Pedagojik Açıdan Başarı ve Verimliliğini İspat Etmiş Bir Hafızlık Eğitim Modeli: Mahmut Ekşi Hoca Örneği

Yıl 2026, Sayı: Hafızlık Özel Sayısı, 243 - 273, 25.03.2026

Ahmet Arif Akbaba

https://doi.org/10.18498/amailad.1827789

https://izlik.org/JA94YX92AY

Öz

Kur’an-ı Kerim’in hiçbir tashif ve tahrife uğramadan kıyamete dek korunacağı hususu vahye müstenit bir teminattır. İlahî düzlemde verilen bu teminatın beşerî düzlemdeki en önemli vesile araçlarından biri ise hıfz/ezber olgusudur. Bu çerçevede Kur’an’ın hıfzedilmesinin fazileti hakkında Hz. Peygamber’den sadır olan fiilî ve kavlî rivayetler, Asr-ı Saâdetten günümüze değin Müslümanların bu yönde gösterdikleri iştiyakın en önemli teşvik unsuru olmuştur. Nitekim tarih boyunca İslam beldelerinde hafızlık müesseseleri inşa edilmiş ve bu müesseseler, devlet erkinin ihtimam gösterdiği en önemli kurumlar arasında yer almıştır. Ülkemizde ise cumhuriyetle birlikte hafızlık eğitimi verilen müesseselerin başını Kur’an Kursları çekmiş ve bu kurslar, kayda değer sayıda hafızın yetişmesine vesile olmuştur. Ancak teknolojik gelişim ve talebe profilindeki değişimin sebep olduğu dezavantajlarla ma'lûl günümüz hafızlık eğitiminin, deyim yerindeyse bir bocalama içerisinde olduğu da bir vakıadır. Bu olumsuz durumu aşmak adına ilgili kurum ve şahısların halihazırda farklı pedagojik ve metodolojik arayışlarını biteviye devam ettirdiği gerçeği ise bilinen bir husustur. Tüm olumsuz şartlara rağmen Osmanlıdan günümüze tevarüs etmiş yöntem eşliğinde vazifelerine devam eden ve yetiştirdikleri hafızların sayısı ve niteliğiyle adından söz ettiren hocalarımızın varlığı da bilinmektedir. Bu bağlamda, bahse konu hocalarımızın performansının incelenmeye değer yönünün olduğu; ayrıca nesl-i cedide sağlayacakları rehberliğin paha biçilemez bir ilmî miras niteliği taşıdığı değerlendirilmektedir. Bu isimlerin başında yarım asra yakın bir zaman dilimi boyunca hafız yetiştiren ve halihazırda vazifesini aynı iştiyakla devam ettiren Mahmut Ekşi Hoca gelmektedir. Kendisi; yetiştirdiği birçok hafızın yanı sıra gerek ulusal gerekse uluslararası hafızlık müsabakalarında derece elde eden öğrencileriyle, Diyanet İşleri Başkanlığımızın ve ülkemizin uluslararası arenadaki iftihar vesilesi ve referans şahsiyeti olmuştur. Söz konusu başarılarıyla temayüz etmiş böylesine mümbit bir şahsiyeti konu alan bu çalışma; sahada görev yapan hocalarımıza rol model bir örneklik sunma amacının yanı sıra alana, "hoca merkezli" nitel bir vaka çalışmasıyla katkı sunmayı amaçlamaktadır. Makalede evvela hafızlık geleneğinin tarihi hakkında kısa bir malumat verilecek akabinde Türkiye’deki genel durum panoraması aktarılacaktır. Daha sonra Mahmut Ekşi Hoca'nın ulusal ve küresel ölçekte sonuç alan pedagojik ve metodik yöntemi; biyografik veriler, meslekî fedakarlıkları ve uluslararası müsabakalarda derece kazanmış öğrenci şahadetnameleri eşliğinde analiz edilecektir.

Anahtar Kelimeler

Hafızlık , Kıraat , Eğitim , Yöntem , Mahmut Ekşi

A Memorization Education Model Proven Successful and Effective from a Pedagogical Perspective: The Example of Mahmut Ekşi Hoca

