AA5754 Alüminyum Alaşımının Bilyeli Dövme Prosesi ile Mekanik Özelliklere Etkisi ve Dövme Üzerine Cr+6 Kaplamanın Korozyon Özelliklerine Bakış
Öz
Bilyeli dövme prosesi, bir metalin yorulma ve stres korozyonuna karşı direncini artırmak için uygulanan mekanik bir yüzey işlemidir. Bu çalışmada, korozyon özelliklerinden dolayı havacılık endüstrisinde çeliğe alternatif olarak kullanılan AA5754 H111 Alüminyum alaşımının bilyeli dövme işlemi ile mekanik ve korozyon özelliklerinin arttırılması amaçlanmıştır. Bu çalışmada %100 yüzey örtme oranında 3 farklı bilye çapı S110 (0,3 mm), S170 (0,4 mm), S230 (0,6 mm) ve 3 farklı Almen değerine sahip (8A-12A-15A) 3 çeşit çelik bilye ile dövme işlemi uygulanmıştır. Almen şiddeti (A); bilye çapı, bilye cinsi, püskürtme basıncı, dövme süresi ve yüzey örtme oranına bağlı olarak değişen bir ölçüm sistemidir. Elde edilen numuneler Cr+6 (Alodin) kaplama işlemine tabi tutulmuştur. Her numune çekme mukavemeti testi, pürüzlülük testi ve tuz püskürtme korozyon testine tabi tutulmuştur. Yapılan deneyler sonucu AA5754 H111 malzemesinde S170 (0,4mm) 15 Almen değerinde dövülen numunelerde malzemenin çekme mukavemeti değerinde %5,25 oranında artış meydana gelmiştir. Korozyon test sonucu ise S110 (0,3mm) bilyesininde 15 Almenlik dövülmüş numunede korozyon hasarı kısmen oluşmuştur. S170 (0,4mm) 15 Almenlik dövülmüş numune ise korozyon hasarı görülmemiştir. Sonuç olarak S170 bilyesi ve 15 Almen şiddetindeki prosese tabi tutulmuş numunelerde hem korozyon direncinin hem de çekme dayanımının arttığı tespit edilmiştir.
Anahtar Kelimeler
AA5754 H111, Bilyeli dövme, Korozyon, Almen şiddeti, Cr++6 Kaplama
Destekleyen Kurum
TÜBİTAK 2209 A Üniversite öğrencileri araştırma Projeleri Destekleme Programı 2022 1.Dönem
Proje Numarası
1919B012200946
Teşekkür
Maddi desteklerinden dolayı TÜBİTAK'na ve Sakarya Uyg.Bil.Üni. Teknoloji Fakül. Makina Müh. bölümüne teşekkürlerimizi sunarız.
Kaynakça
- Alkan, Z., Varol, R., & Server, R. 2016. Bilyeli dövme uygulanmış AA1050 alüminyum malzemenin metalografik incelenmesi. Süleyman Demirel Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Dergisi, Vol.20 (3) 524-529.
- Alkan, Z., 2014. Alüminyum Alaşımlarında Bilyalı Dövmenin Fiziksel, Mekanik ve Yüzey Özelliklerine Etkisi, Süleyman Demirel Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü,Doktora Tezi,101s, Isparta.
- Appel, F. 2013. Atomic level observations of mechanical damage in shot peened TiAl, Philosophical Magazine, Vol.93 ( 1-3), 2-21.
- Avcu, E. 2018. Bilyalı dövme parametrelerinin AA7075 T6 alüminyum alaşımının yüzey altı özelliklerine etkisi, GU J SCİ, Part C, Vol.6 (4), 741-752.
- Başaran, A. 2007. Toz Metal Parçalara Isıl ve Mekanik Yüzey İşlemlerin Birlikte Uygulanabilirliğinin Araştırılması, Doktora tezi, Süleyman Demirel Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü, Makina Mühendisliği Anabilim Dalı, Isparta, s192.
- Başer, Z., T. 2012. Alüminyum alaşımlarını ve otomotiv endüstirinde kullanımı. Mühendis ve makina, Vol.53 (635), 51-58.
- Çoşkun, K. 2002. Hadde alüminyum alaşımlarının uçaklarda kullanılması, Yüksek lisans tezi, İstanbul Teknik Üniversitesi Fen Bilimleri Üniversitesi.
- Hongbin, X., Qing, C., ve Eryu, S., Dengzhen, W., Zhaohong, C., ve Zhengle, W. 1991. The effect of shot peening on rolling contact fatigue behaviour and its crack initiation and propagation in carburized steel, Wear, Vol.151 (1), 77-86.
- Karahan, B., İnce, U. 2015. Bilya Püskürtmenin (Shot Peening) Teknik-Teknolojideki Yolculuğu ve Soğuk Dövme Prosesine Adaptasyonu, http://depark.com/derin/Ekim2015/Index/2.html , s74-90.
- Kocan, M., Rack, H. J., Wagner, L. 2005. Fatigue performance of metastable titanium alloys: Effects of microstructure and surface finish, Journal of Materials Engineering and Performance, Vol. 14 (6), Dec. JMEPEG 14,765-772.