Artuklularda İktisadî Faaliyetler ve Sosyo-Kültürel Etkileri

Selim Kaya

doi:10.32709/akusosbil.481524

TR EN

Artuklularda İktisadî Faaliyetler ve Sosyo-Kültürel Etkileri

Öz

Malazgirt zaferi sonrası Anadolu’da kurulan ilk Türk beyliklerinden biri olan Artuklular, Amid (Diyarbekir), Mardin, Meyyâfârikîn (Silvan), Nusaybin, Düneysir (Kızıltepe), Hısn-ı Keyfâ (Hasankeyf) ve Harput’ta hüküm sürerken iktisadî faaliyetlere önem vermişlerdir. İktisat politikalarının etkisiyle vergiler düşmüş, ticaret hacmi ile yatırımlar artmış, refah seviyesi yükselmiş Artuklu ülkesi göç almıştır. Artuklu beyleri iktisadî faaliyetlerin doğal bir sonucu olarak elde edilen gelirlerin büyük bir kısmını şehirlerin maddî ve manevî imarına harcamıştır. Çarşı, pazar, han, hamam, kervansaray, köprü, medrese, kütüphane, dârüşşifa, su kanalı inşa olunmuş, maden ocakları işletilmiş, dericilik ve el sanatları atölyeleri halkın hizmetine sunulmuştur. Böylece ticarî, dinî, ilmî, sosyal ve kültürel pek çok kamusal yapı inşa etmekle kalmamış, ayrıca mimari eserlerin bazılarına vakıflar tahsis etmişlerdir. Artuklu beyleri ülkenin iktisadî kaynaklarını sosyal ve kültürel hayata aktararak halkına mutlu ve huzurlu bir yaşam sunmak için çalışmışlardır.

Anahtar Kelimeler

Artuklu,iktisat,ekonomi,sosyal

Kaynakça

Abû'l-Farac (1987). Abu'l-Farac Tarihi, II, (Çev Ömer Rıza Doğrul), C. II, Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınları.
Acar, A. (2006). “Arap Coğrafyacılarına Göre Mardin (X-XIV. Yüzyıllar)”, I. Uluslarası Mardin Tarihi Sempozyumu Bildirileri, (Mardin, 26-28 Mayıs 2006), İstanbul: 81-95.
Ağarı, M. (2007). Kazvînî’nin Âsâru’l-Bilâd ve Ahbâru’l-İbâd’ı (İnceleme ve Değerlendirme), İstanbul.
Ak, R. (2008). “Mardin Artuklu Devletinin İktisadî Hayatı (1102-1409)”, I. Uluslararası Artuklu Sempozyumu Bildirileri (Mardin, 25-27 Ekim 2007), İstanbul.
Alican, M. (2013). “Artuklular Döneminde Meyyâfârikîn (Silvan)”, History Studies, 5 (5): 1-18.
Ali Emîrî Efendi, (1325). “Amid Şehrinde Vaktiyle Bir Milyon Kırk Bin Cild Kitabı Hâvi Casim Bir Kütüphane”, Amid-i Sevdâ, 10 Mart 1325 (23 Mart 1909), III: 33-38.
Alptekin, C. (1991). “Artuklular”, DİA, III, İstanbul: 415-418.
Alptekin, C. (1992) “Artuklular”, Doğuştan Günümüze Büyük İslam Tarihi, VIII, İstanbul: Çağ Yayınları.
Altun, A. (1991). “Artuklu Sanatı,” DİA, III, İstanbul: 418-419.
Artuk İ. ve Artuk C. (1993). Artukoğulları Sikkeleri, İstanbul: Sümer Kitabevi.

