Yabancı Dil Ders Kitaplarında Gündelik Yaşam Kültürünün Örtük Boyutlarını İncelemeye Yönelik Analitik Bir Çerçeve

Öz

Bu çalışma, yabancı dil ders kitaplarında gündelik yaşam kültürünün örtük yansımalarını incelemek amacıyla kuramsal temellere dayanan sistematik bir Gündelik Yaşam Kültürü Analitik Çerçevesi (GYKAÇ) geliştirmeyi hedeflemektedir. Modelin kuramsal altyapısını dil-kültür etkileşimi, toplumdilbilimsel yeterlik ve örtük kültür yaklaşımları oluşturmaktadır. Nitel araştırma yöntemlerinden doküman incelemesiyle yapılandırılan 13 kategorili analitik çerçeve, pilot uygulama olarak güncel bir Almanca ders kitabı seti olan Momente A1 üzerinde test edilmiştir. Çalışmanın temel odağı, seçilen materyali sadece içerik düzeyinde değerlendirmek değil, önerilen modelin analitik kapasitesini ve işlevselliğini somut bir veri seti üzerinden göstermektir. Uygulama sonuçları zaman algısı, mekân kullanımı ve nezaket stratejileri gibi örtük kültürel göstergelerin sistematik biçimde çözümlenebildiğini göstermiştir. Elde edilen bulgular, GYKAÇ modelinin salt bir ders kitabı betimlemesinin ötesine geçerek, materyallerdeki çok kültürlü kimlikleri, güncel yaşam pratiklerini ve idealleştirilmiş çatışma yönetimi biçimlerini başarıyla görünür kıldığını ortaya koymuştur. Araştırma, önerilen model aracılığıyla kültürel içeriğin nitel ve bağlamsal analizine katkı sağlamakta ve literatüre farklı dil alanlarına uyarlanabilecek yöntemsel bir değerlendirme aracı sunmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Gündelik yaşam kültürünün örtük boyutları
• Ders kitabı içerik analizi
• Örtük kültür
• Analitik çerçeve
• Toplumdilbilimsel yeterlik

An Analytical Framework for Examining Implicit Dimensions of Everyday Culture in Foreign Language Textbooks

Öz

This study aims to develop a systematic Everyday Life Culture Analytical Framework (GYKAÇ) based on theoretical foundations to examine the implicit reflections of everyday culture in foreign language textbooks. The theoretical infrastructure of the model is composed of approaches to language-culture interaction, sociolinguistic competence, and implicit culture. Structured through document analysis, the 13-category analytical framework was tested on a contemporary German textbook series, Momente A1, as a pilot application. The main focus of the study is not to evaluate the selected material merely at the content level, but to demonstrate the analytical capacity and functionality of the proposed model through a concrete dataset. The application results showed that implicit cultural indicators, such as the perception of time, the use of space, and politeness strategies, can be systematically analyzed. The findings reveal that, going beyond mere textbook descriptions, the GYKAÇ model successfully uncovers multicultural identities, contemporary life practices, and idealized conflict management patterns in the materials. Through the proposed model, the research contributes to the qualitative and contextual analysis of cultural content and offers a methodological evaluation tool to the literature that can be adapted to different language fields.

Anahtar Kelimeler

• Implicit dimensions of everyday culture
• Textbook content analysis
• Implicit culture
• Analytical framework
• Sociolinguistic competence

Kaynakça

1. Acar, K., Tan, E. ve Balcı, U. (2017). Turizm odaklı Almanca ders kitaplarının ülke bilgisi bağlamında analizi. International Journal of Languages’ Education and Teaching, 5(1), 651-672. https://izlik.org/JA46WE95AM
2. Akkoyunlu, B. (2019). Yedi İklim yabancılar için Türkçe setindeki kültürel varlığın incelenmesi [Yüksek lisans tezi, Hacettepe Üniversitesi].
3. Altmayer, C. (2002). Kulturelle Deutungsmuster in Texten: Prinzipien und Verfahren einer kulturwissenschaftlichen Textanalyse im Fach Deutsch als Fremdsprache. Zeitschrift für Interkulturellen Fremdsprachenunterricht, 6(3), 1-28. https://doi.org/10.26083/tuprints-00012188
4. Arslan, S. (2016). An analysis of two Turkish EFL books in terms of cultural aspects. Procedia - Social and Behavioral Sciences, 232, 217-225. https://doi.org/10.1016/j.sbspro.2016.10.048
5. Avrupa Konseyi. (2021). Diller için Avrupa ortak başvuru metni: Öğrenme, öğretme ve değerlendirme – tamamlayıcı cilt (MEB Komisyonu, Çev.). Millî Eğitim Bakanlığı.
6. Byram, M. (2021). Teaching and assessing intercultural communicative competence: Revisited (2. baskı). Multilingual Matters.
7. Carter, R., Hughes, R. & McCarthy, M. (2011). Telling tails: Grammar, the spoken language and materials development. B. Tomlinson (Ed.), Materials development in language teaching (2. baskı, ss. 78-100) içinde. Cambridge University Press.
8. Cortazzi, M. & Jin, L. (1999). Cultural mirrors: Materials and methods in the EFL classroom. E. Hinkel (Ed.), Culture in second language teaching and learning (ss. 196-244) içinde. Cambridge University Press.

