Afet Sonrası Psikososyal Destek Hizmeti Sağlayan Profesyonellerin İkincil Travmatik Stres Düzeyleri

Yıl 2026, Cilt: 28 Sayı: 1, 174 - 185, 25.03.2026

Çağatay Serkan Kaya , F. Rana Kara

https://doi.org/10.32709/akusosbil.1755766

https://izlik.org/JA54ZX59KN

Öz

Bu çalışmada, 06 Şubat 2023 Kahramanmaraş depremleri sonrası afet bölgesinde psikososyal destek sağlayan profesyonellerin ikincil travmatik stres düzeylerinin çeşitli değişkenler açısından incelenmesi amaçlanarak nicel araştırma yöntemlerinden ilişkisel tarama modeli kullanılmıştır. Örneklem, afet bölgesinde psikososyal destek ekibinde çalışan ve araştırmaya gönüllü olarak katılan 341 profesyonelden oluşmaktadır. Erkek cinsiyet, katılımcıların daha yüksel afet sonrası psikososyal destek bilgisi ve lisans eğitimi dışında afet sonrası psikososyal destek hizmetine yönelik eğitim almış olması, daha önce afet sonrası psikososyal destek deneyimi bulunması, afet bölgesinde psikososyal destek ekibinde geçirilen kısa sürelerle (8-14 gün), görevi gönüllü olarak kabul etme ve kişisel travma öyküsünün bulunmamasının ikincil travmatik stres için koruyucu faktörler olabileceği bulunmuştur. Çalışmanın sonuçları, deprem sonrası psikososyal destek sağlayan profesyoneller için risk faktörü veya koruyucu faktör olabilecek değişkenleri ortaya koymaktadır. Özellikle afet sonrası psikososyal destek konusundaki yüksek bilgi düzeyi, konu ile ilgili alınan eğitimler ve afet sonrası psikososyal destek sağlama deneyimi bu alanda çalışan ruh sağlığı profesyonellerine destek olması açısından önemli sonuçlar sunmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Afet , Deprem , Psikososyal Destek , Sosyal Hizmet Uzmanı , İkincil Travmatik Stres

Secondary Traumatic Stress Levels of Professionals Providing Psychosocial Support Services After Disaster

https://izlik.org/JA54ZX59KN

Öz

Working with individuals who have experienced trauma increases the risk of secondary traumatic stress for professionals. This study aims to examine the levels of secondary traumatic stress experienced by professionals providing psychosocial support in the disaster area following the Kahramanmaraş earthquakes on February 6, 2023 in relation to various variables. The study employed a quantitative correlational survey method. The sample consisted of 341 psychosocial support team professionals working in the disaster area who voluntarily participated in the study. The following factors were found to be protective against secondary traumatic stress: male gender; a high level of knowledge about post-disaster psychosocial support; education in post-disaster psychosocial support services beyond undergraduate level; previous experience in post-disaster psychosocial support; short periods of time spent in the psychosocial support team in the disaster area (8–14 days); accepting the role voluntarily; and an absence of personal trauma history. The study's results have identified variables that may be risk or protective factors for professionals providing post-earthquake psychosocial support. Notably, a high level of knowledge about post-disaster psychosocial support, relevant training, and experience in this field are important factors in supporting the mental health of professionals working in this area.

Anahtar Kelimeler

Disaster , Earthquake , Psychosocial Support , Social Worker , Secondary Traumatic Stress

