew Research Center, https://www.pewresearch.org/global/2021/11/18/the-conditions-that-enable-meaning/
• Strohschein, L. (2005). Parental divorce and child mental health trajectories, Journal of Marriage and Family, Vol. 67, No. 5, pp. 1286-1300, https://www.jstor.org/stable/3600313
• Sturge, J. L., Miedema, E., Lindfors, A., ve Nordin, S. (2025). Socially sustainable environments for older adults ageing in place: a scoping review. Ageing and Society, 1–29. doi:10.1017/S0144686X25000194
• Szabó, Á., Stephens, C., ve Alpass, F. (2024). Social networks and social support of older immigrants in Aotearoa New Zealand. Ageing and Society, 44(10), 2289–2307. doi:10.1017/S0144686X22001404
• Tuohy, R, Stephens, C, Johnston, D. (2014). Older adults disaster preparedness in the context of the September 2010 – December 2012 canterbury earthquakes equence. International Journal of Disaster Risk Reduction, 9, 194-203, https://doi.org/10.1016/j.ijdrr.2014.05.010
• TÜİK (2018). İş ve aile yaşamının uyumu, II. Çeyrek: Nisan - Haziran, 2018, https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=Is-ve-Aile-Yasaminin-Uyumu-II.-Ceyrek:-Nisan---Haziran,-2018-27859
• TÜİK (2024). Güvenlik birimine gelen veya getirilen çocuk istatistikleri, 2023, https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=Guvenlik-Birimine-Gelen-veya-Getirilen-Cocuk-Istatistikleri-2023-53674
• TÜİK (2025). Aktif yaşlanma endeksi 2024, https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=Aktif-Yaslanma-Endeksi-2024-57937
• TÜİK (2025a). Doğum istatistikleri 2024, https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=Dogum-Istatistikleri-2024-54196
• TÜİK (2025b). İstatistiklerle çocuk 2024, https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=Istatistiklerle-Cocuk-2024-54197
• TÜİK (2025c). İstatistiklerle aile 2024, https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=Istatistiklerle-Aile-2024-53898
• TÜİK (2024a).Türkiye yaşlı profili araştırması2023, https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=Turkiye-Yasli-Profili-Arastirmasi-2023-53809
• UN (2023). World population ageing 2023, https://www.un.org/development/desa/pd/sites/www.un.org.development.desa.pd/files/undesa_pd_2024_wpa2023-report.pdf
• UN (2025). Ageing, https://www.un.org/en/global-issues/ageing
• UN (2025a). 2025 theme: Older persons driving local and global action: Our aspirations, our well-being and our rights, https://www.un.org/en/observances/older-persons-day
• UNICEF (2010). Türkiye’de çocuk istismarı ve aile içi şiddet araştırması, https://www.unicef.org/turkiye/media/5221/file/TÜRKİYE’DEÇOCUKİSTİSMARIVEAİLEİÇİŞİDDETARAŞTIRMASI-ÖzetRaporu2010.pdf?utm_source=chatgpt.com
• UNICEF (2024). Violence against children widespread, affecting millions globally, https://www.unicef.org/turkiye/en/press-releases/fast-facts-violence-against-children-widespread-affecting-millions-globally
• UNICEF (2025). Two thirds of children across Europe and Central Asia experience violent discipline at home, a third are physically punished, https://www.unicef.org/turkiye/en/press-releases/two-thirds-children-across-europe-and-central-asia-experience-violent-discipline
• Vangen, H., ve Herlofson, K. (2024). Why care? How filial responsibility norms and relationship quality matter for subsequent provision of care to ageing parents. Ageing and Society, 44(12), 2703–2727. doi:10.1017/S0144686X23000235
• Voie, K. S., Wiles, J., Blix, B. H., Kristiansen, M., Helgesen, A. K., ve Mæhre, K. S. (2025). Older people enacting resilience in stories about living alone and receiving home care. Ageing and Society, 45(4), 776–795. doi:10.1017/S0144686X23000880
• Waite, L. J. (2013). Introduction and overview., içinde Panel on new directions in social demography, Social Epidemiology and the Sociology ofAging, https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK184353/#sec58
• Wang, F., Tobin, K., Thomas, S., Lowe, R., ve Adrion, E. R. (2025). Unmet need, under-met need and public financing of home care in England. Ageing and Society, 1–23. doi:10.1017/S0144686X25100160
• WHO (2021). Decade of healthy ageing: baseline report, https://iris.who.int/handle/10665/338677
• WHO (2024). Abuse of older people, https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/abuse-of-older-people
• Yakam, W. A., Carrière, Y., ve LeGrand, T. (2024). Do the living arrangements of older people matter for the family transfers they receive? Evidence from Senegal. Ageing and Society, 44(8), 1767–1790. doi:10.1017/S0144686X22001039