İlk Mezunlarının Anlatımıyla Büyük Ağa Kur’an Kursu’nun Teşekkül Süreci

Öz

Bu makale, Diyanet İşleri Başkanlığı’na bağlı Amasya İl Müftülüğü bünyesinde faaliyet gösteren Büyük Ağa Hafızlık Kur’ân Kursu’nun teşekkül sürecini, onunla münasebeti sebebiyle Bakacak Kur’ân Kursu’ndan başlayarak ele almaktadır. Böyle bir çalışmayla, yarım asra yaklaşan hafızlık eğitimi tecrübesi olan Büyük Ağa Kur’an Kursu’nun dinî ve kültürel hayattaki yerine değinmek, kurumun oluşum sürecine ışık tutmak ve tarihine kayıt düşmek amaçlanmıştır. Araştırmada nitel yöntem benimsenmiş, kursun kayıt defterinde yer alan ilk öğrencilerle yarı yapılandırılmış mülakatlar gerçekleştirilmiştir. Bu mülakatlarla döneme tanıklık edenlerin anlatıları kayıt altına alınmış; içerik analiziyle kursun teşekkül sürecine ilişkin ana temalar belirlenmiştir. Bulgular, 1970’li yılların ikinci yarısında Amasya/Merkez Gökmedrese Mahallesi’ndeki Bakacak Kur’an Kursu’nda elif-bâ öğretimiyle başladığını ve hafızlık eğitimiyle devam ettiğini göstermektedir. Ancak buradaki fiziki koşulların yetersizliği, geçici görevlendirmelerle çalışan hocaların yöntem farklılıkları ve kaynak sıkıntıları, Bakacak’ın hem temel eğitim hem de hafızlık için nitelikli ve sürdürülebilir bir eğitim ortamı sunma anlamında eksik kaldığını göstermektedir. Bu bağlamda, 1977 yılının Eylül ayında Seyit Ahmet Fırat’ın Kur’an kursu öğreticisi olarak Bakacak’a atanması bir dönüm noktasını teşkil etmiştir. Fırat’ın öncülüğünde ilgili ve yetkili kişiler, mevcut mekânın sınırlılıklarını aşmak, temel eğitimle hıfzı birbirinden ayırmak amacıyla Osmanlı döneminde inşa edilen ve 1980 yılı itibariyle restoresi tamamlanan Kapı/Kapu Ağası (Büyük Ağa) Medresesi’nin hafızlık eğitimi için elverişli bir mekân olduğunu değerlendirmiş ve Vakıflar Genel Müdürlüğü’ne müracaat etmiştir. İlk etapta resmî onay alınamasa da bazı girişimlerle Medrese’nin kullanımı fiilen başlatılmış, ardından hukuki süreçler peyderpey tamamlanmıştır. Zamanla kurumsal kimlik kazanan kurs, yılda ortalama 35–40 hafız yetiştiren bir eğitim müessesesine dönüşmüştür. Büyük Ağa Kur’ân Kursu, geçmişte kadrolu ve fahri hocalarının yanı sıra bugün kadrolu hoca, hizmetli ve destek personeliyle yaklaşık otuz çalışanı bünyesinde barındırmakta, disiplinli eğitim anlayışıyla hafızlık eğitiminde önemli bir yer tutmaktadır. Çalışmanın bulguları olarak; mekânın eğitim ve öğretime elverişliliğinin, çok ve düzenli tekrarın, rekabetçi uygulamaların, mukabele ve teravih gibi pratiklerle öğrencilerin desteklenmesinin ve ders dışı etkinliklerin, hafızlık eğitiminde başarı ve kaliteyi artırmada önemli rol oynadığını ortaya koymaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Tefsir
• Kıraat
• Hafızlık Eğitimi
• Amasya
• Büyük Ağa

The Formation Process of the Buyuk Aġa Qur’an Course as Told by Its First Graduates

Öz

This article examines the formation process of the Buyuk Aġa Ḥifẕ Qur’an Course, which operates under the Amasya Provincial Directorate of Religious Affairs affiliated with the Presidency of Religious Affairs, starting with the Bakacak Qur’an Course due to its connection with it. This study aims to highlight the place of the Buyuk Aġa Ḥifẕ Qur’an Course, with its nearly half-century of experience in ḥāfiẕ education, in religious and cultural life, shed light on the formation process of the institution, and record its history. A qualitative method was adopted in the research, and semi-structured interviews were conducted with the first students listed in the course's registration book. Through these interviews, the narratives of those who witnessed the period were recorded, and the main themes related to the formation process of the course were determined through content analysis. The findings show that it began with elif-bâ teaching at the Bakacak Qur’an Course in the Gokmedrese Neighborhood of Amasya/Center in the second half of the 1970’s and continued with ḥāfiẕ education. However, the inadequacy of the physical conditions here, the methodological differences among teachers working on temporary assignments, and resource constraints indicate that Bakacak falls short in providing a qualified and sustainable educational environment for both basic education and memorization. In this context, Seyit Ahmet Fırat's appointment as a Qur’an Course instructor at Bakacak in September 1977 marked a turning point. Under Fırat's leadership, relevant and authorized individuals assessed that the Kapı / Kapu Ağası (Grand Aġa) Madrasah, built during the Ottoman period and restored by 1980, was deemed suitable for ḥifẕ education and an application was made to the General Directorate of Foundations. Although official approval was not obtained initially, the use of the Madrasah was effectively initiated through various initiatives, and the legal processes were subsequently completed step by step. Over time, the course has developed a corporate identity and has become an educational institution that trains an average of 35–40 hafiz per year. The Buyuk Aġa Qur’an Course, which in the past had both permanent and honorary teachers, now employs approximately thirty people, including permanent teachers, service staff, and support personnel. With its disciplined approach to education, it holds an important place in ḥifẕ training. The findings of the study reveal that the suitability of the space for education and teaching, frequent and regular repetition, competitive practices, supporting students with practices such as mukabele and teravih, and extracurricular activities play an important role in increasing success and quality in ḥifẕ education.

