Yıl 2019, Cilt 21 , Sayı 3, Sayfalar 774 - 791 2019-09-30

Yapım Eki Öğretiminin Türkçeyi Yabancı Dil Olarak Öğrenenlerin Kelime Türetme Becerisi Üzerindeki Etkisi
Impact of Derivational Morpheme Teaching on Word Derivation Skill of Learners of Turkish as Foreign Language

Muhammet Raşit Memiş [1]


Yapım eki öğretiminin Türkçeyi yabancı dil olarak öğrenenlerin kelime türetme becerisi üzerindeki etkisini ortaya çıkarmak amacıyla gerçekleştirilen bu araştırmada nicel araştırma yöntemlerinden öntest–sontest kontrol gruplu yarı deneysel desen tercih edilmiştir. Araştırmanın çalışma grubunu 2016-2017 eğitim-öğretim yılında Ondokuz Mayıs Üniversitesi Türkçe Öğretimi Uygulama ve Araştırma Merkezi’nde Türkçe öğrenen B2 düzeyindeki 26 yabancı öğrenci oluşturmaktadır. Araştırmanın uygulama süreci B2 kurundaki öğrencilerle bu kur tamamlanana kadar geçen 8 hafta içerisinde gerçekleştirilmiştir. Uygulama kapsamında seçilen 25 yapım ekinin her birine 2 şer ders saati ayrılmış, bu saatlerden ilk saat öğretim ikinci saat ise alıştırma-pekiştirme çalışmaları için kullanılmıştır. Analizler, Türkçe öğrenenlerden yapım eki öğretimi alan grubun kelime türetme becerisi bakımından daha fazla gelişim gösterdiğini ortaya çıkarmıştır. Ayrıca kelime türetme becerisindeki başarıda öğrenenlerin ana dillerinin kökeni ve yapısının da etkisinin bulunduğu belirlenmiştir. Veriler üzerinde yapılan detaylı inceleme sonucunda, 175 kelime üzerinden yapılan değerlendirmeye göre deney grubundaki öğrenenlerin yapım eklerini kullanarak ortalama 34.3 daha fazla sözcük türetebildiği (%19,6) ve yapım eki öğretiminin kelime türetme becerisine yapım eki başına %0,97 oranında katkı sağladığı tespit edilmiştir. Bu bulgular, araştırma çerçevesinde öğretimi yapılan yapım eklerinin tamamının Türkçe öğretim sürecine dâhil edilmesi hâlinde, öğrenenlerin hâlihazırdaki uygulamalarla sahip oldukları kelime türetme becerilerinin %24,2 oranında gelişim göstereceğine işaret etmektedir.


This research was carried out to reveal the impacts of derivational morpheme teaching on word derivation skill of the students learning Turkish as a foreign language, and was performed with the use of quasi-experimental design with pre-test and post-test control group, which is one of the quantitative research methods. The study group of the research consisted of 26 foreign students learning Turkish at B2 level at Ondokuz Mayıs University in 2016-2017 academic year. The application process of the research was carried out within the last 8 weeks until the completion of the educational program for the students at B2 level. The data and analyses showed that the students learning Turkish as a foreign language benefited significantly from the derivational morpheme teaching and that the word derivation skill of the experimental group improved more effectively than the control group. It was also found that learners' success in terms of word derivation skill was influenced by the origin and structure of their native languages. As a result of the detailed analysis carried out on the data, it was found out that the learners in the experimental group are able to derive 34.3 more words (19.6%) by using derivational suffixes than learners in control group, and teaching derivational morphemes contributes to the word derivation skill in a size of 0.97% for each suffix, according to the evaluation made over 175 words. These findings indicate that if all of the suffixes are included to the process of teaching Turkish as foreign language, the derivational skill of the learners will benefit from this teaching at the rate of 24.2%.


  • Aksan, D. (1971). Kelimebilimi ve anlambilimi ölçütlerinden yararlanarak bir yazı dilinin eksikliğini saptama yolları, I: Kavram alanı – kelime ailesi ilişkileri ve Türk yazı dilinin eksikliği üzerine. Türk Dili Araştırmaları Yıllığı Belleten, 253-262.
  • Aksan, D. (2008). Türkçenin Gücü, Ankara: Bilgi Yayınevi.
  • Aydoğdu, Ş. (2002). "Diller dünyasına genel bir bakış ve Türkçenin konumu üzerine", Dil Dergisi 114: 51-71.
  • Banguoğlu, T. (1995). Türkçenin Grameri, Ankara: Türk Tarih Kurumu Basım Evi.
  • Başdaş, C. (2006). "Türkçede Üçüncü Grup (Ara) Ekler", B. Üniversitesi (Dü.), I. Uluslararası Büyük Türk Dili Kurultayında Sunulan Bildiri içinde (s. 1-6). Ankara: Bilkent Üniversitesi.
  • Demir, N. ve Yılmaz, E. (2009). Türk Dili El Kitabı,Ankara: Grafiker Yayınları.
  • Demircan, Ö. (2004). Türkiye Türkçesinde Ek – Kök Birleşmeleri. Ankara: Papatya Yayınları.
  • Durmuş, M. (2013). Yabancılara Türkçe Öğretimi, Ankara: Grafiker Yayınları.
  • Eker, S. (2011). Çağdaş Türk Dili, Ankara: Grafiker Yayınları.
  • Ergin, M. (2008). Türk Dil Bilgisi, İstanbul: Bayrak BYT.
  • Gedizli, M. (2012). Türkçede tek şekilli ve çok işlevli yapım ekleri. Turkish Studies - International Periodical For The Languages, Literature and History of Turkish or Turkic, 7(4): 3351-3369.
  • Gencan, T. N. (2001). Dilbilgisi, Ankara: Ayraç Yayınevi.
  • Gülensoy, T. (2010). Türkçe El Kitabı, Ankara: Akçağ Yayınları.
  • Karaağaç, G. (2012). Türkçenin Dil Bilgisi, Ankara: Akçağ Yayınları.
  • Karadağ, Ö., & Kurudayıoğlu, M. (2010). Türkçedeki kelime türetme özelliğinin ilköğretim öğrencilerinin yazılı anlatımlarına yansıması. Türklük Bilimi Araştırmaları 27: 437-455.
  • Karasar, N. (2008). Bilimsel Araştırma Yöntemleri,Ankara: Nobel Yayıncılık.
  • Korkmaz, Z. (2009b). Türkiye Türkçesi Grameri Şekil Bilgisi, Ankara: Türk Dil Kurumu Yay.
  • Onan, B. (2005). İlköğretim ikinci kademe Türkçe öğretiminde dil yapılarının anlama becerilerini (okuma / dinleme) geliştirmedeki rolü, Gazi Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Doktora Tezi, Ankara.
  • Onan, B. (2009b). "Eklemeli dil yapısının Türkçe öğretiminde oluşturduğu bilişsel (kognitif) zeminler", Mustafa Kemal Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 6(11): 237-264.
  • Schmitt, N. (2007). Current perspectives on vocabulary teaching and learning. J. Cummins, & C. D. (Eds.) içinde, International Handbook of English Language Teaching (s. 827-841). Berlin: Springer US.
  • Üstünova, K. (2004). Eklerin öğretimi üzerine bir iki söz. Uludağ Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Sosyal Bilimler Dergisi 11: 241-250.
Birincil Dil tr
Konular Sosyal
Bölüm Dil ve Edebiyat – Eğitim – İlahiyat
Yazarlar

