The Influence of the Dada Movement on Typographic Layout in Graphic Design: An Examination Through Dada Magazines

Öz

Art has undergone an evolutionary process in tandem with social, cultural, and technological developments throughout human history. Today, many artistic innovations bear the traces of past movements and social changes. In this sense, the artists of the Dada movement adopted a rule-defying approach in the face of the destruction and death that engulfed the world during World War I. By challenging the traditional boundaries of art, Dada pioneered a new era characterized by an anti-art perspective that knew no limits in expression or materials. Stepping outside the traditional rules of typography, they structured spontaneity and randomness within the same design through deliberate decisions. The freedom of Dada artists to express themselves in unconventional ways fostered a radical perspective in the graphic arts and left a profound impact on typographic design. In this study, the early history and development of the Dada movement are examined in detail to provide a better understanding of the subject. The movement’s impact on the art world, particularly its innovative approaches to graphic design and typography, has been thoroughly investigated. In this context, typographic applications are illustrated through the cover designs of five journals designed and published by Dada artists. During the research process, a comprehensive literature review was conducted by reviewing books, articles, theses, and online academic sources, and the Dada movement’s contributions to the field of graphic design were examined through a holistic approach. To this end, a qualitative research method was employed in the article, aiming to shed light on the evolution of typographic arrangements within the Dada movement in the context of graphic design.

Anahtar Kelimeler

• Dada Movement
• Typography
• Graphic Design
• Art

Dada Hareketinin Grafik Tasarımda Tipografik Düzene Etkileri: Dada Dergileri Üzerinden Bir İnceleme

Öz

Sanat insanlık tarihiyle birlikte toplumsal, kültürel ve teknolojik gelişmelerle paralel bir evrim süreci geçirmiştir. Günümüzde sanatsal yeniliklerin birçoğu, geçmişteki hareketlerin ve toplumsal değişimlerin izlerini taşımaktadır. Bu anlamda, Dada hareketi içerisindeki sanatçılar, Birinci Dünya Savaşıyla dünyayı etkisi altına alan yıkım ve ölümlerin karşısında durarak, kural tanımaz bir anlayış benimsemişlerdir. Dada, sanatın geleneksel sınırlarını zorlayarak anti sanat görüşüyle ifade ve malzemede sınır tanımayan yeni bir döneme girilmesine öncülük etmiştir. Tipografi içerisindeki geleneksel kuralların dışına çıkıp planlı kararlar ile kendiliğindenliği ve rastlantısallığı aynı tasarım içerisinde yapılandırmışlardır. Dada hareketi içerisindeki sanatçıların kendilerini alışılmadık biçimde ifade edebilme özgürlüğü, grafik alanında radikal bir bakış açısı geliştirmiş ve tipografik düzen üzerine derin izler bırakmıştır. Bu çalışmada, konuyu daha iyi değerlendirebilmek amacıyla Dada hareketinin başlangıç serüveni ile gelişimine ayrıntılı bir şekilde yer verilmiştir. Dada hareketinin sanat alanındaki etkileri, özellikle grafik tasarım ve tipografi üzerindeki yenilikçi bakış açıları derinlemesine araştırılmıştır. Bu bağlamda, Dada sanatçılarının tasarladıkları ve yayımladıkları beş derginin kapak tasarımları üzerinden tipografik uygulamalar örneklendirilmiştir. Araştırma sürecinde, kitaplar, makaleler, tezler ve çevrimiçi akademik kaynaklar taranarak kapsamlı bir literatür taraması gerçekleştirilmiş ve Dada hareketinin grafik tasarım alanındaki katkıları bütüncül bir yaklaşımla incelenmiştir. Bu amaçla, makalede nitel araştırma yöntemi kullanılmış olup, grafik tasarımda tipografik düzenlemelerin Dada hareketi içerisindeki evrimini aydınlatma amaçlanmıştır.

Anahtar Kelimeler

• Dada Hareketi
• Tipografi
• Grafik Tasarım
• Sanat

Kaynakça

1. Yayımlanmış Eserler
2. Batur, E. (2017). Modernizmin serüveni: Bir “Temel Metinler” seçkisi 1840-1990. Sel Yayıncılık.
3. Becer, E. (2009). İletişim ve grafik tasarım. Dost Kitapevi.
4. Becer, E. (2016). Modern sanat ve yeni tipografi. Dost Kitapevi Yayınları.
5. Bektaş, D. (1992). Çağdaş grafik tasarımın gelişimi. Yapı Kredi Yayınları.
6. Boyraz, G. (2022). The place of the collage as a way of expression in graphic design. European Journal of Arts, (3-4), 19-27. https://doi.org/10.29013/EJA-22-3.4-19-27
7. Bozkurt, N. (2013). Sanat ve estetik kuramları. Sentez Yayıncılık.
8. Dachy, M. (2014). Dada-sanatın başkaldırısı. Yapı Kredi Yayınları Genel Kültür Dizisi.

