Öğretmenlerde Psikolojik Sağlamlığın Yordayıcısı Olarak Bilinçli Farkındalık ve Bilişsel Esneklik

Hamdi Korkman

doi:10.32709/akusosbil.1755758

TR EN

Öğretmenlerde Psikolojik Sağlamlığın Yordayıcısı Olarak Bilinçli Farkındalık ve Bilişsel Esneklik

Öz

Öğretmenlerin psikolojik sağlamlığı, eğitim ortamlarında giderek artan duygusal talepler, rol belirsizlikleri, disiplin sorunları ve yoğun çalışma temposu gibi faktörler nedeniyle son yıllarda alanyazında önemle ele alınan bir konu hâline gelmiştir. Psikolojik sağlamlığın, öğretmenlerin mesleki tükenmişlikten korunmalarında, stresle daha etkili biçimde başa çıkmalarında, sınıf içi etkileşimlerini sağlıklı sürdürmelerinde ve öğrencilerle daha işlevsel ilişkiler kurmalarında belirleyici bir rol üstlendiği vurgulanmaktadır. Bununla birlikte, bilinçli farkındalık ve bilişsel esnekliğin psikolojik sağlamlık üzerindeki etkilerine yönelik çalışmaların görece sınırlı olması, bu değişkenlerin birlikte incelendiği araştırmalara duyulan gereksinimi artırmaktadır. Bu araştırmanın amacı, öğretmenlerin bilinçli farkındalık ve bilişsel esneklikleri ile psikolojik sağlamlıkları arasındaki ilişkileri belirlemek ve bu iki değişkenin psikolojik sağlamlığı ne ölçüde yordadığını ortaya koymaktır. Çalışmanın örneklemini, kolay ulaşılabilir örnekleme yöntemiyle seçilen 260 öğretmen oluşturmaktadır. Veri toplama sürecinde “Bilinçli Farkındalık Ölçeği”, “Bilişsel Esneklik Ölçeği” ve “Kısa Psikolojik Sağlamlık Ölçeği” kullanılmış, elde edilen veriler korelasyon ve çoklu regresyon analizleriyle incelenmiştir. Analiz sonuçları, bilinçli farkındalık ve bilişsel esnekliğin psikolojik sağlamlık ile pozitif yönlü ve anlamlı ilişkiler sergilediğini göstermiştir. Ayrıca bilinçli farkındalığın psikolojik sağlamlığın anlamlı bir yordayıcısı olduğu, bilişsel esnekliğin ise ilişki düzeyinde önemli olmakla birlikte yordama gücünün görece sınırlı kaldığı belirlenmiştir. Bulgular, öğretmenlerin anlık farkındalık, duygu düzenleme ve değişen koşullara uyum sağlayabilme becerilerinin psikolojik dayanıklılıklarını önemli ölçüde desteklediğini göstermektedir.

Anahtar Kelimeler

Psikolojij sağlamlık, bilinçli fakındalık, bilişsel esneklik

Mindfulness and Cognitive Flexibility as Predictors of Resilience in Teachers

Öz

Teachers' resilience has become an important topic in the literature in recent years due to factors such as increasing emotional demands in educational environments, role ambiguities, discipline problems, and intense work pace. It is emphasized that resilience plays a decisive role in protecting teachers from professional burnout, coping more effectively with stress, maintaining healthy classroom interactions, and establishing more functional relationships with students. However, the relatively limited number of studies on the effects of mindfulness and cognitive flexibility on resilience increases the need for research examining these variables together. The aim of this study is to determine the relationships between teachers' levels of mindfulness and cognitive flexibility and their resilience, and to reveal the extent to which these two variables predict resilience. The sample of the study consists of 260 teachers selected using a convenience sampling method. During the data collection process, the “Mindful Attention Awareness Scale” “Cognitive Flexibility Scale,” and “The Brief Resilience Scale” were used, and the data obtained were examined using correlation and multiple regression analyses. The analysis results showed that mindfulness and cognitive flexibility exhibited positive and significant relationships with resilience. Furthermore, it was determined that mindfulness is a significant predictor of resilience, while cognitive flexibility, although important at the relationship level, has relatively limited predictive power. The findings show that teachers' abilities to be mindful in the moment, regulate emotions, and adapt to changing conditions significantly support their resilience.

