Hastalık Değeri Olgusu ve Belirleyicilerine Yönelik Nitel Bir Araştırma
Öz
Hastalıklar tıbbi bir olgu olmanın yanı sıra kültürel de bir olgudur. Bu açıdan hastalıklara verilen değer, kültürel sistem içerisinde değişmektedir. Her hastalığın kendine has değeri, toplumda hastalığa atfedilen değerlerle kimi zaman örtüşmemektedir. Toplumda bazı hastalıklara değer verilirken bazı hastalıklar değer niteliği taşımamaktadır. Hastalıkların aile, politikacılar, ekonomist ve hekimler gibi farklı kesimlerince ele alınması, hastalıkların değerinin farklılaştırdığını düşündürmektedir. Bu gözlemden yola çıkılarak hastalık değeri olgusunun kapsamını ortaya koymak amaçlanmıştır. Çalışmada nitel araştırma desenlerinden fenomenolojiden yararlanılmıştır. 24 kişi ile görüşmeler gerçekleştirilmiştir. Veriler yorumlayıcı fenomenolojik analize tabi tutulmuştur. Hastalık değerinin kapsamına dair katılımcılarla yapılan görüşmelerde “Hasta Açısından Hastalık Değeri (HAHD)”, “Tıbbi Olarak Hastalık Değeri (TOHD)”, “Politik Perspektiften Hastalık Değeri (PPHD)”, “Ekonomik Olarak Hastalık Değeri (EOHD)”, “Toplumsal Açıdan Hastalık Değeri (TAHD)” olmak üzere 5 tema ön plana çıkmıştır. Çalışma neticesinde hastalık değerinin değişken bir kavram olduğu ve çeşitli boyutlar barındırdığı ortaya konulmuştur. Ayrıca hastalıkların ilişkisel, araçsal ve kendine özgü değerinin olduğu tespit edilmiştir. Hastalık değerinin sosyo-kültürel bağlamdan bağımsız değerlendirilmeyeceği sonucuna ulaşılmıştır. Hasta ile hekim arasında değer farklılaşması çatışma unsuruna dönüşebilmektedir. Bu nedenle iletişimin geliştirilmesi, empatik davranış modellerinin öğretilmesi ve mümkün olan en iyi şekilde iletişimin sağlanabilmesi, bu değer çatışmasını azaltabilir, sorunların çözümüne de katkı sağlayabilir.
Anahtar Kelimeler
Kaynakça
- Addario, B. J., Fadich, A., Fox, J., Krebs, L., Maskens, D., Oliver, K., ... ve Turnham, T. (2018). Patient value: perspectives from the advocacy community. Health Expectations, 21(1), 57-63. doi:10.1111/hex.12628
- Album, D. ve Westin, S. (2008). Do diseases have a prestige hierarchy? a survey among physicians and medical students. Social Science & Medicine, 66, 182-188. doi: 10.1016/j.socscimed.2007.07.003
- Andersen, M. M. ve Nielsen, M. E. (2016). Personal responsibility and lifestyle diseases. The Journal of Medicine and Philosophy, 41(5), 480–499. doi: 10.1093/jmp/jhw015
- Armstrong, D. (2000). Social theorizing about health and ıllness. G. L. Albrecht, R. Fitzpatrick, S. C. Scrimshaw (Eds.), The handbook of social studies in health and medicine in (pp. 24-35). Sage Publications. doi: 10.4135/9781848608412.n3
- Beyazyüz, M. ve Göka, E. (2012). Hasta bedenin ruhu. Ankara: CK Yayınevi.
- Braun, V. ve Clarke, V. (2006). Using thematic analysis in psychology. Qualitative Research in Psychology, 3(2), 77-101. doi: 10.1191/1478088706qp063oa
- Buyx, A. ve Prainsack, B. (2012). Lifestyle-related diseases and individual responsibility through the prism of solidarity. Clinical Ethics, 7(2), 79-85. doi: 10.1258/ce.2012.012008
- Carol, M., Pérez-Guasch, M., Solà, E., Cervera, M., Martínez, S., Juanola, A., ... ve LiverHope Consortium Investigators. (2022). Stigmatization is common in patients with non-alcoholic fatty liver disease and correlates with quality of life. PloS One, 17(4), e0265153. doi: 10.1371/journal.pone.0265153
- Chapple, A., Ziebland, S. ve McPherson, A. (2004). Stigma, shame, and blame experienced by patients with lung cancer: qualitative study. Bmj, 328(7454), 1470. doi: 10.1136/bmj.38111.639734.7c
- Çalışkan., Y. (2009). Sağlık hizmetlerinde önceliklerin belirlenmesinde ekonomik değerlendirme yöntemi olarak maliyet-etkililik analizi. Süleyman Demirel Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 14(2), 311-332.