Anahtar Kelimeler

• Tafsīr
• Qirāāt
• Ḥifẕ Education
• Amasya
• Buyuk Aġa Qur’an Course

Kaynakça

1. Amasya İl Müftülüğü Gençlik Koordinatörlüğü. “Din Hizmetine Adanmış Ömürler İsmail Batman Büyükağa Medresesi Hafızlık Kur’an Kursu Yöneticisi”. Facebook. 09 Ekim 2020. Erişim 26 Ağustos 2025. https://www.facebook.com/watch/?v=354411895973569
2. Ayar, Ali Rıza - Özel, Recep Orhan. “Ord. Prof. Dr. Süheyl Ünver’in Amasya Günlükleri’nin Tanıtımı ve Sadeleştirilmesi”. Amasya Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 1 (2013), 147-167. https://dergipark.org.tr/tr/pub/amauifd/issue/1734/21312
3. Birsel Varol, Gözde. XIX. ve XX. Yüzyıla İntikal Eden Amasya Medreseleri. Amasya: Amasya Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2019.
4. Burgaz, Gülay. “Kapı Ağası Medresesi”. Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi. 24/342-343. İstanbul: TDV Yayınları, 2001.
5. Diler, Ramazan - Arpaguş, Faysal. “Virane Bir Osmanlı Medresesi Kapı Ağası’nı Büyük Ağa Hafızlık Kur’an Kursu’na Dönüştüren Öncü İsim: Seyit Ahmet Fırat”. Uluslararası Amasya Sosyal Bilimler Araştırmaları Sempozyumu-II Türkiye Yüzyılında Amasya. ed. Hadi Belge vd. 119-120. Amasya: Amasya Üniversitesi Yayınları, 2025. chrome- extension://efaidnbmnnnibpcajpcglclefindmkaj/https://asbas.amasya.edu.tr/media/12169/oezet- kitap%C3%A7%C4%B1%C4%9F%C4%B1-22-24-may%C4%B1s.pdf
6. Gabriel, Albert-Louis. Monuments Turcs d’Anatolie. II Cilt. Paris: y.y., 1934.
7. Gün, Ayşegül vd. “Bir İlmi Geleneğin Merkezi: Büyükağa Kur’an Kursu -Hafızlık Eğitimi, Niteliği, Sorunları ve Beklentileri-”. Hitit Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 17/34 (2018), 211-240. https://dergipark.org.tr/tr/pub/hititilahiyat/issue/41870/504996
8. Kanbur, Aysun - Kanbur, Engin. “Medreselerde Eğitim, Yönetim ve Organizasyon Faaliyetleri: Amasya Medreseleri Açısından Bir Değerlendirme”. I. Amasya Araştırmaları. ed. Yavuz Bayram. 1267-1292. 2. Kitap. Amasya: T.C. Amasya Valiliği, 2007.

9. Karateke, Tuncay. “Bir Kur’an Öğretmeni: Hafız Abdullah Nazırlı (Hayatı, Eserleri ve Kur’an Öğretim Yöntemi)”. Amasya Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 4 (2015), 57-80. https://doi.org/10.18498/amauifd.04677
10. Koca, Fatih. “Amasya Mûsikî Cemiyeti ve Büyükağa Medresesi’nin Amasya Dînî Mûsikîsine Katkısı”. Amasya Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 3/6 (2016), 127-137.
11. Köksal, Eren. Amasya’da Dinî Mûsikî Geleneği. İstanbul: İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2015.
12. Öngören, Reşat. “Süleyman Hilmi Tunahan”. Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi. 41/375-376. İstanbul: TDV Yayınları, 2012.
13. Urak, Gediz. Amasya’nın Türk Devri Şehir Dokusu ve Yapılarının Analiz ve Değerlendirilmesi. Ankara: Gazi Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü, Doktora Tezi, 1994.
14. Videolarım Burada. “Amasya Merkez Erkek Yatılı Kur’an Kursu Tanıtım Filmi”. Youtube. 10 Aralık 2015. https://www.youtube.com/watch?v=wZvC7A4aJXo
15. Yasar, Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn. Amasya Tarihi. thk. Songül Keçeci Kurt vd. 12 Cilt. Samsun: Uğur Ofset, 2022.
16. Yerkazan, Hasan. “Amasya Dârü’l-Hadîsleri”. Uluslararası Amasya Sempozyumu Tarih-Dil-Kültür-Edebiyat. 2/1404- 1420. Amasya: Amasya Valiliği & Amasya Belediyesi, 2017.
17. Yüksek, Muhammet Enes. Amasya Büyük Ağa Medresesi ve Şehrin İlim-Kültür Hayatına Etkisi. Samsun: Ondokuz Mayıs Üniversitesi Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2020.