https://izlik.org/JA94YX92AY

Öz

The fact that the Holy Qur’an will be preserved without any alteration or distortion until the Day of Judgment is a guarantee based on revelation. One of the most important means of this assurance given on the divine plane in the human plane is the phenomenon of memorization. In this context, the practical and verbal narrations from the Messenger of Allah regarding the virtue of memorizing the Qur'an have been the most important motivating factor for Muslims' enthusiasm in this regard from the era of bliss to the present day. Indeed, throughout history, hafiz institutions have been established in the Islamic lands, and these institutions have been among the most important institutions cared for by the state. In our country, with the founding of the republic, Qur’an courses became the leading institutions providing training in memorization of the Qur’an, and these courses have been instrumental in training a significant number of memorizers. However, it is also a fact that today's Qur’an memorization education, which is affected by the disadvantages caused by technological developments and the change in the student profile, is in a state of stagnation, so to speak. It is a well-known fact that relevant institutions and individuals are constantly pursuing diverse pedagogical and methodological endeavors to overcome this negative situation. It is also known that, despite all these unfavorable conditions, we have scholars who continue their duties following the method inherited from the Ottoman period and who are renowned for the number and quality of the huffaz they train. In this context, the performance of our professors is worth examining; moreover, the guidance they will provide to the new generation is considered an invaluable scientific legacy. Chief among these figures is Mahmut Ekşi Hoca, who trained Quran memorizers for nearly half a century and continues his work with the same dedication. With the numerous Qur’an memorizers he trained and the students who have achieved success in both national and international Qur’an memorization competitions, he has become a source of pride and a reference figure for both the Presidency of Religious Affairs and our country in the international arena. This study, which focuses on such a prolific personality who has distinguished himself with his achievements, aims to contribute to the literature with a "teacher-centered" qualitative case study, as well as to provide a role model for our lecturers working in the field. This article will first provide a brief history of the tradition of Qur’an memorization, followed by a general overview of the situation in Türkiye. Mahmut Ekşi Hoca's pedagogical and methodological method, which has yielded results both nationally and globally, will be analyzed with biographical data, professional dedication, and testimonies from students who have won in international competitions.