Anahtar Kelimeler

resilience, Mindfulness, cognitive flexibility

Etik Beyan

Afyon Kocatepe Üniversitesi Sosyal ve Beşeri Bilimler Bilimsel Araştırma ve Yayın Etiği Kurulu’ndan (15.01.2025 tarih ve 331872 nolu karar) izin alınmıştır.

Kaynakça

Aktepe, İ. ve Tolan, Ö. (2020). Bilinçli farkındalık: Güncel bir gözden geçirme. Psikiyatride Güncel Yaklaşımlar, 12(4). 534-560. http://dx.doi.org/10.18863/pgy.692250
Baer, R. A. (2003). Mindfulness training as a clinical intervention: A conceptual and empirical review. Clinical Psychology: Science and Practice, 10(2), 125-143. https://doi.org/10.1093/clipsy.bpg015
Baer, R.A., Smith, G.T., Hopkins, J., Krietemeyer, J., Toney, L. (2006). Using self-report assessment methods to explore facets of mindfulness. Assessment, 13, 27-45. doi: 10.1177/1073191105283504.
Bishop, S. R., Lau, M., Shapiro, S., Carlson, L., Anderson, N. D., Carmody, J., … Devins, G. (2004). Mindfulness: A proposed operational definition. Clinical Psychology: Science and Practice, 11(3), 230-241. https://doi.org/10.1093/clipsy.bph077
Brown, K. W. ve Ryan, R. M. (2003). The benefits of being present: Mindfulness and its role in psychological well-being. Journal of Personality and Social Psychology, 84, 822-848. doi:10.1037/0022-3514.84.4.822
Büyüköztürk, Ş., Çakmak, E. K., Akgün, Ö. E., Karadeniz, Ş. ve Demirel, F. (2014). Bilimsel araştırma yöntemleri. Ankara: Pegem Akademi.
Chang, M. L. (2009). An appraisal perspective of teacher burnout: Examining the emotional work of teachers. Educational Psychology Review, 21(3), 193-218. doi:10.1007/s10648-009-9106-y
Chambers, R., Gullone, E. ve Allen, N. B. (2009). Mindful emotion regulation: An integrative review. Clinical Psychology Review, 29(6), 560-572. https://doi.org/10.1016/j.cpr.2009.06.005
Cañas, J.J., Quesada, J.F., Antoli, A. ve Fajardo, I. (2003). Cognitive flexibility and adaptability to environmental changes in dynamic complex problem-solving tasks. Ergonomics, 46(5), 482-501. doi: 10.1080/0014013031000061640.482-501.
Cañas, J.J., Fajardo, I. ve Salmerón, L. (2006). Cognitive flexibility. International encyclopedia of ergonomics and human factors. Editors: Waldemar Karwowski. (s. 296-300). http://dx.doi.org/10.13140/2.1.4439.6326