Aslan A., (2008) “Artuklular Zamanında Düneysir (Kızıltepe)'de Arap Edebiyatı Çevresi”, Harran Ünivrsitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, S.20.
Aydın S., Ünsal S., Emiroğlu K. ve Özen O. (2001). Mardin: Aşiret, Cemaat, Devlet, İstanbul: Tarih Vakfı Yayınları.
Barbaro, J. (2009). Anadolu ve İran’a Seyahat, (Çev. Tufan Gündüz), İstanbul: Yeditepe Yayınevi.
Başak, O. (2005). “Diyarbakır’da Maden Sanatının Gelişimi”, Atatürk Üniversitesi Güzel Sanatlar Enstitüsü Dergisi, 15, s. 53-68.
Belli, O. (2006). “Mardin’de Geleneksel Üretim Yapan Bakır ve Bronz Atölyeleri”, I. Uluslararası Mardin Tarihi Sempozyumu Bildirileri, (Mardin, 26-28 Mayıs 2006), İstanbul: 183-210.
Beysanoğlu, Ş. (1962). Bütün Cepheleriyle Diyarbakır, İstanbul: Şehir Matbaası.
Beysanoğlu, Ş. (1996). Anıtları ve Kitâbeleri ile Diyarbakır Tarihi, I, Diyarbakır.
Bulduk, A. F. (1999). Mardin Tarihi, (Haz. Burhan Zengin), Ankara.
Cahen C., "Artukids", EI², I, 662-667. Çevik, A. (2002). XI-XIII. Yüzyıllarda Diyâr-ı Bekr Bölgesi Tarihi, Marmara Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü, Doktora Tezi, İstanbul.
Dalkılıç, N. ve Halifeoğlu F. M. (2010). “Diyarbakır Merkez ve İlçelerinde Yer Alan Tarihi Köprüler,” I. Uluslararası Nebiler, Sahabiler, Azizler ve Krallar Kenti Sempozyumu Bildirileri, (25-27 Mayıs 2009), (Ed: Y.Öztürk-K. Haspolat), Ankara: 371-379.
Demirkent, Işın, Urfa Haçlı Kontluğu Tarihi (1098-1118), C.I, TTK Yayını, Ankara 1990.
Dolapönü, Metropolit Hanna (1972). Tarihte Mardin, İstanbul: Hilal Matbaacılık.
Durmuş, E. (2004). “XII. Yüzyılda Diyarbakır’da Bir Türk Beyliği “İnaloğulları”, I. Uluslararası Oğuzlardan Osmanlı’ya Diyarbakır Sempozyumu Bildiriler, (Diyarbakır, 20-22 Mayıs 2004), Diyarbakır.
Göyünç, N. (1994). “Diyarbakır”, DİA, C. IX, İstanbul 1994, s. 464-469.
Gül, M. (2008). “Artuklu Ekonomisi ve Kaynakları”, I. Uluslararası Artuklu Sempozyumu Bildirileri, (Mardin, 25-27 Ekim 2007), C.II, Mardin.
Haspolat, Y. K. (2013). Diyarbakır Ekonomi Tarihi-1, İstanbul: Dicle Üniversitesi Yayınları.
Hillenbrand, C. (1981). “The Establishment of Artuqid Power in Diyār Bakr in the Twelfth Century”, Studia İslamica, (54): 129-153. Hillenbrand, C. (1991). “Mayyāfārikīn” EI, VI, Leiden: 930-931.
İbn Battûta (2000). Tuhfetü’n-Nazzar, (İbn Battûta Seyahatnamesi), (Çev. ve Notlar A.Sait Aykut), İstanbul.
İbn Cübeyr (2008). Endülüs’ten Kutsal Topraklara Seyahatname, İstanbul: Selenge Yayınları.
İbn Hallikân (1280). Vefayâtu’l-Ayân ve Enbâü Ebnâi’z-Zaman mimmâ Sebete bi’n-Naķl evi’s-Semâ ev Esbetehü’l-Ayân, (Çev. Rodosîzâde Muhammed), II, İstanbul: Tab‘hane-i Âmire.
İbn Şeddâd (1978). el-Alâķu’l Hatira fi Zikri Tarihi Şam ve’l-Cezire, C.III/2, Dımaşk.
İbnü’l-Ezrak (1987). Tarih-i Meyyâfârikîn ve Amid Artuklular Kısmı, (Nşr. ve Türkçe terc. Ahmet Savran), Erzurum. İbnü’l-Fakih (1996). Kitabu’l-Buldan, (Thk. Yusuf el-Hadi), Beyrut.