Anahtar Kelimeler

Qira'at , Memorization , Education , Method , Mahmut Ekşi

Kaynakça

• Akdemir, Mustafa Atilla. “Kur’an Ezberinde Kalite İhtiyacı ve Donanımlı Hafızlık” 13 (ts.).
• Âşıkkutlu, Emin. “Mehmet Rüşü Aşıkkutlu”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. C. 4. İstanbul: TDV Yayınları, 1991.
• Baktır, Mustafa. “Suffe”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. C. 37. İstanbul: TDV Yayınları, 2009.
• Başar, Aydın. “Mahmut Ekşi ile”. Altınoluk Dergisi 417 (2020).
• Bennâ, Hasan. Nazarât fî Kitâbillah. Kahire: Dâru’t-Tevzî’ ve’n-Neşri’l-İslâmiyye, 2002.
• Bozkurt, Nebi. “Dârü’l-Kurrâ”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 8/543-545. İstanbul: TDV Yayınları, 1993.
• Büyük, İbrahim. İsmail Biçer’in Kur’an Kıraatindeki Yeri. Kilis: Kilis 7 Aralık Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2021.
• Cebeci, Suat - Ünsal, Bilal. “Hafızlık Eğitimi ve Sorunları”. Değerler Eğitimi Dergisi 4/11 (2006).
• Çağrıcı, Mustafa. “Kur’an Kursu”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. C. 26. Ankara: TDV Yayınları, 2002.
• Çelebi, Evliya. Seyahatname. çev. Zuhuri Danışman. İstanbul: Zuhuri Danışman Yayınevi, 1971.
• Denizer, Bayrakdar, Çelik, Nurullah, Nazım, Cihat. “İlâhiyat Fakültelerine Kayıtlı Hâfız Öğrencilerin Hâfızlığa Yüklediği Anlam ve Değer”. Uşak Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi 17/2 (2024), 122-138.
• Denizer, Bayrakdar, Çelik, Nurullah, Nazım, Cihat. “İlâhiyat Fakültelerine Kayıtlı Hâfız Öğrencilerin Hâfızlık Eğitimi Sürecinde Elde Ettikleri Kazanımları Koruyup Geliştirme Durumları”. Pamukkale Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 15/2 (2025), 290-315.
• Doğan, İrem - Osmanoğlu, Cemil. “Türkiye’de Hafızlık Eğitiminin Problemleri Üzerine Bir İnceleme”. Türkiye Din Eğitimi Araştırmaları Dergisi 16 (2023). https://doi.org/10.53112/tudear.1359005
• Draz, Muhammed Abdullah. En Büyük Mesaj Kur’an. çev. Suat Yıldırım. Ankara: Akçağ Yayınları, 1985.
• Elmalılı, Muhammed Hamdi Yazır. Hak Dini Kur’an Dili. 12 Cilt. İstanbul: Diyanet İşleri Başkanlığı Yayınları, 1. Basım, 2015.
• Erdoğan, Ali. Din Hizmetlerine Adanmış Ömürler. Diyanet TV: Diyanet TV. Yayın Tarihi 06 Temmuz 2023.
• Fırat, Yavuz. Tecvid ve Kıraat İlmi Terimleri Sözlüğü. İstanbul: Hacıveyiszade İlim ve Kültür Vakfı Yayınları, 2018.
• Gün, Ayşegül vd. “Bir İlmi Geleneğin Merkezi: Büyükağa Kur’an Kursu -Hafızlık Eğitimi, Niteliği, Sorunları ve Beklentileri”. Hitit Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 17/34 (2018).
• Gürel, Ramazan. “Cumhuriyet Dönemi Hafızlık Eğitimi Literatürü Üzerine Bir Değerlendirme”. Hafızlık Eğitimi Üzerine Araştırmalar. Kayseri: Kimlik Yayınları, 2019.
• Gürel-Kaya, Ramazan-Umut. “İlahiyat Fakültelerinde Hafızlık Çalışmaları: Marmara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Örneği”. Hafızlık Eğitimi Üzerine Araştırmalar. 247-295. Kayseri: Kimlik Yayınevi, 2019.
• Hacımısıroğlu, Mücella. Tecvid İlminde Meğâribe ve Meşârika Mukayesesi: Abdülvehhâb el-Kurtubî (ö. 462/1069) Ahmed b. Ebû Ömer El-Enderâbî (ö. 470/1077) Örneği. İstanbul: Marmara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Doktora Tezi, 2022.
• İbn Sa’d, Muhammed b. Sa’d b. Menî’ el-Hâşimî el-Basrî. et-Tabakâtü’l-kübrâ. 8 Cilt. Beyrut: Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye, 1. Basım, 1990.
• Kablan, Süleyman. “Kur’ân-ı Kerîm Hafızlığının Desteklenmesi ve Geliştirilmesi Alanında Eğitim Teknolojileri Kullanımı Merkezli Bir Öneri”. Kocaeli İlahiyat Dergisi 5/2 (2021), 739-765.
• Karadâvî, Yusuf. el-Maslahat fi’ş-Şerîati’l-İslâmiyye. Beyrut: Müessesetü’r-Risâle, 1992.
• Kaya, Davut. Etkili Din Öğretimi. İstanbul: Türkiye İlahiyat Tedrisatına Yardım Eden Dernekler Federasyonu, 3. Basım, 2010.
• Kettânî, Muhammed Abdülhay b. Abdülkebir b. Muhammed. Nizâmü‟l- Hükûmeti‟n Nebeviyye (et-Terâtibü‟l-İdâriyye). 2 Cilt. Beyrut: Dâru’l-Erkâm, 2. Basım, t.y.
• Kurt, Yaşar. “Kur’ân’ın Korunmasında Hafızlık Müessesesi”. Hitit Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 11/22 (2012).
• Landao, Jacob M. “Küttâb”. Diyanet İslam Ansiklopedisi. C. 27. Ankara: TDV Yayınları, 2003.
• Mekkî, Muhammed Nasr. Nihâyetü’l-kavli’l-müfîd fî ilmi tecvîdi’l-Kur’âni’l-azîm. nşr. Ali Hasan. Kahire: Mektebetü’s-Safa, 1. Basım, 1999.
• Nurcan, Recai. “Mahmut Ekşi Hoca Efendi”. Mahmut Ekşi Hoca Efendi (blog), 11 2022. https://www.fatihhaber.com/yazarlar/recai-nurcan/mahmut-eksi-hocaefendi/8623/.
• Özbek, Ömer. “Dünyada Hafızlık Yöntem Örnekleri”. Bilimname 29/2 (2015).
• Özdemir, Saadettin - Çaylı, Ahmet Fatih. “Kur’an Kursu Öğreticilerine Göre Hafızlık Öğretimi ve Problemleri”. Asos Journal: The Journal of Academic Social Science 9/119 (2021).
• Öztürk, Hamza. Hafızlık ile İlgili Yapılan Çalışmalar ve Değerlendirilmesi. Denizli: Pamukkale Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2024.
• Şahin, Hatice. “Başlangıcından Günümüze Kadar İslam Coğrafyasında Hafızlık Tedrisatı”. Dinbilimleri Akademik Araştırma Dergisi 11/2 (2011).
• Yiğit, Yasin. “Modern Çağda Gençlik ve Din Eğitimi”. Sosyal Bilimler Dergisi 42 (2019). http://dx.doi.org/10.29228