Platoncu Sistemde Sanatın Gayesi

Yıl 2026, Cilt: 28 Sayı: 1, 125 - 136, 25.03.2026

Enise Betül Çifçi

https://doi.org/10.32709/akusosbil.1755950

https://izlik.org/JA89UU34RN

Öz

Platoncu sistemde sanatın gayesinin ne olduğu sorusunu cevaplandırmak, Platoncu sistem ile ilişkili farklı birkaç soruyu cevaplandırmayı gerekli kılmaktadır. Bu sorulardan ilki sanat eserinin doğasının ne olduğu sorusudur. Doğa, gayenin üzerine inşa edildiği temel olarak kabul edilmelidir. Platon, sanatın mimesis olduğunu ifade eder. Ancak mimesis, kelime anlamının düşündürdüğünün aksine kabaca kopyadan ibaret değildir. Mimesis, Platoncu sistemde sanatçının kendisine ideayı örnek olarak eserini yaratması ve sanatçının elinde bir hakikatin inkişaf etmesi manasına gelmektedir. İdeayı değil de somut bir nesneyi örnek alarak eserini yaratan sanatçı hakikatten iki derece uzaklaştığı için eseriyle beraber Platon’un devletinden kovulmuştur. Yalnızca iyinin, doğrunun ve güzelin hakiki bilgisine muttali erdemli sanatçı eserini yaratırken ideayı örnek alacaktır. Erdemli sanatçının eseri erdeme dair olacaktır; çünkü eser esasında sanatçının edindiği doğruluk ve ölçülülük ilkelerinin inkişaf etmiş halidir. Erdemli sanatçının erdeme dair eseri muhatabını da erdemli olmaya teşvik ederek kişiyi ve toplumu dönüştürecektir. Sanatın kişiyi ve toplumu dönüştürme gücü, Platon’un sanat eserine gençlerin eğitiminde önemli bir yer tahsis etmesine zemin hazırlamıştır. Ahlak eğitiminde bir araç olarak kullanılması, Platoncu sistemde sanatın işlevine karşılık gelmektedir. Bu çalışma sanat eserinin gayesinin ne olduğu sorusunu doğa ve işlev kavramları çerçevesinde cevaplandırmaya çalışacaktır.

Anahtar Kelimeler

sanat felsefesi , Platon , sanat , doğa , gaye , işlev

The Purpose of Art in the Platonic System

https://izlik.org/JA89UU34RN

Öz

Answering the question of the purpose of art within the Platonic system require adressing several other questions related to the Platonic system. The first of these questions is the question of the natüre of the work of art. Nature should be regarded as the foundation upon which purpose is built. Plato states that art is mimesis. However, mimesis is not simply a matter of copying, as its literal meaning might imply. Within the Platonic system, mimesis signifies the artist’s act of creating a work by taking the idea as a model, through which a truth manifests itself in the hands of the artist. Since the artist who takes not the idea but a concrete object as a model for their work is twice removed from the truth, both the artist and their work are excluded from Plato’s ideal state. Only the virtous artist, who possesses true knowledge the good, the true, and the beautiful will take the idea as a model in creating their work. The work of the virtous artist will concern virtue, for the work is essentially the developed form of the principles of truth and moderation that the artist has attained. The virtous artist’s work, being concerned with virtue, will also encourage the audience to become virtous, thereby transforming both the individual and society. The transformative power of art over the individual and society laid the groundwork for Plato’s assignment of an important role to the work of art in the education of the youth. The use of art as an instrument for moral education reflects its function in the Platonic system. This study will attempt to answer the question of the purpose of the work of art within the framework of the concepts of nature and function.

Anahtar Kelimeler

philosophy of art , Plato , art , nature , purpose , function

Kaynakça

• Bozkurt, Nejat. (1995). Sanat ve estetik kuramları. İstanbul: Sarmal Yayınevi.
• Hafız, Muharrem. (2015). Platon, Aristoteles ve Plotinus’ta mimesis teorisi. İslami Araştırmalar, XXVI(1), 45-52.
• Halliwell, Stephen. (2012). Beyon the mirror of nature: Plato’s ethics of visual form. A. E. Denham (Ed), Plato on Art and Beauty içinde (s. 173-204). Palgrave Macmillian.
• Heidegger, Martin. (1998). tekniğe ilişkin soruşturma (D. Özlem Çev.). İstanbul: Paradigma Yayınları.
• Helath, Malcolm. Ancient philosophical poetics. New York: Cambridge University Press.
• Kamtekar, Rachana. (2019). Plato on education and art. G. Fine (Ed.), The Oxford Handbook of Plato içinde (s. 605-626). New York.
• Levin, Susan B. (2001). The ancient quarrel between philosophy and poetry revisited: Plato and Greek literary tradition. New York: Oxford University Press.
• Lodge, Ruper C. (2014). Plato’s theory of art. Londan and New York: Routledge.
• Plato, (1925a). Plato in twelve volumes vol. 9 (W.R.M. Lamb Çev.). Cambridge, MA: Harvard University Press.
• Plato. (1921a). Plato in twelve volumes vol. 12 (H. N. Fowler Çev.). Cambridge, MA: Harvard University Press.
• Plato. (1921b). Plato in twelve volumes vol. 12 (H. N. Fowler Çev.). Cambridge, MA: Harvard University Press.
• Plato. (1921c). Plato in twelve volumes vol. 12 (H. N. Fowler Çev.). Cambridge, MA: Harvard University Press.
• Plato. (1925b). Plato in twelve volumes vol. 9 (W.R.M. Lamb Çev.) Cambridge, MA: Harvard University Press.
• Plato. (1966). Plato in twelve volumes vol. 1 (H. North Fowler Çev.). Cambridge, MA: Harvard University Press.
• Platon. (1998). Yasalar (C. Şentuna ve S. Babür Çev.). İstanbul: Kabalcı Yayınevi.
• Platon. (1999). Gorgias (M. Rifat-S. Rifat Çev.). İstanbul: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.
• Platon. (2000). Şölen (A. Erhat ve S. Eyuboğlu Çev.). İstanbul: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.
• Platon. (2015). Devlet (H. Demirhan Çev.). İstanbul: Islık Yayınları.
• Tunalı, İsmail. (1983). Grek Estetik’i: güzellik felsefesi sanat felsefesi. İstanbul: Remzi Kitabevi.
• Verdenius, Willem Jakob. (1962). Mimesis: Plato’s doctrine of artistic imitation and its meaning to us, Leiden: E. J. Brill.