The Effectiveness of an Online Psycho-Educational Program Based on Acceptance and Commitment Therapy for Single Parents on Psychological Flexibility and Parenting Stress

Yıl 2025, Cilt: 27 Sayı: 4, 1507 - 1528, 22.12.2025

Ali Güngör

https://doi.org/10.32709/akusosbil.1758314

Öz

This study aimed to examine the effect of the Acceptance and Commitment Therapy-based Divorce Psycho-Education Program (KKT-BOPEP) developed for divorced single parents in Turkey on individuals' psychological flexibility and parenting stress levels. The study was conducted using a mixed-methods design; the quantitative dimension was structured as a quasi-experimental design with pre-test, post-test, and follow-up tests in a control group, while the qualitative dimension was structured as a descriptive design examining participants' experiences. The study group consisted of 28 divorced single parents (18 mothers, 10 fathers) aged 25-45; participants were divided into an experimental (n=14) and a control (n=14) group. The experimental group underwent a seven-week online ACT-BOPEP program, while the control group received no intervention. Both groups were administered the Psychological Flexibility Scale and the Parenting Stress Scale as pre-tests, post-tests, and follow-up measurements five weeks later. In the qualitative dimension of the study, the statements of the participants in the experimental group regarding their feelings, thoughts, and gains, which they submitted in writing at the end of each session, and the process evaluation notes of the group leader were collected and examined using descriptive analysis methods. The findings showed that KKT-BOPEP significantly increased the psychological flexibility levels of divorced single parents and significantly reduced parenting stress; this effect was also maintained in the follow-up measurement. Qualitative findings revealed that participants showed development in acceptance, mindfulness, and values-based parenting skills, took steps to reorganize their lives, and began to apply these skills in their daily lives. The findings were discussed in the context of the relevant literature, and recommendations were made.

Anahtar Kelimeler

Single-parent family , divorce , acceptance and commitment therapy , psychological flexibility , parenting stress

Etik Beyan

This study is an original work; I have adhered to scientific ethical principles and rules in all stages of the study, including preparation, data collection, analysis, and presentation of information; I have cited all sources for any data and information not obtained within the scope of this study and have included these sources in the bibliography; I have not made any changes to the data used, and I declare that I have complied with all the terms and conditions of the Committee on Publication Ethics (COPE) and adhered to ethical duties and responsibilities. I hereby declare that I accept all moral and legal consequences that may arise if, at any time, a situation contrary to this declaration made by me regarding the study is detected.

Tek Ebeveynlere Yönelik Çevrim İçi Kabul ve Kararlılık Terapisi Temelli Psiko-Eğitim Programının Psikolojik Esneklik ve Ebeveynlik Stresi Üzerindeki Etkililiği*

Öz

Bu çalışma, Türkiye’de boşanmış tek ebeveynlere yönelik geliştirilen Kabul ve Kararlılık Terapisi temelli Boşanma Psiko-Eğitim Programı’nın (KKT-BOPEP) bireylerin psikolojik esneklik ve ebeveynlik stresi düzeyleri üzerindeki etkisini incelemeyi amaçlamıştır. Araştırmada karma yöntem deseni ile yürütülmüş; nicel boyut, ön test-son test-izleme testli kontrol gruplu yarı deneysel desen olarak, nitel boyut ise katılımcı deneyimlerinin incelendiği betimsel bir desen olarak yapılandırılmıştır. Çalışma grubunu 25-45 yaş aralığındaki 28 boşanmış tek ebeveyn (18 anne, 10 baba) oluşturmuş; katılımcılar deney (n=14) ve kontrol (n=14) gruplarına ayrılmıştır. Deney grubuna yedi hafta süren çevrim içi KKT-BOPEP uygulanırken, kontrol grubuna herhangi bir müdahale yapılmamıştır. Her iki gruba da Psikolojik Esneklik Ölçeği ve Ebeveynlik Stresi Ölçeği, ön test, son test ve beş hafta sonraki izleme ölçümleri kapsamında uygulanmıştır. Araştırmanın nitel boyutunda, deney grubundaki katılımcıların her oturum sonunda yazılı olarak sundukları duygu, düşünce ve kazanımlara ilişkin ifadeler ile grup liderinin süreç değerlendirme notları toplanmış ve betimsel analiz yöntemiyle incelenmiştir. Bulgular, KKT-BOPEP’in boşanmış tek ebeveynlerin psikolojik esneklik düzeylerini anlamlı düzeyde artırdığını ve ebeveynlik stresini anlamlı düzeyde azalttığını; bu etkinin izleme ölçümünde de korunduğunu göstermiştir. Nitel bulgular, katılımcıların kabullenme, an’da kalma ve değerlere dayalı ebeveynlik becerilerinde gelişim gösterip yaşamlarını yeniden düzenlemeye adım attıklarını ve bu becerileri gündelik yaşamlarına uygulamaya başladıklarını ortaya koymuştur. Bulgular ilgili alan yazını bağlamında tartışılmış ve öneriler sunulmuştur.

