Eski Türk Tarihinden Yeşilçam’a: Tarkan Filmleri

Öz

Türk sinema tarihine yönelik çalışmaların Türkiye’de hatırı sayılır bir yazın oluşturduğu söylenebilir. Bunların ise çok az bir kısmı tarih konulu filmlere eğilirken, söz konusu çalışmalar kümesinin daha da az sayıda üyesi, erken dönem Türk tarihine dair filmler üzerine yazılmıştır. Bununla birlikte eldeki çalışmalar, çoğu kez, filmlerin fişlenmesi ve kronolojik sırayla alt alta sıralanmasından ve metinlerin bol miktarda görselle süslenmesinden ibarettir. Bu çalışmada, Yeşilçam’ın kült haline gelmiş yapımlarından Tarkan serisi ele alınmaktadır. Söz konusu filmler, hem döneminin siyasi havasını yansıtması hem de erken dönem Türk tarihine dair ortaya koyduğu tarihi söylemi ve anlatısıyla kıymetli bir yapımdır. Çalışmada Tarkan filmlerine, popüler bir tarih metni muamelesi yapılmaktadır. Bu gözle yaklaşılan senaryo ve beyaz perdeye yansıtılan seçilmiş imgeler; senaristin ve yönetmenin eski Türk tarihine dair anlatmak istediklerinin bir dışa vurumu olarak kabul edilmiştir. Buradan hareketle, beş kült Tarkan filmi; Mars’ın Kılıcı, Gümüş Eyer, Viking Kanı, Altın Madalyon ve Güçlü Kahraman Kolsuz Kahramana Karşı özgün bir metin olarak kabul edilerek, söylem analizine tabi tutulmuş ve önceden belirlenen üç temada izleyiciye verdiği mesajlar ortaya konmuştur. İki ana bölümden oluşan çalışmada ilkin filmlerin olay örgüsü ana hatlarıyla okura tanıtılmıştır. İkinci kısımda ise filmler; tarihi söylemleri, Türk milliyetçiliği ekseninde verdiği mesajları ve filmler içindeki düşman unsur olan diğerlerini nasıl tanımladığı üzerinden çözümlenmiştir. Tarihi söylem üzerinde analiz yapılırken, yer yer ana kaynaklardan ve akademik çalışmalardan destek alınmıştır. Türk milliyetçiliği ekseninde verilen mesajlar Türk kimliği, Türk kültürü ve Türklüğün özü kavramları ekseninde incelenmiş, 1960’lı-1970’li yılların siyasi kavgaları makalenin gündemine taşınmamıştır. Fakat elbette ki Tarkan filmleri döneminin ideolojik kavgalarından bağımsız bir yapım değildir. Son olarak, öteki kavramı, tarihçilikte ilk görüldüğü şekliyle Avrupa merkezci yaklaşımın bir sonucu olarak tanımlanmıştır. Ardından, filimin senaristi ve yönetmeninin öteki tanımlamak adını verebileceğimiz bu silahı ne kadar maharetle, Batı’ya karşı kullandığı gösterilmiştir. Çalışma kısa bir sonuç bölümüyle tamamlanmıştır.

Anahtar Kelimeler

• Türk Tarihi
• Tarkan
• Yeşilçam
• Tarihi Film
• Söylem

Tarkan Films: From Ancient Turkish History to Yeşilçam

Öz

It can be said that studies on the history of Turkish cinema constitute a considerable literature in Turkey. While only a small portion of these focus on historical films, an even smaller number of members of this body of work have been written about films about early Turkish history. However, the studies that do exist often consist of cataloguing films, arranging them chronologically, and adorning the texts with copious visuals. This study examines the Tarkan series, one of Yeşilçam’s cult productions. These films are valuable both for their reflection of the political atmosphere of their time and for the historical discourse and narrative they present regarding early Turkish history. In this study, Tarkan films are treated as popular historical texts. Approached from this perspective, the script and the selected images projected onto the big screen are considered a manifestation of what the screenwriter and director wanted to convey about ancient Turkish history. Based on this perspective, five cult Tarkan films: The Sword of Mars, The Silver Saddle, Viking Blood, The Gold Medallion, and The Mighty Hero vs. the Armless Hero were considered original texts and subjected to discourse analysis, revealing their messages to the audience within three predetermined themes. The study, which consists of two main sections, first introduces the plots of the films to the reader. The second section analyzes the films based on their historical discourse, their messages conveyed through the lens of Turkish nationalism, and how they portray the antagonistic elements within the films, the other. In the analysis of the historical discourse, support is occasionally drawn from primary sources and academic studies. The messages conveyed through the lens of Turkish nationalism are examined within the framework of concepts such as Turkish identity, Turkish culture, and the essence of Turkishness. The article does not address the political conflicts of the 1960s and 1970s. However, Tarkan's films are certainly not independent of the ideological conflicts of their time. Finally, the concept of the other, as first seen in historiography, is defined as a consequence of the Eurocentric approach. It then demonstrates how skillfully the film's screenwriter and director wield this weapon, which we might call defining the other, against the West. The study concludes with a brief conclusion.

