A Different Approach to Jinns in the Modern Era: The Case of Mawlana Ali Muhammad al-Lāhūrī

Öz

Throughout the annals of human history, the notion of entities that transcend the tangible material realm-entities that elude perception through conventional physical senses yet are widely embraced as real-has persistently occupied a central position in both religious and philosophical discourse. While beliefs concerning such entities vary across cultures, revealed religions explicitly mention unseen entities like angels, devils, and jinn in their sacred texts. In Islamic theology, jinn are regarded as part of the unseen realm alongside angels. The Qur'an and Hadith provide detailed accounts of their characteristics and relationship with humans. However, in the modern period, traditional conceptions of such beings have undergone significant challenges, particularly under the influence of rationalist and positivist worldviews. Beginning in the 19th century, certain modern Muslim thinkers initiated a reinterpretation of the concept of jinn that diverged significantly from classical Islamic thought. This article analyzes the various approaches to the concept of jinn in modern Islamic thought, with a particular focus on the perspectives of Mawlâna Muhammad Ali al-Lāhūrī, a prominent figure who was active in the Indian subcontinent. Al-Lāhūrī is renowned for his Qur'anic exegesis, in which he presents unorthodox interpretations of Qur'anic narratives about jinn. Rather than interpreting the jinn as metaphysical beings, al-Lāhūrī interprets them within sociological and historical contexts. According to al-Lāhūrī, the term “jinn” in the Qur'an refers to unknown, distant, or non-Arab peoples-groups initially distant from Islam but not supernatural in nature. This perspective is supported by a thorough analysis of the linguistic and historical context of pertinent verses, frequently employing metaphorical interpretations to humanize the concept of jinn. For instance, he interprets the verses concerning the jinn who came to listen to the Prophet Muhammad as references to foreign tribes drawn to the Prophet's message. The term “jinn” is used to denote the subjects' unfamiliarity to the Arab audience. Another noteworthy interpretation by al-Lāhūrī concerns the jinn under the command of Prophet Solomon. Contrary to the perspectives of classical commentators, who portray these beings as metaphysical entities governed by divine miracles, al-Lāhūrī's analysis offers a human-centric perspective. In his interpretation, al-Lāhūrī regards these beings as human subjects, comprising both foreign and local communities operating within the political and administrative framework established by Solomon's reign. This approach endeavors to reframe Qur'anic miracle narratives within a historical and worldly framework. This article employs a critical lens to examine al-Lāhūrī's interpretive approach, positing that his exegesis is marred by methodological inconsistencies. Despite the author's attempts to substantiate his interpretations through the use of figurative language, his approach is devoid of a coherent hermeneutical system. Moreover, it frequently contradicts the literal interpretations of the Qur'anic text and the classical exegetical tradition. The study's findings indicate that al-Lāhūrī's attempt to reduce jinn to entirely human entities does not fully align with the Qur'anic concept of jinn. Consequently, the prevailing scholarly consensus, which identifies jinn as metaphysical beings, provides a more coherent and textually substantiated interpretation within the Qur'anic framework.

Anahtar Kelimeler

• Kalam
• Quran
• Mawlana Muhammad Ali
• Unseen World
• Jinn.

Modern Dönemde Cinlere Farklı Bir Yaklaşım: Mevlâna Muhammed Ali el-Lâhûrî Örneği