9. Elden, M., & Özdem, Ö. O. (2015). Reklamda görsel tasarım yaratıcılık ve sanat. Say Yayınları.
10. Eroğlu, Ö. (1997). Resim sanatı: Tarihsel anahtarlar terminoloji sanatçılar. Özsan Matbaacılık.
11. Farthing, S. (2014). Sanatın tüm öyküsü. Hayalperest Yayınları.
12. Genç, A. (1983). DaDa antropi ve nedensizlik açısından dadacı sanat hareketlerinin çözümlenmesine ilişkin bir yöntem araştırması. Dokuz Eylül Üniversitesi Yayınları.
13. Grzymkowski, E. (2024). Art 101. Say Yayınları.
14. Hodge, S. (2024). Gerçekten bilmemiz gereken 50 sanat hareketi. Domingo.
15. Hopkins, D. (2006). Dada ve gerçeküstücülük. Dost Kitapevi.
16. İpşiroğlu, N., & İpşiroğlu, M. (1978). Sanatta devrim. Ada Yayınları.
17. Özata Dirlikyapan, J. (2009). Torbadan çıkan sanat: Dada. Littera Edebiyat Yazıları, 25, 301-312.
18. Öztuna, H. Y. (2007). Dadaizm ve grafik tasarım. Grafik Tasarım Dergisi, 14, 84-91.
19. Sak, R., Şahin Sak, İ. T., Öneren Şendil, Ç., & Nas, E. (2021). Bir araştırma yöntemi olarak doküman analizi. Kocaeli Üniversitesi Eğitim Dergisi, 4(1), 227-250. https://doi.org/10.33400/kuje.843306
20. Uz, A. (2023). Kolaj tekniği ve yaratıcı sanat eğitimi için önemi. İdil Dergisi, 108, 1082-1094. https://doi.org/10.7816/idil-12-108-03
21. İnternet Kaynakları
22. Bartram. (2004). Phonetic poem de Raoul Hausmann. https://www.researchgate.net/figure/Figura-9-Phonetic-Poem-de-Raoul-Hausmann-fonte-BARTRAM-2004-p-76_fig6_327613764
23. Bridgeman Images. (2024). Calligrams, 20th century (Ink drawing), Tzara, Tristan (1896-1963). https://www.bridgemanimages.com/en/tzara/calligrams-20th-century-ink-drawing/drawing/asset/4618287
24. e-skop. (2016a). Dada’nın 100. Yılı: Tristan Tzara ve Dada manifestosu. Skop Bülten. https://e-skop.com/skopbulten/dadanin-100-yili-tristan-tzara-ve-dada-manifestosu/2915
25. e-skop. (2016b). Dadanın 100. Yılı; sanat eleştirmeni. https://www.e-skop.com/skopbulten/dadanin-100-yili-sanat-elestirmeni/3028
26. e-skop. (2017a). Dadanın 100. Yılı Picabia’nın Dada uğrağı. Skop Bülten. https://www.e-skop.com/skopbulten/dadanin-100-yili-picabianin-dada-ugragi/3258
27. e-skop. (2017b). Dadanın 100. Yılı; Picabia’nın Dada uğrağı. https://www.e-skop.com/skopbulten/dadanin-100-yili-picabianin-dada-ugragi/3258
28. GMK. (1992). Grafik sanatlar üzerine yazılar: Grafik tarzlar (6), DADA (1915-1923). Grafiker Meslek Kuruluşu Derneği Dergisi. https://gmk.org.tr/uploads/news/file-1447100650311039563.pdf
29. International Dada Archive. (1979a). Merz, No. 2. https://dada.lib.uiowa.edu/files/show/2991
30. International Dada Archive. (1979b). 391 No. 19. https://dada.lib.uiowa.edu/files/show/76
31. International Dada Archive. (1979c). Der Dada, No. 3. http://dada.lib.uiowa.edu/files/show/1560
32. Kunsthaus Zürich. (2016). DADA III. https://digital.kunsthaus.ch/dadaismus/en/dada-on-paper#!artwork/dada-3-tristan-tzara
33. McComb, D. (1988). Dada typography: Patterns of experimentation with graphic design 1912–1930. ERIC - Education Resources Information Center. https://files.eric.ed.gov/fulltext/ED298580.pdf?utm_source=chatgpt.com
34. Obelisk Art History. (2022). Words and freedom. https://www.arthistoryproject.com/artists/filippo-tommaso-marinetti/
35. Tumblr. (2015). Hugo Ball: Karawane, el primer poema fonético. https://www.tumblr.com/friedaniscoming/121301564779/hugo-ball-karawane-el-primer-poema
36. Tzara, T. (1918). Dada manifestosu. 391.org. https://391.org/manifestos/1918-dada-manifesto-tristan-tzara
37. Valtinao, N. (2023). Le Dada en littérature (1915-1925). La Langue Française. https://www.lalanguefrancaise.com/litterature/dada-en-litterature