Connor, K.M. ve Davidson, J.R.T. (2003). Development of a new resilience scale: The Connor-Davidson Resilience Scale (CD-RISC). Depression and Anxiety, 18, 76-82. doi: 10.1002/da.10113.
Çelikkaleli, Ö. (2014). Bilişsel Esneklik Ölçeği’nin geçerlik ve güvenirliği. Eğitim ve Bilim, 39(176). 339-346. http://dx.doi.org//10.15390/EB.2014.3466
Day, C. ve Gu, Q. (2014). Resilient teachers, resilient schools: Building and sustaining quality in testing times. New York: Routledge.
Dennis, J. P. ve Vander Wal, J. S. (2010). The cognitive flexibility inventory: Instrument development and estimates of reliability and validity. Cognitive Therapy and Research, 34(3), 241-253. https://doi.org/10.1007/s10608-009-9276-4
Doğan, T. (2015). Kısa Psikolojik Sağlamlık Ölçeği’nin Türkçe uyarlaması: Geçerlik ve güvenirlik çalışması. The Journal of Happiness ve Well-Being, 3(1), 93-102.
Durgut, R., İleri, B. N. A., İskender, M. ve Demir, Ş. (2024). A review of studies on mindfulness in Türkiye: A systematic review. International Journal of Düzce Educational Sciences, 2(1), 71-85. DOI: 10.62195/ijdes.1483034
Eker, C. ve Ertek Eroğlu, B. (2025). The relationship between cognitive flexibility and psychological resilience levels of preschool teachers. International Journal of Educational Sciences, 48(2), 29-39. doi:10.31901/24566322.2025/48.02.1385
Ferreira, R.J., Buttell, F. ve Cannon, C. (2020). COVID-19: Immediate predictors of individual resilience. Sustainability, 12, 64-95. DOI: 10.3390/su12166495.
Flook, L., Goldberg, S.B., Pinger, L., Bonus, K. ve Davidson, R.J. (2013). Mindfulness for teachers: A pilot study to assess effects on stress, burnout and teaching efficacy. Mind, Brain & Education, 7, 182-195. https://doi.org/10.1111/mbe.12026
Genet, J.J. ve Siemer, M. (2011). Flexible control in processing emotional information helps explain individual differences in trait resilience. Cognition & Emotion, 25(2), 380-388. https://doi.org/10.1080/02699931.2010.491647
Germer, C.K., Siegel, R.D. ve Fulton, P.R. (Eds.). (2005). Mindfulness and psychotherapy. New York: The Guilford Press.
Grabbe, L., Nguy, S.T. ve Higgins, M.K. (2012). Spirituality development for homeless youth: A mindfulness meditation feasibility pilot. Journal of Child and Family Studies, 21(6), 925-937. DOI: 10.1007/s10826-011-9552-2
Gross, J.J. (2015). Emotion regulation: Current status and future prospects. Psychological Inquiry, 26(1), 1-26. https://doi.org/10.1080/1047840X.2014.940781
Gross, J.J. (1998). The emerging field of emotion regulation: An integrative review. Review of General Psychology, 2(3), 271-299. https://doi.org/10.1037/1089-2680.2.3.271
Gu, J., Strauss, C., Bond, R. ve Cavanagh, K. (2015). How do mindfulness-based cognitive therapy and mindfulness-based stress reduction improve mental health and wellbeing? A systematic review and meta-analysis of mediation studies. Clinical Psychology Review, 37, 1-12. https://doi.org/10.1016/j.cpr.2015.01.006
Hopwood, T.L. ve Schutte, N.S. (2017). A meta-analytic investigation of the impact of mindfulness-based interventions on post traumatic stress. Clinical Psychology Review, 57, 12-20. DOI: 10.1016/j.cpr.2017.08.002
Hölzel, B. K., Lazar, S. W., Gard, T., Schuman-Olivier, Z., Vago, D. R. ve Ott, U. (2011). How does mindfulness meditation work? Proposing mechanisms of action from a conceptual and neural perspective. Perspectives on Psychological Science, 6(6), 537-559. https://doi.org/10.1177/1745691611419671