Anahtar Kelimeler

Tek ebeveynli aile , boşanma , kabul ve kararlılık terapisi , psikolojik esneklik , ebeveynlik stresi

Kaynakça

• Aile ve Sosyal Araştırmalar Genel Müdürlüğü. (2011). Tek Ebeveynli Aileler Araştırması. T.C. Başbakanlık Aile Ve Sosyal Araştırmalar Genel Müdürlüğü Yayınları, Yayın No:148. ISBN: 978-975-19-5004-8. https://www.aile.gov.tr/uploads/athgm/uploads/pages/arastirmalar/tek-ebeveynli-aileler.pdf
• Amato, P. R. (2000). The consequences of divorce for adults and children: An Update. Društvena istraživanja-Časopis za opća društvena pitanja (Journal for General Social Issues), 23(1). https://doi.org/doi:10.5559/di.23.1.01
• American Psychiatry Association. (2013). Çevrim içi Psikolojik Danışma El Kitabı. https://www.apa.org/practice/guidelines/telepsychology/
• Aydoğan, D., & Özbay, Y. (2017). Ebeveynlik stres ölçeği geçerlik ve güvenirlik çalışması. Uluslararası Erken Çocukluk Eğitimi Çalışmaları Dergisi, 2(2), 24–38.
• Becher, E. H., Cronin, S., McCann, E., Olson, K. A., Powell, S., & Marczak, M. S. (2015). Parents forever, evaluation of an online divorce education program. Journal of Divorce and Remarriage, 56(3), 261–276. https://doi.org/10.1080/10502556.2015.1025900
• Büyüköztürk, Ş., Kılıç-Çakmak, E., Akgün, Ö. E., Karadeniz, Ş., & Demirel, F. (2018). Bilimsel Araştırma Yöntemleri (24. baskı). Pegem Akademi.
• Creswell, J. W., & Plano-Clark, V. L. (2020). Karma yöntem araştırmaları: Tasarımı ve yürütülmesi. Anı Yayıncılık.
• Çelik, O. (2021). Boşanma sonrası yaşama uyum programının boşanmış bireyler üzerindeki etkisi [Yayımlanmamış doktora tezi]. Ankara Üniversitesi.
• Güngör, A. (2023). Tek ebeveynli aileler: Sosyal psikolojik bir değerlendirme. Sosyal Politika Çalışmaları Dergisi, 23(58), 129-155.
• Fisher, B. (1976). Identifying the needs of formerly married people through a divorce adjustment seminar." (Unpublished Doctoral Dissertation). Dissertation Abstracts International. 36. 11A, 7036.
• Flujas-Contreras, J. M., Recio-Berlanga, Á., Andrés, M. P., Fernández-Torres, M., Sánchez-López, P., & Gómez, I. (2023). The relationship between parental stress and psychological adjustment of the children: The role of parental psychological flexibility as a mediator. Journal of Contextual Behavioral Science, 29, 202–208. https://doi.org/10.1016/j.jcbs.2023.07.006
• Fonseca, S., Trindade, I. A., Mendes, A. L., & Ferreira, C. (2020). The buffer role of psychological flexibility against the impact of major life events on depression symptoms. Clinical Psychologist, 24(1), 82–90. https://doi.org/10.1111/cp.12194
• Francis, A. W., Dawson, D. L., & Golijani-Moghaddam, N. (2016). The development and validation of the Comprehensive assessment of acceptance and commitment therapy processes (CompACT). Journal of Contextual Behavioral Science, 5(3), 134–145. https://doi.org/10.1016/j.jcbs.2016.05.003
• Friedman, R. (2023). Group analytic therapy and the online groups. In Routledge eBooks (pp. 101–111). https://doi.org/10.4324/9781003248606-10