Kaynakça

• AFAD (2023). Kahramanmaraş’ta meydana gelen depremler hk - 34. https://www.afad.gov.tr/kahramanmarasta-meydana-gelen-depremler-hk-34
• Akcanbaş, M., & Keskiner, M. (2020). Travmatize olmuş mağdurları temsil eden avukatlarda ikincil travmatik stres oluşumu. OHS Academy, 3(3), 162-182. https://doi.org/10.38213/ohsacademy.777212
• Aktaş-Ceyhan, E. (2023). İnsani yardım çalışanlarının ikincil travmatik stresleri ve psikolojik dayanıklılıkları arasındaki ilişkinin incelenmesi. (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). İstanbul Gelişim Üniversitesi. Lisansüstü Eğitim Enstitüsü. İstanbul.
• Altekin, S. (2014). Vicarious traumatization: an investigation of the effects of trauma work on mental health professionals in Turkey. (unpublished doctoral dissertation). Boğaziçi University,İstanbul https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/tezDetay.jsp?id=vu2cPR2SW7mJPEc8rYSIOA&no=AqQIQjmwHb2orFD5Q3M22Q
• American Psychiatric Association (APA) (2022). Diagnostic and statistical manual of mental disorders. Fifth edition text revision (DSM-5-TR). American Psychiatric Association Publishing. ISBN: 978-0-89042-576-3.
• Baum, N. (2014). Female receptivity and secondary traumatization in the family. Family Process, 53(2), 225-238. https://doi.org/10.1111/famp.12049
• Baum, N. (2016). Secondary traumatization in mental health professionals: A systematic review of gender findings. Trauma, Violence, & Abuse, 17(2), 221-235. https://doi.org/10.1177/1524838015584357
• Baum, N., Rahav, G., & Sharon, M. (2014). Heightened susceptibility to secondary traumatization: A meta-analysis of gender differences. American Journal of Orthopsychiatry, 84(2), 111. https://doi.org/10.1037/h0099383
• Benavides, J. L., Modeste-James, A., Osborn, P., Radney, A., Stepney, L., Smith, M., Rawlins, M., & Borne, M. (2024). Addressing secondary traumatic stress in pediatric emergency room social workers: A toolkit for new graduates. Clinical Social Work Journal, 1-12. https://link.springer.com/article/10.1007/s10615-024-00930-5
• Boetto, H. (2024). Addressing disaster fatigue: A SAFE framework for enhancing disaster resilience in social work. International Social Work 67(6). https://doi.org/10.1177/00208728241269717
• Budeva, S. (2016, October). Professional deformations in social work: Burnout and secondary traumatic stress. Proceedings of the 1st Forum on Studies of Society (FSS) International Conference on Social Sciences and Humanities Location, Craiova, Romania. https://www.researchgate.net/publication/351547471
• Büyüköztürk, Ş., Kılıç Çakmak, E., Akgün, Ö. E., Karadeniz, Ş., & Demirel, F. (2012). Bilimsel Araştırma Yöntemleri. Geliştirilmiş 11. Baskı. Pegem Akademi. ISBN: 978-9944-919-28-9.
• Çakmak, H., Er, R. A., Öz, Y. C., & Aker A. T. (2010). Kocaeli 112 acil yardım birimlerinde çalışan personelin marmara depreminden etkilenme ve olası afetlere hazırlık durumlarının saptanması. Akademik Acil Tıp Dergisi, 2, 83-88. https://doi.org/10.35341/afet.1251028
• Can, M. (2020). Sığınmacılar/mültecilerle çalışan sivil toplum çalışanlarının psikolojik sağlamlığının ve ikincil travmatik stres düzeyinin incelenmesi. (yayımlanmamış yüksek lisans tezi)Yakın Doğu Üniversitesi, Lefkoşa. http://docs.neu.edu.tr/library/7114272736.pdf
• Carvalho, M. I., Cunha, S. M., Teles, H., & Ribeirinho, C. (2023). Secondary traumatic stress in Portuguese social workers. Social Sciences, 12(4), 240. https://doi.org/10.3390/socsci12040240