İstahrî (1961). Kitabu’l-Mesâlik ve’l-Memâlik, (Nşr. M. Câbir Abdülâl el-Hînî), Kahire.
İpek, A. (2008). “İslâm Coğrafyacılarının Gözüyle Artuklu Merkezleri”, I. Uluslararası Artuklu Sempozyumu Bildirileri (Mardin, 25-27 Ekim 2007), Mardin.
Kalkaşendî (1987). Subhu’l-A‘şâ, Kahire, (Nşr. M.Abdürrasûl İbrahim, Thk. M. Hüseyin Şemseddin), Kahire 1912-1919, Beyrut.
Katip Ferdi (2006). Mardin Artuklu Melikleri Tarihi, (Nşr. Ali Emiri, Haz. Y. Metin), İstanbul.
Kesik, M. (2018). Anadolu Türk Beylikleri, İstanbul: Bilge Kültür Sanat.
Köprülü, M. F. (1978). “Artukoğulları”, İA, I, İstanbul: 617-625
Marco Polo (1971). Marco Polo Seyehatnamesi, (Yay. Filiz Doküman), İstanbul.
Metsopski, T. (2009). Timurlenk ve Haleflerininin Tarihi, (Türkçe terc. Gürsoy Solmaz), Ankara.
Nayır, Ş. (2010). Artukluların Sosyo-Ekonomik ve Kültürel Hayatı, İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, İstanbul.
Okumuş, E. (2008). “Artuklularda Din Toplum İlişkileri”, Elektronik Sosyal Bilimler Dergisi, VII (26): 235-251.
Ömer b. İlalmış, Tarihu Düneysir, Tah. İbrahim Salih, Dımaşk 1992
Özaydın, A. (2006). “Zekariyyâ el-Kazvinî’nin Âsârü’l-Bilâd ve Ahbâru’l-İbâd Adlı Eserlerinde Anadolu’nun Tarihi ve Coğrafyasıyla İlgili Konular”, Sosyoloji ve Coğrafya, (Kitap 15), İstanbul.
Özer, M. H. (2008). “Artuklu Devletinde Önemli Ticaret Yolları ve İktisadî Etkileri”, I. Uluslararası Artuklu Sempozyumu Bildirileri (Mardin, 25-27 Ekim 2007), II, Mardin.
Sarıbıyık, M. (2006). “XIII. Yüzyılda Bir Ticaret ve Kültür Şehri Olarak Kızıltepe / Koçhisar / Düneysir”, I. Uluslararası Mardin Tarihi Sempozyumu Bildirileri, (Mardin, 25-27 Ekim 2007), İstanbul: 599-606.
Sevim, A., (1962), “Artukoğlu İlgâzi”, Belleten, XXVI/104, s.649-691.
Sevim, A., (2000), “İnaloğulları”, DİA, C.XXII, İstanbul, s. 257-258.
Sevim, A., (2009), “Sökmen b. Artuk”, DİA, C.XXXVII, İstanbul, s. 392-394.
Spuler, B. (1957). İran Moğolları Tarihi, (Çev. Cemal Köprülü), Ankara.
Streck, M. (1979), “Düneysir”, İ.A, III, s. 664.
Şeşen, R. (1971). "İmad al-din al-Katib al-İsfahani'nin Eserlerindeki Anadolu Türkleriyle İlgili Bahisler", Selçuklu Araştırmaları Dergisi, III, Ankara
Şeşen, R. (1985). İslâm Coğrafyacılarına Göre Türkler ve Türk Ülkeleri, Ankara.
Şümeysâni, H. (1987), Medinetü Mardin mine'l-fethi'l-Arabi ila sene 1515m. / 921h., Âlemü'l-Kütüb, Beyrut.
Tızlak F. (2002), "Osmanlılardan Önce Türklerde Madencilik" Türkler, VII, Ankara.
Turan, O. (1993). Doğu Anadolu Türk Devletleri Tarihi, İstanbul.
Turan, O. (2004). Selçuklular Zamanında Türkiye, İstanbul: Ötüken Neşriyat.
Usta, A. (2002). “Artuklular”, Türkler, Yeni Türkiye Yayınları, C.VI, s. 471-483.
Vâth, G., (1999), “Artuklu Beyliği’nin Yönetimi”, Türkçe terc. Mehmet Ersan, Türk Dünyası İncelemeleri Dergisi, İzmir, s.233-260.
Yakut el-Hamevî, (1990). Mu’cemu’l-Buldan, (Nşr. Ferîd Abdülazîz el-Cündî), Beyrut.
Yinanç, M. H. (1963).“Diyarbekir”, İA, III, İstanbul: 605-626.