Orcid: 0000-0001-6037-3958
Yazar: Muhammet Raşit Memiş (Sorumlu Yazar)
Kurum: ONDOKUZ MAYIS ÜNİVERSİTESİ
Ülke: Turkey


Tarihler

Yayımlanma Tarihi : 30 Eylül 2019

Bibtex @araştırma makalesi { akusosbil521295, journal = {Afyon Kocatepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi}, issn = {1302-1265}, eissn = {2149-4894}, address = {}, publisher = {Afyon Kocatepe Üniversitesi}, year = {2019}, volume = {21}, pages = {774 - 791}, doi = {10.32709/akusosbil.521295}, title = {Yapım Eki Öğretiminin Türkçeyi Yabancı Dil Olarak Öğrenenlerin Kelime Türetme Becerisi Üzerindeki Etkisi}, key = {cite}, author = {Memiş, Muhammet Raşit} }
APA Memiş, M . (2019). Yapım Eki Öğretiminin Türkçeyi Yabancı Dil Olarak Öğrenenlerin Kelime Türetme Becerisi Üzerindeki Etkisi. Afyon Kocatepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi , 21 (3) , 774-791 . DOI: 10.32709/akusosbil.521295
MLA Memiş, M . "Yapım Eki Öğretiminin Türkçeyi Yabancı Dil Olarak Öğrenenlerin Kelime Türetme Becerisi Üzerindeki Etkisi". Afyon Kocatepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi 21 (2019 ): 774-791 <https://dergipark.org.tr/tr/pub/akusosbil/issue/48890/521295>
Chicago Memiş, M . "Yapım Eki Öğretiminin Türkçeyi Yabancı Dil Olarak Öğrenenlerin Kelime Türetme Becerisi Üzerindeki Etkisi". Afyon Kocatepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi 21 (2019 ): 774-791
RIS TY - JOUR T1 - Yapım Eki Öğretiminin Türkçeyi Yabancı Dil Olarak Öğrenenlerin Kelime Türetme Becerisi Üzerindeki Etkisi AU - Muhammet Raşit Memiş Y1 - 2019 PY - 2019 N1 - doi: 10.32709/akusosbil.521295 DO - 10.32709/akusosbil.521295 T2 - Afyon Kocatepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi JF - Journal JO - JOR SP - 774 EP - 791 VL - 21 IS - 3 SN - 1302-1265-2149-4894 M3 - doi: 10.32709/akusosbil.521295 UR - https://doi.org/10.32709/akusosbil.521295 Y2 - 2019 ER -
EndNote %0 Afyon Kocatepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi Yapım Eki Öğretiminin Türkçeyi Yabancı Dil Olarak Öğrenenlerin Kelime Türetme Becerisi Üzerindeki Etkisi %A Muhammet Raşit Memiş %T Yapım Eki Öğretiminin Türkçeyi Yabancı Dil Olarak Öğrenenlerin Kelime Türetme Becerisi Üzerindeki Etkisi %D 2019 %J Afyon Kocatepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi %P 1302-1265-2149-4894 %V 21 %N 3 %R doi: 10.32709/akusosbil.521295 %U 10.32709/akusosbil.521295
ISNAD Memiş, Muhammet Raşit . "Yapım Eki Öğretiminin Türkçeyi Yabancı Dil Olarak Öğrenenlerin Kelime Türetme Becerisi Üzerindeki Etkisi". Afyon Kocatepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi 21 / 3 (Eylül 2019): 774-791 . https://doi.org/10.32709/akusosbil.521295
AMA Memiş M . Yapım Eki Öğretiminin Türkçeyi Yabancı Dil Olarak Öğrenenlerin Kelime Türetme Becerisi Üzerindeki Etkisi. AKUSBD. 2019; 21(3): 774-791.
Vancouver Memiş M . Yapım Eki Öğretiminin Türkçeyi Yabancı Dil Olarak Öğrenenlerin Kelime Türetme Becerisi Üzerindeki Etkisi. Afyon Kocatepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi. 2019; 21(3): 791-774.