• Choi, G. Y. (2017). Secondary traumatic stress and empowerment among social workers working with family violence or sexual assault survivors. Journal of Social Work, 17(3), 358-378. https://doi.org/10.1177/1468017316640194
• Çolak, B. Kokurcan, A., & Özsan, H., (2010). DSM’ler boyunca travma kavramının seyri [The course of the trauma concept throughout the DSM’s]. Kriz Dergisi, 18 (3), 19-26. https://doi.org/10.1501/Kriz_0000000322
• Creamer, T. L., &Liddle, B. J. (2005). Secondary traumatic stress among disaster mental health workers responding to the September 11 attacks. Journal of Traumatic Stress: Official Publication of the International Society for Traumatic Stress Studies, 18(1), 89-96. https://doi.org/10.1002/jts.20008
• Figley, C. R. (1995). Compassion fatigue as secondary traumatic stress disorder: An overview. C. R. Figley, & R. Charles (Eds.), In Compassion fatique coping with secondary traumatic stress disorder in those who treat the traumatized, (pp. 1-20). Routledge.
• Girgin, Ç. (2025). Depremin çocuklarda bıraktığı travmatik izler ve sosyal hizmetin hayat kurtaran rolü. Elektronik Sosyal Bilimler Dergisi, 24(4), 1538-1557. https://doi.org/10.17755/esosder.1599673
• Gökçen, O., Karataş, K. S., Akkuş, M., Dönmez, F., Aydoğan, Ç., & Aydoğan, E. (2024). Secondary traumatic stress symptoms in social media users after the February 6, Kahramanmaraş Türkiye Earthquakes: The Relationship with Social Media Addiction, Depression, Anxiety and Stress Symptom Levels. Turkish Journal of Psychiatry, 35(4), 263. https://doi.org/10.5080/u27483
• Greinacher, A., Derezza-Greeven, C., Herzog, W., & Nikendei, C. (2019). Secondary traumatization in first responders: a systematic review. European journal of psychotraumatology, 10(1), 1562840. https://doi.org/10.1080/20008198.2018.1562840
• Greinacher, A., Nikendei, A., Kottke, R., Wiesbeck, J., Herzog, W., & Nikendei, C. (2019). Secondary traumatization, psychological stress, and resilience in psychosocial emergency care personnel. International journal of environmental research and public health, 16(17), 3213. https://doi.org/10.3390/ijerph16173213
• Gülyol, Y. (2024). Deprem kaynaklı ikincil travmatik strese genel bir bakış. Habitus Toplumbilim Dergisi, 5(5), 37-60. https://doi.org/10.62156/habitus.1412564
• Gürkan, A., & Yalçıner, N. (2017) Sağlık çalışanlarında ikincil travmatik stres. Gümüşhane Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi, 6(2): 90-95. https://dergipark.org.tr/tr/pub/gumussagbil/issue/32272/359565
• Joinson, C. (1992). Coping with compassion fatigue. Nursing, 22(4), 116-122. https://doi.org/10.1097/00152193-199204000-00035
• Kahil, A. (2016). Travmatik yaşantıları olan bireylere yardım davranışında bulunan profesyonel ve gönüllülerin ikincil travmatik stres düzeylerinin incelenmesi. (yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Ufuk Üniversitesi, Ankara. https://acikerisim.ufuk.edu.tr/xmlui/handle/20.500.14065/4952
• Kahil, A., & Palabıyıkoğlu, N. R. (2018). İkincil travmatik stres. Psikiyatride Güncel Yaklaşımlar, 10(1), 59-70. https://doi.org/10.18863/pgy.336495
• Kalkan, G. (2021). Sosyal hizmet alanında çalışan meslek elemanlarının empatik eğilim düzeyleri ile ikincil travmatik stres belirtileri arasındaki ilişkinin incelenmesi. (yayımlanmamış yüksek lisans tezi). İstanbul Gelişim Üniversitesi, İstanbul. https://acikerisim.gelisim.edu.tr/xmlui/handle/11363/3278