Jennings, P.A. ve Greenberg, M.T. (2009). The prosocial classroom: Teacher social and emotional competence in relation to student and classroom outcomes. Review of Educational Research, 79(1), 491-525. https://doi.org/10.3102/0034654308325693
Kabat-Zinn, J (1990). Full catastrophe living: The program of the stress reduction clinic at the University Of Massachusetts Medical Center. New York: Delta.
Kabat-Zinn, J. (1994). Wherever you go, there you are: Mindfulness meditation in everyday life. New York: Hyperion.
Kabat-Zinn, J. (2003). Mindfulness-based intervention in context: Past, present, and future. Clinical Psychology: Science and Practice 10(2), 144-156. DOI: 10.1093/clipsy.bpg016
Kabat-Zinn, J. (2005). Full catastrophe living: Using the wisdom of your body and mind to face stress, pain, and illness (15th anniversary ed.). New York: Delta Trade Paperback/Bantam Dell.
Kabat-Zinn J (2012). Mindfulness for beginners: Reclaiming the present moment and your life. Boulder, Sounds True.
Karasar, N. (2012). Bilimsel araştırma yöntemi. Ankara: Nobel Yayın Dağıtım.
Keng, S., Smoski, M.J. ve Robins, C.J. (2011). Effects of mindfulness on psychological health: A review of empirical studies. Clinical Psychology Review 31(6), 1041-56. DOI: 10.1016/j.cpr.2011.04.006
Kline, R. B. (2016). Principles and practice of structural equation modeling (4th ed.). New York: Guilford Press.
Kyriacou, C. (2001). Teacher stress: Directions for future research. Educational Review, 53(1), 27-35. https://doi.org/10.1080/00131910120033628
Langer, E.J. ve Moldoveanu, M. (2000). The construct of mindfulness. Journal of Social Issues, 56(1), 1-9. DOI: 10.1111/0022-4537.00148
Lazarus, R.S. ve Folkman, S. (1984). Stress, appraisal, and coping. New York: Springer. Liu, J.J.W., Reed, M. ve Fung, K.P. (2020). Advancements to the multi-system model of resilience: Updates from empirical evidence. Heliyon, 6(9), e04831. https://doi.org/10.1016/j.heliyon.2020.e0483
Liu, X., Wang, Q. ve Zhou, Z.(2022). The association between mindfulness and resilience among university students: A meta-analysis. Sustainability, 14(16), 10405, 1-15. https://doi.org/10.3390/su141610405
Luthar, S. S., Cicchetti, D. ve Becker, B. (2015). The construct of resilience: A critical evaluation and guidelines for future work. Child Development, 71(3), 543–562. https://doi.org/10.1111/1467-8624.00164
Ong, A.D., Bergeman, C.S., Bisconti, T.L. ve Wallace, K.A. (2006). Psychological resilience, positive emotions, and successful adaptation to stress in later life. Journal of Personality and Social Psychology, 91(4), 730-749. DOI: 10.1037/0022-3514.91.4.730
Özyeşil, Z., Arslan, C., Kesici, Ş. ve Deniz, M.E. (2011). Bilinçli Farkındalık Ölçeği’ni Türkçeye uyarlama çalışması. Eğitim ve Bilim, 36(160), 224-235. DOI: 10.15390/ES.2011.940
Martin, M.M. ve Rubin, R.B. (1995). A new measure of cognitive flexibility. Psychological Reports, 76, 623-626. https://doi.org/10.2466/pr0.1995.76.2.623
Maslach, C. ve Leiter, M.P. (2016). Burnout: A multidimensional perspective. In Stress: Concepts, cognition, emotion, and behavior (pp. 351-357). Cambridge: Academic Press. https://doi.org/10.1016/B978-0-12-800951-2.00044-3
Masten, A.S. (2001). Ordinary magic: Resilience processes in development. American Psychologist, 56(3), 227-238. https://doi.org/10.1037/0003-066X.56.3.227
Masten, A.S. (2014). Global perspectives on resilience in children and youth. Child Development, 85(1), 6-20. https://doi.org/10.1111/cdev.12205
Masten, A. S. (2014). Ordinary magic: Resilience in development. New York: Guilford Press. Moore, A. ve Malinowski, P. (2009). Meditation, mindfulness and cognitive flexibility. Consciousness and Cognition, 18(1), 176-186. https://doi.org/10.1016/j.concog.2008.12.008