9. Eşkan, N. & Bacanak, K. D. (2022). Cultural presentation in Turkish secondary EFL coursebooks. Alman Dili ve Kültürü Araştırmaları Dergisi, 4(8), 58-69. https://doi.org/10.55143/alkad.1165399
10. Evans, S., Pude, A. & Specht, F. (2021). Momente A1: Deutsch als Fremdsprache – Kursbuch. Hueber Verlag.
11. Glas-Peters, S., Pude, A. & Reimann, M. (2021). Momente A1: Deutsch als Fremdsprache – Arbeitsbuch. Hueber Verlag.
12. Gray, J. (2006). A study of cultural content in the British ELT global coursebook: A cultural studies approach [Doktora tezi, University of London].
13. Gray, J. (2010). The construction of English: Culture, consumerism and promotion in the ELT global coursebook. Palgrave Macmillan.
14. Güneş, F. (2022). Ders kitaplarının özellikleri ve incelenmesi. Sınırsız Eğitim ve Araştırma Derneği Yayınları. Hall, E. T. (1976). Beyond culture. Anchor Books.
15. Kasper, G. & Rose, K. R. (2002). Introduction to second language pragmatic development. Language Learning, 52(Ek 1), 1-11. https://doi.org/10.1111/j.1467-1770.2002.tb00022.x
16. Kilroy, A. & Fincham, L. (2023). Analytical framework: Digital agriculture landscape assessment toolkit. TechChange. https://www.digitalagricresources.org/wp-content/uploads/Analytical-Framework-DALAT-IFAD-Series-EN.pdf
17. Koyuncu, İ., Durmuş, M. & Nebioğlu, G. (2024). İkinci/yabancı dil olarak Türkçe ders kitaplarında kültürel içeriklerin sunumu. Hacettepe Üniversitesi Yabancı Dil Olarak Türkçe Araştırmaları Dergisi, 8, 47-82. https://izlik.org/JA73CK28UG
18. Kramsch, C. (1993). Context and culture in language teaching. Oxford University Press.
19. Kramsch, C. (1998). Language and culture. Oxford University Press.
20. Krumm, H. J. (2010). Lehrwerke im Deutsch als Fremd- und Deutsch als Zweitsprache-Unterricht. H. J. Krumm, C. Fandrych, B. Hufeisen ve C. Riemer (Ed.), Deutsch als Fremd- und Zweitsprache: Ein internationales Handbuch (ss. 1215-1227) içinde. De Gruyter Mouton.
21. Littlejohn, A. (2011). The analysis of language teaching materials: Inside the Trojan Horse. B. Tomlinson (Ed.), Materials development in language teaching (2. baskı, ss. 179-211) içinde. Cambridge University Press.
22. Miles, M. B., Huberman, A. M. & Saldaña, J. (2023). Nitel veri analizi (S. Akbaba Altun ve A. Ersoy, Çev. Ed.). Pegem Akademi Yayıncılık.
23. Risager, K. (2007). Language and culture pedagogy: From a national to a transnational paradigm. Multilingual Matters.
24. Rösler, D. (2012). Deutsch als Fremdsprache: Eine Einführung. Metzler.
25. Spencer-Oatey, H. (2008). Face, (Im)politeness and rapport. H. Spencer-Oatey (Ed.), Culturally speaking: Culture, communication and politeness theory (2. baskı, ss. 11-47) içinde. Continuum.
26. Şimşek, M. R. (2018). Yabancılar için İngilizce ve Türkçe ders kitaplarındaki kültürel içeriklerin karşılaştırması. Bilig, 84, 301-327. https://izlik.org/JA38SM94TC
27. Tomlinson, B. (2011). Comments on Part A. B. Tomlinson (Ed.), Materials development in language teaching (2. baskı, ss. 101-106) içinde. Cambridge University Press.
28. Yıldırım, A. & Şimşek, H. (2021). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri (12. baskı). Seçkin Yayıncılık.