• Kılıç Ceyhan, E. (2023). Afetlerde müdahalede sosyal hizmetin çok boyutlu rolü. İzmir Katip Çelebi Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi Dergisi, 8(2), 779-786. https://dergipark.org.tr/tr/pub/ikcusbfd/issue/78150/1265504
• Langevin, R., Beaudette, S., Wadji, D. L., Chabake, S. A., Gonzalez, C., Jenkins, D., ... & Spencer, R. (2024). Sex and gender considerations in cross-cultural traumatic stress studies. European Journal of Psychotraumatology, 15(1), 2408194. https://doi.org/10.1080/20008066.2024.2408194
• McCann, I. L., & Pearlman, L. A. (1990). Vicarious traumatization: A framework for understanding the psychological effects of working with victims. Journal of traumatic stress, 3(1), 131-149. https://doi.org/10.1007/BF00975140
• Mesárošová, M. (2018). Secondary trauma and burnout on relationship satisfaction in helping professions. 8th International Congress on Clinical and Counselling Psychology. https://dx.doi.org/10.15405/epsbs.2018.10.4
• Munishvaran, K., & Booysen, D. D. (2022). The experiences of clinical psychologists in treating traumatic stress at a tertiary psychiatric hospital in the Eastern Cape: A qualitative study. South African Journal of Psychiatry, 28. https://doi.org/10.4102/sajpsychiatry.v28i0.1868
• Owens-King, A. P. (2019). Secondary traumatic stress and self-care inextricably linked. Journal of Human Behavior in the Social Environment, 29(1), 37-47. https://doi.org/10.1080/10911359.2018.1472703
• Özbay, A., & Bülbül, A. E. (2024). The impact of psychological resilience and gender on the relationship between trauma‐coping perception and levels of secondary traumatic stress in mental health workers. Journal of Community Psychology. https://doi.org/10.1002/jcop.23150
• Özçelik, E. (2020) Afetlerde sosyal hizmetler. Afet ve Risk Dergisi, 3(1), 46-55. https://doi.org/10.35341/afet.680665
• Özgen, F., & Aydın, H. (1999). Travma sonrası stres bozukluğu. Klinik Psikiyatri, 1, 34-41. https://jag.journalagent.com/kpd/pdfs/kpd_2_1_34_41.pdf
• Özkan Bardakcı, M., Kaya, Ç. S., & Bardakcı, Ş. (2025). Examination of post-earthquake trauma levels of individuals affected by February 6, 2023 Earthquakes. Disaster Medicine and Public Health Preparedness, 19, e169. https://doi.org/10.1017/dmp.2025.10082 https://hdl.handle.net/11630/13048
• Özkul, M., Çalık-Var, E. (2018). İkincil travmatik stres ve sosyal destek ilişkisinin değerlendirilmesi, Türkiye Sağlık Bilimleri ve Araştırmaları Dergisi, 1(2), 49-62. https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/638481
• Pak, D. M., Özcan, E., & İçağasıoğlu Çoban, A. (2017). Acil servis çalışanlarının ikincil travmatik stres düzeyi ve psikolojik dayanıklılığı. Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi, 10(52): 628-644. https://doi.org/10.17719/jisr.2017.1923
• Pulido, M. L. (2012). The ripple effect: Lessons learned about secondary traumatic stress among clinicians responding to the September 11th terrorist attacks. Clinical Social Work Journal, 40, 307-315. https://doi.org/10.1007/s10615-012-0384-3
• Quinn, A. E. (2016). Predictors of secondary traumatic stress among clinical social workers: a focus on the impact of the supervisory relationship (unpublished doctoral dissertation). University of Georgia, Georgia. https://openscholar.uga.edu/record/15006
• Rauvola, R. S., Vega, D. M., & Lavigne, K. N. (2019). Compassion fatigue, secondary traumatic stress, and vicarious traumatization: A qualitative review and research agenda. Occupational health science, 3(3), 297-336. https://doi.org/10.1007/s41542-019-00045-1