• Ghorbani Amir, H. A., Moradi, O., Arefi, M., & Ahmadian, H. (2019). The effectiveness of acceptance and commitment therapy on cognitive-emotional regulation, resilience, and self-control strategies in divorced women. Avicenna Journal of Neuro Psycho Physiology, 6(4), 195–202. https://doi.org/10.32598/ajnpp.6.4.5
• Gonzalez, J. C., Klein, C. C., Barnett, M. L., Schatz, N. K., Garoosi, T., Chacko, A., & Fabiano, G. A. (2023). Intervention and implementation characteristics to enhance father engagement: A Systematic review of parenting interventions. Clinical Child and Family Psychology Review, 26(2), 445–458. https://doi.org/10.1007/s10567-023-00430-x
• Gurgan, U. (2020). The effect of psychodrama integrated psycho-education program on resilience and divorce adjustment of children of divorced families. World Journal of Education, 10(1), 56–68. https://doi.org/10.5430/wje.v10n1p56
• Güngör, A., & Haskan Avcı, Ö. (2024). Psychological flexibility and parenting stress in divorced parents. International Journal of Turkish Education Sciences, 12 (3), 1232-1273. https://doi.org/10.46778/goputeb.1515745
• Güzel, N. C. (2020). Sistemik aile yaklaşımı temelli grup psikoeğitim programının boşanmış bireylerin boşanmaya uyum düzeylerine etkisi [Yayımlanmamış doktora tezi]. Muğla Sıtkı Koçman Üniversitesi. Halisdemir, D. (2020). Boşanmaya uyum programının velayeti üstlenmiş anne ve çocuklarının boşanmaya uyum, psikolojik sağlamlık ve aile yaşam doyumlarına etkisi [Yayımlanmamış doktora tezi]. Ankara Üniversitesi.
• Harris, R. (2025). Kabul ve kararlılık terapisi: ACT’i kolay öğrenmek (H. T. Karatepe & K. F. Yavuz, Çev.). Litera Yayıncılık.
• Hayes, S. C., & Lillis, J. (2025). Kabul ve kararlılık terapisi. Okuyan Us Yayınları. Irwin, L., Jesmont, C., & Basu, A. (2019). A systematic review and meta-analysis of the effectiveness of interventions to improve psychological wellbeing in the parents of children with cerebral palsy. Research in Developmental Disabilities, 95. https://doi.org/10.1016/j.ridd.2019.103511
• Karakuş, S., & Akbay, S. E. (2020). Psikolojik esneklik ölceği: Uyarlama, geçerlik ve güvenirlik çalışması. Mersin Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 16(1), 32-43. https://doi.org/10.17860/mersinefd.669825
• Lobato, D., Montesinos, F., & Flujas-Contreras, J. M. (2022). Psychological flexibility is associated with parental stress in relatives of people with intellectual disabilities. International Journal of Environmental Research and Public Health, 19(10), 6118. https://doi.org/10.3390/ijerph19106118
• Mullins, L. L., Wolfe-Christensen, C., Chaney, J. M., Elkin, T. D., Wiener, L., Hullmann, S. E., Fedele, D. A., & Junghans, A. (2010). The Relationship Between Single-Parent Status and Parenting Capacities in Mothers of Youth with Chronic Health Conditions: The Mediating Role of Income. Journal of Pediatric Psychology, 36(3), 249–257. https://doi.org/10.1093/jpepsy/jsq080
• O’Connor, M., Munnelly, A., Whelan, R., & McHugh, L. (2018). The efficacy and acceptability of third-wave behavioral and cognitive eHealth treatments: A systematic review and meta-analysis of randomized controlled trials. Behavior Therapy, 49(3), 459–475. https://doi.org/10.1016/j.beth.2017.07.007