Öz

İnsanlık tarihi boyunca, görünen maddi âlemin ötesinde, fiziksel olarak algılanamayan ancak varlığına inanılan birtakım varlıkların mevcudiyeti konusu hem dinî hem de felsefî düşünce sistemlerinin temel meselelerinden biri olmuştur. Bu tür varlıklara yönelik inançlar, çeşitli kültürlerde farklı biçimlerde şekillenmişse de özellikle semavî dinlerin kutsal metinlerinde melekler, şeytanlar ve cinler gibi gaybî varlıkların mevcudiyeti açık biçimde dile getirilmiştir. İslam inanç sisteminde de cinler, meleklerle birlikte gayb âleminin bir parçası olarak kabul edilmekte, bu varlıkların özellikleri ve insanlarla ilişkileri Kur’an ve hadislerde detaylı bir şekilde anlatılmaktadır. Ancak modern dönemle birlikte bu geleneksel anlayışa yönelik bazı eleştiriler ortaya çıkmış, özellikle rasyonalist ve pozitivist düşünce yapılarının etkisiyle gaybî varlıkların mevcudiyeti yeniden tartışma konusu haline gelmiştir. Bu bağlamda, özellikle XIX. yüzyıldan itibaren bazı modern İslam düşünürleri cin kavramına klasik İslam düşüncesinden farklı anlamlar yüklemeye başlamıştır. Bu makale, modern İslam düşüncesinde cin kavramına yönelik yaklaşımları incelemekte, özellikle de Hindistan alt kıtasında faaliyet göstermiş olan Mevlâna Muhammed Ali el-Lâhûrî’nin görüşlerine odaklanmaktadır. El-Lâhûrî, Lahor Ahmediye Cemaati’nin önde gelen isimlerinden biri olup, tefsir çalışmalarıyla tanınmaktadır. O, Kur’an’da yer alan cin anlatılarına alışılmışın dışında yorumlar getirerek, bu varlıkları metafizik varlıklar olmaktan ziyade sosyolojik ve tarihsel bir bağlamda anlamlandırma yoluna gitmiştir. El-Lâhûrî’nin bu yaklaşımı, sadece klasik yorumlarla değil, aynı zamanda Kur’an’ın lafzi yapısıyla da doğrudan bir karşılaştırma yapılarak ele alınmaktadır. El-Lâhûrî’ye göre, Kur’an’da “cin” olarak ifade edilen varlıklar, aslında bilinmeyen, yabancı, uzak topluluklar ya da çoğu zaman Arap olmayan milletlerdir. Bu bağlamda cinler, soyut, görünmeyen varlıklar değil; Müslüman toplumun dışında kalan ve başlangıçta İslam’a mesafeli duran çeşitli insan gruplarıdır. El-Lâhûrî, cin kavramını yorumlarken özellikle ayetlerin tarihsel bağlamını ve dilsel yönünü dikkate almakta, mecazî anlamlara başvurarak cinleri insanî kategorilerle özdeşleştirmektedir. Bu yaklaşımına örnek olarak, Kur’an’da geçen ve Hz. Muhammed’i dinlemek üzere gelen cinlerle ilgili ayetleri göstermektedir. El-Lâhûrî’ye göre bu “cinler”, gerçekte uzak bölgelerden gelen ve Hz. Peygamber’in mesajına ilgi duyan bazı yabancı kabilelerdir. Ona göre bu ayetlerdeki cin tasviri, bilinmeyen bir halkın İslam mesajıyla ilk defa karşılaşmasını anlatmakta; bu halkın “cin” olarak adlandırılması ise, Arap toplumunun onları tanımamasıyla ilgilidir. Onun dikkat çeken bir diğer yorumu da Hz. Süleyman’ın emrindeki cinlerle ilgilidir. Klasik yorumlarda bu varlıklar, Hz. Süleyman’ın mûcizevi kudretiyle yönetilen metafizik varlıklar olarak tanımlanırken, el-Lâhûrî bu varlıkları da insanlar olarak değerlendirmektedir. Ona göre, Hz. Süleyman’ın hizmetinde çalışan cinler; onun otoritesine boyun eğmiş, onun siyasal ve idarî gücüne tâbi olmuş, yerel ve yabancı topluluklardan oluşan gruplardır. Bu yorum, Kur’an’daki mûcizevî anlatımların daha dünyevî ve tarihsel bir zemin üzerine oturtulması anlamına gelmektedir. Bu çalışma, el-Lâhûrî’nin bu görüşlerini eleştirel bir bakış açısıyla analiz etmekte ve onun yaklaşımının metodolojik tutarlılık açısından eksiklikler taşıdığına dikkat çekmektedir. Her ne kadar el-Lâhûrî, Kur’an’daki bazı ifadeleri mecazî olarak yorumlayarak kendi görüşlerine dayanak oluşturmaya çalışsa da bu yorumların sistematik bir metodolojiye dayanmadığı görülmektedir. Ayrıca onun yorumlarının, Kur’an’ın lafzi anlamıyla ve klasik tefsir birikimiyle çeliştiği görülmektedir. Sonuç olarak makalede, el-Lâhûrî’nin cinleri tamamen insanî varlıklarla özdeşleştiren yaklaşımının, Kur’an’daki cin kavramıyla örtüşmediği, bu nedenle geleneksel anlayışın -yani cinlerin metafizik varlıklar olarak kabul edilmesinin- Kur’ânî bağlama daha uygun ve tutarlı bir yorum biçimi sunduğu tespit edilmiştir.

Anahtar Kelimeler

• Kelam
• Kur’ân
• Mevlâna Muhammed Ali
• Gayb Âlemi
• Cin.