• Sehlikoğlu, Ş., Kaçar, C. Y., & Yilmaz-Karaman, I. G. (2024). Psychological assessment of health care workers in the aftermath of the February 2023 Earthquakes in Turkey. Journal of Psychiatric Practice, 30(5), 333-342. https://doi.org/10.1097/PRA.0000000000000802
• Sevim, K., & Öksüz Poplata, S. (2024). Kahramanmaraş depremi sonrası gönüllü çalışmalara katılan kişilerin psikolojik dayanıklılık ve ikincil travmatik stres düzeyleri arasındaki ilişki. TYB Akademi. (Special Issue). 62-77. https://www.tybakademi.com/kitap/akademi_karma.pdf#page=64.00
• Simon, C. E., Pryce, J. G., Roff, L. L., & Klemmack, D. (2005). Secondary traumatic stress and oncology social work: Protecting compassion from fatigue and compromising the worker's worldview. Journal of psychosocial oncology, 23(4), 1-14. https://doi.org/10.1300/J077v23n04_01
• TRT Haber. (2023). Kahramanmaraş depremleri 'Asrın Felaketi' olarak literatüre girdi. https://www.trthaber.com/haber/yasam/kahramanmaras-depremleri-asrin-felaketi-olarak-literature-girdi-786587.html
• Tuncay, T. (2004). Afetlerde sosyal hizmet: 1999 yılı Marmara ve Bolu-Düzce depremleri sonrasında gerçekleştirilen sosyal hizmet uygulamaları. Hacettepe Üniversitesi Sosyal Hizmetler Yüksekokulu, Ankara.
• Uğurlu, M., Bakım, B., Güveli, M., Karamustafaoğlu, K. O., Soydal, T., & Ergüder, T. (2003). Afet yaşantıları, afet psikiyatrisi ve Bingöl Depremi sonrası ruhsal müdahale programı. Düşünen Adam, 16(4), 203-210. https://arsiv.dusunenadamdergisi.org/ing/Articledetails55e3.html?MkID=270
• Wang, J., Okoli, C. T., He, H., Feng, F., Li, J., Zhuang, L., & Lin, M. (2020). Factors associated with compassion satisfaction, burnout, and secondary traumatic stress among Chinese nurses in tertiary hospitals: A cross-sectional study. International Journal of Nursing Studies, 102, 103472. https://doi.org/10.1016/j.ijnurstu.2019.103472
• Weiss-Dagan, S., Ben-Porat, A., & Itzhaky, H. (2022). Secondary traumatic stress and vicarious post-traumatic growth among social workers who have worked with abused children. Journal of social work, 22(1), 170-187. https://doi.org/10.1177/1468017320981363
• Yanbolluoğlu, Ö. (2019). İkincil travmatik stresin meslek elemanları üzerindeki etkileri: bir derleme çalışması. Uludağ Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Sosyal Bilimler Dergisi, 20(36), 141-164. https://doi.org/10.21550/sosbilder.428251
• Yılmaz, B. (2006). Arama kurtarma çalışanlarında travma sonrası stres belirtileri ve travma sonrası büyüme ile ilişkili değişkenler. (yayımlanmamış doktora tezi). Ankara Üniversitesi, Ankara. https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/tezDetay.jsp?id=wAloDv_6oq1k7tlFR6BbUQ&no=hyONC_T25lVlxIsm1VLdmQ
• Yılmaz, B., & Hisli Şahin, N. (2007). Arama kurtarma çalışanlarında travma sonrası stres belirtileri ve travma sonrası büyüme. Türk Psikoloji Dergisi, 22(59), 199-133. https://search.trdizin.gov.tr/tr/yayin/detay/65780
• Yilmaz, T., & Bekaroglu, E. (2025). Factors related to secondary traumatic stress among psychologists following the 2023 Kahramanmaraş earthquakes. Professional Psychology: Research and Practice, 56(6), 505–515. https://doi.org/10.1037/pro0000651
• Zengin, O., & Sağlık Tuğrul, G. N. (2024). The invisible face of social work field education: secondary traumatic stress experiences of BSW students. The British Journal of Social Work, 54(7), 3180-3198. https://doi.org/10.1093/bjsw/bcae086