Payne, J.W., Bettman, J.R. ve Johnson, E.J. (1993). The adaptive decision maker. Cambridge: Cambridge University Press.
Pidgeon, A.M. ve Keye, M. (2014). Relationship between resilience, mindfulness, and psychological well-being in university students. International Journal of Liberal Arts and Social Science, 2(5), 27-32.
Roeser, R.W., Schonert-Reichl, K.A., Jha, A., Cullen, M., Wallace, L., Wilensky, R., ..., Harrison, J. (2012). Mindfulness training and reductions in teacher stress and burnout: Results from two randomized, waitlist-control field trials. Journal of Educational Psychology, 104(3), 787-804. https://doi.org/10.1037/a0029358
Roeser, R.W., Skinner, E., Beers, J. ve Jennings, P.A. (2012). Mindfulness training and teachers’ professional development: An emerging area of research and practice. Child Development Perspectives, 6(2), 167-173. https://doi.org/10.1111/j.1750-8606.2012.00238.x
Roemer, L., Williston, S.K., ve Rollins, L.G. (2015). Mindfulness and emotion regulation. In B. D. Ostafin, M. D. Robinson, B. P. Meier (Eds.), Handbook of mindfulness and self-regulation (pp. 69-86). New York: Springer. https://doi.org/10.1007/978-1-4939-2263-5_6
Ryff, C.D. ve Singer, B. (2003). Flourishing under fire: Resilience as a prototype of challenged thriving. In Positive Psychology and the Life Well-Lived. Keyes, C.L.M., Haidt, J., Eds. (pp. 15-36). Washington, DC: APA.
Schoeberlein, D.R. (2009). Mindful teaching ve teaching mindfulness : a guide for anyone who teaches anything. Boston: Wisdom Publications.
Shapiro, S.L., Carlson, L.E., Astin, J.A. ve Freedman, B. (2006). Mechanisms of mindfulness. Journal of Clinical Psychology, 62(3), 373–386. https://doi.org/10.1002/jclp.20237
Skaalvik, E.M. ve Skaalvik, S. (2011). Teacher job satisfaction and motivation to leave the teaching profession: Relations with school context, feeling of belonging, and emotional exhaustion. Teaching and Teacher Education, 27(6), 1029-1038. DOI: 10.1016/j.tate.2011.04.001
Skaalvik, E.M. ve Skaalvik, S. (2015). Job satisfaction, stress and coping strategies in the teaching profession—What do teachers say? International Education Studies, 8(3), 181-192. DOI: 10.5539/ies.v8n3p181
Smith, B.W., Dalen, J., Wiggins, K., Tooley, E., Christopher, P. ve Bernard, J. (2008). The brief resilience scale: Assessing the ability to bounce back. International Journal of Behavioral Medicine, 15, 194-200. DOI: 10.1080/10705500802222972
Sünbül, Z.A. (2020). Mindfulness, positive affection and cognitive flexibility as antecedents of trait resilience. Studia Psychologica, 62(4), 277-290. DOI: 10.31577/sp.2020.04.805
Tabachnick, B.G. ve Fidell, L.S. (2019). Using multivariate statistics (7th ed.). New York: Pearson. Ting-Toomey, S. (2015). Mindfulness. In J. Bennett (Ed.), Sage Encyclopedia of Intercultural Competence, Volume 2 (pp. 620-626). Los Angeles, CA: Sage.
Verplanken, B. ve Fisher, N. (2014). Habitual worrying and benefits of mindfulness. Mindfulness, 5, 566-573. DOI: 10.1007/s12671-013-0211-0
Wallace, B.A. ve Shapiro, S.L. (2006). Mental balance and well-being: Building bridges between Buddhism and western psychology. American Psychologist 61(7), 690-701. DOI: 10.1037/0003-066X.61.7.690
Yağan, F. ve Kaya, Z. (2023). Cognitive flexibility and psychological hardiness: Examining the mediating role of positive humor styles and happiness in teachers. Current Psychology, 42, 29943-29954. https://doi.org/10.1007/s12144-022-04024-8