Kaynakça

1. Abduh, Muhammed - Rıza, M. Reşit. Tefsîrü’l-menâr. 12 Cilt. Beyrut: Dârü’l-Kütübi’l-İlmiyye, 2011.
2. Akman, Zekeriya. “Muhammed Ali Lâhûrî, Hayatı ve Hz. Muhammed Tasavvuru”. Journal of History School XLII (29 Ağustos 2024), 1173-1187. https://doi.org/10.29228/joh.24769
3. Ali, Cevâd. el-Mufassal fî Târihi’l-Arab kablel-İslam. Beyrut: Dâru İhyâi’t-Türasi’l-Arabi, ts.
4. Apak, Âdem. Ana Hatlarıyla İslam Tarihi 1. İstanbul: Ensar Neşriyat, 2014.
5. Ateş, Ali Osman. Kur’an ve Hadislere Göre Cinler ve Büyü. İstanbul: Beyan Yayınları, 2003.
6. Aydın, Hayati. “Dinî Kaynaklar ve Kültür Bağlamında Cinleri Anlamak”. Cumhuriyet İlahiyat Dergisi 21/3 (15 Aralık 2017), 1623-1670. https://doi.org/10.18505/cuid.328752
7. Aydın, Şükrü. “Kur’ân Ayetleri Bağlamında ‘Cin’ Algısı Hususunda Farklı Yaklaşımlar”. İhya Uluslararası İslam Araştırmaları Dergisi 7/1 (16 Ocak 2021), 289-320.
8. Bakkal, Ali. “Kur’an’da Hz. Dâvûd ve Hz. Süleyman’a Atfedilen Olayların Mucizeliği Problemi”. FSM İlmi Araştırmalar İnsan ve Toplum Bilimleri Dergisi 18 (29 Aralık 2021), 417-450. https://doi.org/10.16947/fsmia.1050314

