Sosyal Medyada Engelliliğin Bir Mizah Unsuru Olarak Tüketilmesi: TikTok Kullanıcıları Örneği

Bu çalışma, TikTok’ta engelliliğin bir mizah unsuru olarak kullanılmasının dezavantajlı olmayan TikTok kullanıcıları tarafından nasıl anlamlandırıldığını ve etik unsurlar açısından nasıl değerlendirildiğini incelemektedir. Bu odak doğrultusunda, sosyal medyada engelli bireylere dair algıların nasıl şekillendiği, engelli olmayan kullanıcıların davranış ve söylemlerinin, toplumdaki engellilik algısına olan etkisini ve engelliler üzerinden üretilen mizahın toplumun duyarlılık ve empati gelişimine nasıl bir etkisi olduğu incelenecektir. TikTok kullanıcılarının görünürlük, takipçi kazanma ve ticari motivasyonlar ile engelli bireyleri bir içerik öznesi olarak araçsallaştırması ve aynı motivasyonlar ile engellileri taklit ederek içerik üretmeleri gittikçe artan bir eğilim haline gelmiştir. Bu tür içeriklerin yayılması, sadece engelli bireyler açısından değil toplumsal açıdan da önemli bir etkiye sahiptir. Bu doğrultuda katılımcılar, dezavantajlı olmayan, TikTok haftalık ekran süresi bir saati geçen, 18 ile 55 yaş arasında 7 kadın ve 5 erkekten oluşan 12 TikTok kullanıcısından seçilmiştir. Çalışmada katılımcıların verdiği cevaplar doğrultusunda TikTok’ta engelli gibi davranmanın içerik üreticileri tarafından ticari bir faaliyete dönüştürüldüğü görülmüştür. Bu durum engelli gibi davranmanın daha fazla yayılmasına, ticarileşmesine ve engelliliğin bir şova dönüşmesine sebep olmuştur. Engelli gibi davranarak ticari kazanç elde eden insanların sayısı arttıkça, sosyal medyadaki gerçek engellilere karşı duyulan güven de azalmıştır. Sonuç olarak, engelli bireylere karşı bir duyarsızlaşma tutumu gelişmiş ve engellilik algısı bir sağlık ve sosyal durumun aksine eğlenceli bir şovun mizah unsuru haline gelmiştir.

This study examines how the use of disability as a form of humor on TikTok is interpreted by non-disabled TikTok users and how it is evaluated in terms of ethical considerations. In line with this focus, the study explores how perceptions of disabled individuals are shaped on social media, how the behaviors and discourses of non-disabled users affect societal perceptions of disability, and how humor produced through disability influences the development of social sensitivity and empathy. The instrumentalization of disabled individuals as content subjects by TikTok users—motivated by visibility, gaining followers, and commercial interests—as well as the increasing tendency to produce content by imitating disabled individuals for similar motivations, has become a growing trend, and the spread of such content has significant implications not only for disabled individuals but also for society as a whole. Accordingly, the participants were selected from 12 TikTok users consisting of 7 women and 5 men, aged between 18 and 55, who are non-disabled and have a weekly TikTok screen time exceeding one hour, and based on their responses, it was found that acting as if disabled on TikTok has been transformed into a commercial activity by content creators, leading to its wider dissemination and commercialization and turning disability into a spectacle; as the number of individuals who gain commercial profit by acting as if disabled increases, trust toward genuinely disabled individuals on social media has decreased, resulting in a growing sense of desensitization toward disabled individuals and the reframing of disability not as a health and social condition but as a form of entertaining spectacle and humor.