Anahtar Kelimeler

• Turkish History
• Tarkan
• Yeşilçam
• Historical Film
• Discourse

Kaynakça

1. Yayımlanmış Eserler
2. Ahmetbeyoğlu, A. (2001). Avrupa Hun İmparatorluğu. TTK Yayınları.
3. Akbaş, E. (2018). Türk sinemasında Ortaçağ tarihi algısı (1943-2014). Kitabevi Yayınları.
4. Akıncı, A. (2013). Türk İslam sentezinde tarih ve kimlik. Ekin Yayınevi.
5. Amin, S. (1993). Avrupamerkezcilik bir ideolojinin eleştirisi. Ayrıntı Yayınları.
6. Berikan, F., & Şimşek, A. (2011). Tarihyazımında Avrupamerkezciliğin izleri. İçinde V. Engin A. Şimşek (Ed.), Türkiye’de tarihyazımı (ss. 301-315). Yeditepe Yayınları.
7. Bıçak, A. (2015). Tarih felsefesi. Dergâh Yayınları.
8. Burke, P. (2003). Tarihin görgü tanıkları. Kitap Yayınevi.

9. Carr, E. H. (1980). Tarih nedir. Birikim Yayınları.
10. Donuk, A. (1984). Eski Türk devlet teşkîlatında “Tarhan” ünvanı ve tarihî gelişmesi. Tarih Dergisi, 34, 81-90.
11. Donuk, A. (1988). Eski Türk devletlerinde idari-askeri unvan ve terimler. TDAV Yayınları.
12. Duruel Erkılıç, S. (2014). Türk sinemasında tarih ve bellek. De Ki Basım Yayın.
13. Esmen, C. (2021). Tarihyazımında ideoloji ve pratikleri. Yeni İnsan Yayınevi.
14. Fulford, R. (2015). Anlatının gücü. Kolektif Kitap.
15. Gür, T. (2013). Post-modern bir araştırma yöntemi olarak söylem çözümlemesi. Zeitschrift für die Welt der Türken, 5(1), 185-202.
16. Harari, J. N. (2015). Hayvanlardan tanrılara sapiens. Kolektif Kitap.
17. Hyun, J. K. (2020). Hunlar. Gumbel Yayınevi.
18. İslamoğlu, H. (2014). Neden Avrupa tarihi. İletişim Yayınları.
19. Jordanes. (1908). The origin and deeds of the goths. Ostara Publication.
20. Kafesoğlu, İ. (2011). Türk milli kültürü. Ötüken Neşriyat.
21. Kinder, H., & Hilgemann, W. (2011). Dünya tarihi atlası. ODTÜ Yayıncılık.
22. Mehdiyev, N. (2019). Bir bilme teorisi. Dergâh Yayınları.
23. Munslow, A. (2000). Tarihin yapısökümü. Ayrıntı Yayınları.
24. Ortaylı, İ. (2006). Osmanlı düşünce dünyası ve tarihyazımı. İş Bankası Yayınları.
25. Ögel, B. (2016). Türklerde devlet anlayışı. Ötüken Neşriyat.
26. Öztürk, A. (2000). Çağlar içinde Türk destanları. Alioğlu Yayınevi.
27. Priscus. (2020). Attila ve Bizans tarihi. Alfa Yayınları.
28. Rieocur, P. (2009). Zaman ve anlatı 2, tarih ve anlatı. Yapı Kredi Yayınları.
29. Said, E. (1991). Şarkiyatçılık. Pınar Yayıncılık.
30. Scognamillo, G., & Demirhan, M. (2005). Fantastik Türk sineması. Kabalcı Yayınevi.
31. Tosun, A. F. (2022). Sinema ve paganizm ilişkisi bağlamında Türk sinemasında pagan kadın temsilleri: Tarkan filmleri örneği. Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 56, 203-217. https://doi.org/10.53568/yyusbed.1098106
32. Woolf, D. (2014). Tarihin küresel tarihi. Alfa Yayınları.
33. İnternet Kaynakları
34. Altın Madalyon. (1972). https://www.youtube.com/watch?v=Z7rN5K8bB9E
35. Güçlü Kahraman. (1973). https://www.youtube.com/watch?v=puV5XXMzfu8
36. Gümüş Eyer. (1970). https://www.youtube.com/watch?v=xUHyTAICjIw&t=3s
37. Mars’ın Kılcı. (1969). https://www.youtube.com/watch?v=MC2RJRawUHY
38. Viking Kanı. (1971). https://www.youtube.com/watch?v=wOgpIIxRqsA
39. Yeni Birlik Gazetesi. (2025). Oğlunun gözünden Yeşilçam’ın Tarkan’ı. https://www.gazetebirlik.com/haberler/oglunun-gozunden-yesilcamin-tarkani/765282