• O’Hara, K. L., Rhodes, C. A., Uhlman, R. N., Sandler, I. N., & Wolchik, S. A. (2023). Parental Separation and Divorce: risk and protective factors and their implications for children’s adjustment. In Autism and child psychopathology series (pp. 173–190). https://doi.org/10.1007/978-3-031-24926-6_10
• Rayburn, S. R., & Coatsworth, J. D. (2021). Becoming Fathers: Initial Exploration of a Support Program for New Fathers. Journal of Perinatal Education, 30(2), 78-88. https://doi.org/10.1891/J-PE-D-20-00015
• Rodriguez, G., Hartley, S. L., & Bolt, D. (2019). Transactional relations between parenting stress and child autism symptoms and behavior problems. Journal of Autism and Developmental Disorders, 49, 1887–1898. https://doi.org/10.1007/ s10803-018-3845-x
• Schramm, D. G., Kanter, J. B., Brotherson, S. E., & Kranzler, B. (2018). An empirically based framework for content selection and management in divorce education programs. Journal of Divorce & Remarriage, 59(3), 195-221. https://doi.org/10.1080/10502556.2017.1402656
• Trindade, I. A., Mendes, A. L., & Ferreira, N. B. (2020). The moderating effect of psychological flexibility on the link between learned helplessness and depression symptomatology: A preliminary study. Journal of Contextual Behavioral Science, 15, 68-72. https://doi.org/10.1016/j.jcbs.2019.12.001
• Türkiye Aile Yapısı Araştırması İleri İstatistik Analizi. (2019). Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı Araştırma ve Sosyal Politika Serisi, 65. TDV Matbaacılık. https://www.aile.gov.tr/athgm/yayin-kaynak/arastirmalar/
• Türkiye Aile Yapısı Araştırması. (2019). Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı Araştırma ve Sosyal Politika Serisi, 66. TDV Matbaacılık. https://www.aile.gov.tr/athgm/yayin-kaynak/arastirmalar/
• Türkiye İstatistik Kurumu. (2025a). İstatistiklerle aile, 2024 (Yayın No. 53898). https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=Istatistiklerle-Aile-2024-53898
• Türkiye İstatistik Kurumu. (2025b). Evlenme ve boşanma istatistikleri, 2024 (Yayın No. 54194). https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=Evlenme-ve-Bosanma-Istatistikleri-2024-54194
• Uyar, N. (2022). Kadınların boşanma sonrası yaşama uyumu: Bilişsel davranışçı kurama dayalı psiko-eğitim programının etkililiği [Yayımlanmamış doktora tezi]. Hacettepe Üniversitesi.
• Wang, M., Fan, Y., Zhang, Q., Sun, Q., Wan, G., & Hong, J. S. (2023). Multigenerational care or parental care? Familial care types, social–emotional development and mediation of parent–child relationship of single‐parent children in mainland China. Child & Family Social Work, 28(3), 833–845. https://doi.org/10.1111/cfs.13008
• Weinberg, H. (2020). Online group psychotherapy: Challenges and possibilities during COVID-19—A practice review. Group Dynamics Theory Research and Practice, 24(3), 201–211. https://doi.org/10.1037/gdn0000140
• Yıldırım, A., Şimşek, H. (2021). Sosyal Bilimlerde Nitel Araştırma Yöntemleri. Seçkin Yayıncılık.