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Sosyal Biliş

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yazarlar

Hamdi Korkman ^*
0000-0001-6025-9696
Türkiye

Yayımlanma Tarihi

25 Mart 2026

Gönderilme Tarihi

1 Ağustos 2025

Kabul Tarihi

10 Şubat 2026

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2026 Cilt: 28 Sayı: 1

DOI

https://doi.org/10.32709/akusosbil.1755758

IZ

https://izlik.org/JA74NU89SH

APA

Korkman, H. (2026). Öğretmenlerde Psikolojik Sağlamlığın Yordayıcısı Olarak Bilinçli Farkındalık ve Bilişsel Esneklik. Afyon Kocatepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 28(1), 1-13. https://doi.org/10.32709/akusosbil.1755758

AMA

1.Korkman H. Öğretmenlerde Psikolojik Sağlamlığın Yordayıcısı Olarak Bilinçli Farkındalık ve Bilişsel Esneklik. AKÜSBD. 2026;28(1):1-13. doi:10.32709/akusosbil.1755758

Chicago

Korkman, Hamdi. 2026. “Öğretmenlerde Psikolojik Sağlamlığın Yordayıcısı Olarak Bilinçli Farkındalık ve Bilişsel Esneklik”. Afyon Kocatepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi 28 (1): 1-13. https://doi.org/10.32709/akusosbil.1755758.

EndNote

Korkman H (01 Mart 2026) Öğretmenlerde Psikolojik Sağlamlığın Yordayıcısı Olarak Bilinçli Farkındalık ve Bilişsel Esneklik. Afyon Kocatepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi 28 1 1–13.

IEEE

[1]H. Korkman, “Öğretmenlerde Psikolojik Sağlamlığın Yordayıcısı Olarak Bilinçli Farkındalık ve Bilişsel Esneklik”, AKÜSBD, c. 28, sy 1, ss. 1–13, Mar. 2026, doi: 10.32709/akusosbil.1755758.

ISNAD

Korkman, Hamdi. “Öğretmenlerde Psikolojik Sağlamlığın Yordayıcısı Olarak Bilinçli Farkındalık ve Bilişsel Esneklik”. Afyon Kocatepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi 28/1 (01 Mart 2026): 1-13. https://doi.org/10.32709/akusosbil.1755758.

JAMA

1.Korkman H. Öğretmenlerde Psikolojik Sağlamlığın Yordayıcısı Olarak Bilinçli Farkındalık ve Bilişsel Esneklik. AKÜSBD. 2026;28:1–13.

MLA

Korkman, Hamdi. “Öğretmenlerde Psikolojik Sağlamlığın Yordayıcısı Olarak Bilinçli Farkındalık ve Bilişsel Esneklik”. Afyon Kocatepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, c. 28, sy 1, Mart 2026, ss. 1-13, doi:10.32709/akusosbil.1755758.

Vancouver

1.Hamdi Korkman. Öğretmenlerde Psikolojik Sağlamlığın Yordayıcısı Olarak Bilinçli Farkındalık ve Bilişsel Esneklik. AKÜSBD. 01 Mart 2026;28(1):1-13. doi:10.32709/akusosbil.1755758

This work is licensed under Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International

Öğretmenlerde Psikolojik Sağlamlığın Yordayıcısı Olarak Bilinçli Farkındalık ve Bilişsel Esneklik

Öz

Anahtar Kelimeler

Mindfulness and Cognitive Flexibility as Predictors of Resilience in Teachers

Öz

Anahtar Kelimeler

Etik Beyan

Kaynakça

Ayrıntılar

Birincil Dil

Konular

Bölüm

Yazarlar

Yayımlanma Tarihi

Gönderilme Tarihi

Kabul Tarihi

Yayımlandığı Sayı

DOI

IZ

Kaynak Göster