9. Birışık, Abdülhamit. Hind Altkıtası Düşünce ve Tefsir Ekolleri. İstanbul: İnsan Yayınları, 2012.
10. Çelebi, İlyas. “İnşikâku’l-Kamer”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 22/343-345. İstanbul: TDV Yayınları, 2000.
11. Çelebi, İlyas. “Kâhin”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 24/171-172. İstanbul: TDV Yayınları, 2001.
12. Çelebi, İlyas. “Kârîn”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 24/490. İstanbul: TDV Yayınları, 2001.
13. Düzenli, Yaşar. “Haberlerde Tedricilik ve Cinlerin Kulak Hırsızlığı Meselesi”. Journal of Istanbul University Faculty of Theology 22 (08 Mart 2012), 125-154.
14. Düzgün, Şaban. “Dinsel ve Mitolojik Yönleriyle Cin Ve Şeytan Algımız”. KADER Kelam Araştırmaları Dergisi 10/2 (15 Temmuz 2012), 11-30.
15. Eliaçık, Recep İhsan. Yaşayan Kur’an. İstanbul: İnşa Yayınları, 2024.
16. Erbaş, Ali. “İfrit”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 21/516-517. İstanbul: TDV Yayınları, 2000.
17. Erdem, Sargon. “Amâlika”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 2/556-558. İstanbul: TDV Yayınları, 1989.
18. Ersöz, Muhammed. “Kur’an’da ‘İns’ ve ‘Cin’ Kelimelerinin Birbirlerine Atfında Öncelik-Sonralık Üzerine Bir İnceleme”. Marife Dini Araştırmalar Dergisi 20/2 (Aralık 2020), 439-461. https://doi.org/10.33420/marife.775453
19. Esed, Muhammed. Kur’an Mesajı / Meal-Tefsir. çev. Cahit Koytak - Ahmet Ertürk. İstanbul: İşaret Yayınları, 2017.
20. Fığlalı, Ethem Ruhi. Günümüz İslam Mezhepleri. İzmir: İzmir İlahiyat Vakfı Yayınları, 2011.
21. Halefullah, M. Ahmed. el-Fennu’l-Kasasi fi’l-Kur’âni’l-Kerim. Kahire, 1972.
22. Hulusi, Ahmed. Din-Bilim Işığında Ruh-İnsan-Cin. İstanbul: Kitsan Basım Yayın, 2000.
23. İbn Manzûr, Ebü’l-Fadl Muhammed b. Mükerrem b. Ali el-Ensâri. Lisânü’l-Arab. 18 Cilt. Beyrut: Dârü’l-Ma’rife, 1990.
24. İsfehâni, Rağıb. el-Müfredat fi Garibi’l-Kur’an. Mısır: Daru’s-Sadr, 1999.
25. Kârî, Ebü’l-Hasen Nûruddîn Ali Sultân. Şerhu’l-Fıkhi’l-Ekber. Beyrut: Dâru’l-Fikr, ts.
26. Kılavuz, Ahmet Saim. “Cin”. TDV İslâm Ansiklopedisi. 8/8-10. İstanbul: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları, 1993. https://islamansiklopedisi.org.tr/cin
27. Kolektif. Kur’an Yolu Türkçe Meal ve Tefsir. 5 Cilt. İstanbul: Diyanet İşleri Başkanlığı, 2020.
28. Kolektif. Kur’an-ı Kerim Açıklamalı Meali. Ankara: Diyanet Vakfı Yayınları, 2003.
29. Kurtubî, Ebû Abdullah Muhammed b. Ahmed b. Ebi Bekr. el-Câmi’ li Ahkâmi’l-Kur’ân. 7 Cilt. Beyrut: Dâru İbn Hazm, 2007.
30. Lâhûri, Mawlana Muhammad Ali. English Translation of the Holy Qur’an. ed. Zahid Aziz. U.K.: Ahmadiyya Anjuman Lahore Publications, 2010.
31. Lâhûri, Mawlana Muhammad Ali. The Holy Qur’an. Lahore, 1935.
32. Lâhûri, Mawlana Muhammad Ali. The Religion Of Islam: A Compherensive Discussion of The Sources, Principles and Practices of Islam,. Lahore, 1936.
33. Mevdûdî, Ebü’l A’lâ. Tefhîmu’l Kur’ân. çev. Muhammed Han Kayani vd. 7 Cilt. İnsan Yayınları, 2020.
34. Mukâtil b. Süleyman, Ebü’l-Hasan. Tefsîru Mukâtil b. Süleyman. 3 Cilt. Beyrut: Dârü’l-Kütübi’l-İlmiyye, 2003.
35. Nöldeke, Theodor. “Arabs (Ancient)”. Encyclopaedia of Religion and Ethics. Edinburg, 1981.
36. Özcan, Azmi. “Muhammed Ali Lâhûrî”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. C. 30. Ankara: TDV Yayınları, 2020.
37. Özcan, Azmi. Pan-İslamizm/Osmanlı Devleti Hindistan Müslümanları ve İngiltere (1877-1924). İsam - İslam Araştırmaları Merkezi, 1997.
38. Özervarlı, M. Sait. Kelam’da Yenilik Arayışları (XIX. Yüzyıl Sonu-XX. Yüzyıl Başı). İstanbul: İsam/İslam Araştırmaları Merkezi, 1998.
39. Öztürk, Mustaf. Kıssaların Dili. Ankara: Ankara Okulu Yayınları, 2006.
40. Öztürk, Mustafa. Kur’an-ı Kerim Meali Anlam ve Yorum Merkezli Çeviri. Ankara: Ankara Okulu Yayınları, 2021.
41. Öztürk, Mustafa. Tefsir Tarihi Araştırmaları. Ankara: Ankara Okulu Yayınları, 2021.
42. Şahin, M.Süreyya. “Cin”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. C. 8. İstanbul: TDV Yayınları, 1993.
43. Şahin, Şener - Günday, Hüseyin. Arapça Dilbilgisi (Nahiv Bilgisi). İstanbul: Alfa Yayınları, 2022.
44. Teftâzânî, Sa‘düddîn Mes‘ûd. Şerhu’l-Makâsıd. İstanbul: Türkiye Yazma Eserler Kurumu Başkanlığı Yayınları, 2019.
45. Ünsal, Hadiye. “Mevlana Muhammed Ali’nin Meal-Tefsiri Bağlamında Kâdiyânîlik (Ahmedîlik) ve Kur’an”. Çukurova Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi (ÇÜİFD) 10/1 (01 Mart 2010), 125-160.
46. Yazıcı, Mahmut. “Hz. Peygamber’in Cinlerle Görüşmesine Dair İhtilaflı Rivayetlerin Değerlendirilmesi”. Tasavvur / Tekirdağ İlahiyat Dergisi 4/2 (Aralık 2018), 784-825.
47. Zahîr, İhsan İlâhî. İslâm Dünyasında İngiliz Emperyalizmi Kadıyanîlik. çev. Arif Aytekin. İstanbul, 1985.
48. Zemahşerî, Ebü’l-Kâsım Cârullah Mahmûd b. Ömer b. Muhammed. el-Keşşaf an Hakâiki’t-Tenzîl. ed. Mâhir Dib Habbuş. İstanbul: İrşad Kitabevi, 2021.
49. Açıklamalı Kutsal Kitap. Bursa: Kitabı Mukaddes Şirketi, 2003.