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

-

Bölüm

Derleme

Yazarlar

Selim Kaya
Türkiye

Yayımlanma Tarihi

20 Mart 2019

Gönderilme Tarihi

11 Kasım 2018

Kabul Tarihi

20 Mart 2019

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2019 Cilt: 21 Sayı: 1

DOI

https://doi.org/10.32709/akusosbil.481524

IZ

https://izlik.org/JA98PJ52PA

APA

Kaya, S. (2019). Artuklularda İktisadî Faaliyetler ve Sosyo-Kültürel Etkileri. Afyon Kocatepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 21(1), 67-82. https://doi.org/10.32709/akusosbil.481524

AMA

1.Kaya S. Artuklularda İktisadî Faaliyetler ve Sosyo-Kültürel Etkileri. AKÜSBD. 2019;21(1):67-82. doi:10.32709/akusosbil.481524

Chicago

Kaya, Selim. 2019. “Artuklularda İktisadî Faaliyetler ve Sosyo-Kültürel Etkileri”. Afyon Kocatepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi 21 (1): 67-82. https://doi.org/10.32709/akusosbil.481524.

EndNote

Kaya S (01 Mart 2019) Artuklularda İktisadî Faaliyetler ve Sosyo-Kültürel Etkileri. Afyon Kocatepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi 21 1 67–82.

IEEE

[1]S. Kaya, “Artuklularda İktisadî Faaliyetler ve Sosyo-Kültürel Etkileri”, AKÜSBD, c. 21, sy 1, ss. 67–82, Mar. 2019, doi: 10.32709/akusosbil.481524.

ISNAD

Kaya, Selim. “Artuklularda İktisadî Faaliyetler ve Sosyo-Kültürel Etkileri”. Afyon Kocatepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi 21/1 (01 Mart 2019): 67-82. https://doi.org/10.32709/akusosbil.481524.

JAMA

1.Kaya S. Artuklularda İktisadî Faaliyetler ve Sosyo-Kültürel Etkileri. AKÜSBD. 2019;21:67–82.

MLA

Kaya, Selim. “Artuklularda İktisadî Faaliyetler ve Sosyo-Kültürel Etkileri”. Afyon Kocatepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, c. 21, sy 1, Mart 2019, ss. 67-82, doi:10.32709/akusosbil.481524.

Vancouver

1.Selim Kaya. Artuklularda İktisadî Faaliyetler ve Sosyo-Kültürel Etkileri. AKÜSBD. 01 Mart 2019;21(1):67-82. doi:10.32709/akusosbil.481524

Cited By

Artuklu Toplumunun Geçim Kaynakları

JOURNAL OF HISTORY AND FUTURE

https://doi.org/10.21551/jhf.1906297

This work is licensed under Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International

Artuklularda İktisadî Faaliyetler ve Sosyo-Kültürel Etkileri

Artuklularda İktisadî Faaliyetler ve Sosyo-Kültürel Etkileri

Öz

Anahtar Kelimeler

Economic Activities in Artuqids and Its Socio-Cultural Effects

Öz

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

Ayrıntılar

Birincil Dil

Konular

Bölüm

Yazarlar

Yayımlanma Tarihi

Gönderilme Tarihi

Kabul Tarihi

Yayımlandığı Sayı

DOI

IZ

Kaynak Göster

Cited By

Artuklu Toplumunun Geçim Kaynakları