Kur’ân’da Kesb Kavramının Anlam Çerçevesi

Öz

Kesb, her devirde daima gündemde olan ve önemini asla yitirmeyen mühim kavramlardan biridir. Hem Kelâm’ın hem İslâm Hukuku’nun hem de Tasavvuf’un en mühim mevzu olan kesb, köken olarak Kur’ân’a ait bir kavramdır. Söz konusu İslâmî disiplinler konuyu her ne kadar imân, ahlâk ve ibâdet çerçevesinde değerlendirmiş olsalar da kesb’in Kur’ân’da hangi boyutlarıyla değerlendirildiği noktasında elimizde henüz derli toplu ve yeterli bir ilmî veri mevcut değildir. Konunun Kur’ân eksenli olarak çalışılması, hem mevzu etrafında dönen birtakım görüş ve tartışmaların çok daha sağlıklı bir zemine oturtulmasına, hem de geçmişte meydana gelen tartışmaların daha sağlıklı bir şekilde değerlendirilmesine önemli katkılar sağlayacağı kanaatindeyiz. Dolayısıyla bu makalede kesb konusunun Kur’ânî boyutları, çeşitli yönleriyle ele alınıp değerlendirilmiş ve sistematik olarak takdim edilmeye çalışılmıştır. Mevzu, özü itibariyle tartışmaları da beraberinde getirmektedir. Daha çok Kelâm ilminde meydana gelen ilgili tartışmalar, zamanla kesb’in bir doktrine dönüşmesine yol açmıştır. Burada söz konusu tartışmaların hiçbirine değinmemiş ve kesb doğrudan Kur’ân ekseninde ele alınmıştır.

Anahtar Kelimeler

• Tefsir,Kesb,Kur'ân,Kazanç,Azab

Meaning and Conceptual Framework of Kasb in the Quran

Abstract

The order of the world has been constructed on acquisition. Supreme Creator has resolved acquisition a reason for creatures to work and earn in order continuity and order of the world. Negligence and abandonment of this reality has been banned to the people because it ruins the order of the world. The reality which was stated by Imam Muhammed as “there is a system of the world in acquisition” has importance since we comprehend the importance of the matter. Islamic disciplines have approached this matter with the aspects about which their fields concern. The difference in the statements of the disciplines of Kalam, Islamic Law and Islamic Mysticism about acquisition is a usual matter because these disciplines have different interests as belief, practice and morals. The discipline of Kalam discusses acquisition in terms of belief, Islamic Law discusses it in terms of practice and Islamic Mysticism deals with it in terms of morality. Accordingly, approaching of the notion of the acquisition as a topic in Quran has become essential, so the matter of this articles have become this topic.

 In Quran, the meaning of effort is “sa’y” and the meaning of action is “amel”.  In the discipline of economy from aforesaid notions, the meaning of sa’y is effort and the meaning of amel is work. In this case it is named as acquisition or acquirement if it comes up after work and effort or it is remained gain. Acquisition that is a piece of one’s life reserves an important place in Quran. The notion that is mentioned in plenty of verses in Quran because it has close link with material and nonmaterial acquisitions has two sides as material and nonmaterial in respect of its content. Quran considers those who built the society by way of acquisition big responsibilities. For as much as the thing that is asked from man is obtaining the acquisition by way of lawful and legitimate means and purifying regularly in terms of spiritual aspect after acquiring. If charity which is a way of purifying is not conducted even the acquisition is from lawful ways, it confers more responsibility to its owner. The most beautiful example of this is zakat because the acquisition that is not given zakat on it makes its owner or itself problematical or faulty. To perform responsibility of acquisition it must be good, beautiful, and being from earnings that were gotten by way of lawful means. Quran removes the material acquisition that takes place in people’s beliefs and minds from being divine value and instead of this, it considers this as a divine value for attaining faith and good deed by way of it.

The results that Allah consents in terms of validity in general includes all details that take people to happiness of the world and afterlife and withhold them from all prohibition that give harm to them. The word of “beneficence” that we all use in daily life means all suitable acquisitions. We see this notion in some verses by means of it is used with some words like “seyyiat”, “ism” and “hatie” which means negative things, and this means that it underlines some results or acquisitions that Allah does not consent. The acquisition that comes true in worldly life has some results naturally with respect to its characteristic feature. If the actions and acquisitions are positive, the results become positive. Similarly, if the actions and acquisitions are negative, the results also become negative.

The most important result of the acquisition that generates in positive way is to activate mechanism of punishment and reward and to awake awareness of responsibility in people. The notion also gives meaning to what people have earned in this life by means of emphasizing to fairness of Allah, and it saves him from despair, and preventing him from inclining to error. The acquisition also has led up to stability and liveliness of belief in hereafter, and with gathering people with respect to their occupation, it has directed them to corporate movement.

The acquisitions that have taken place can result in several negative situations in societies and people. These results are stated as “fesad”, “istizlal”, “irkas”, “ibsal” and “ibak”. Quran also refers existence of a relation between acquisition and some nature events and emphasizes that some negative acquisitions can lead to some nature events which process to the detriment of people. These situations have been emphasized inherently in several verses, and it has been stated in dialogues of some prophets like Noah and Hud clearly.

Keywords

• Tafsīr,Kasb,Quran,Acquisition,Punishment

Kaynakça

1. Asım Efendi. "Ksb". el-Okyanusu’l-basît fî tercimeti’l-kâmûsi’l-muhît. 1: 250. 3 Cilt. İstanbul: Asitane Kitabevi, ts.
2. Askerî, Ebû Hilâl Hasan b. Abdullah b. Sehl. el-Furûk fi’l-luga. Thk. Cemal Abdulğanî Mudğameş. Beyrut: Müessesetü’r-risâle, 1428.
3. Begavî, Ebû Muhammed Hüseyin b. Mesud. Meâlimu’t-tenzîl. Thk. Abdurrezzâk el-Mehdî. 5 Cilt. Beyrut: Dâru ihyâi’t-turâsi’l-Arabî, 1420.
4. Buhârî, Muhammed b. İsmail b. İbrahim. el-Câmiu’s-sahîh. 4 Cilt. İstanbul: y.y., 1257.
5. Cevherî, Ebû Nasr İsmâîl b. Hammâd. "Ksb". es-Sıhâh fi’l-luga. 1: 212. Thk. Ahmed Abdulğafûr Atâr. 6 Cilt. Beyrut: Dâru’l-ilm, 1407.
6. Dâmığânî, Hüseyin b. Muhammed. Islâhu’l-vücûh ve’n-nezâir fi’l-Kurâni’l-Kerîm. Thk. Abdulaziz Seyyidü’l-ehl. Beyrut: Dâru’l-ilm li’l-melâyîn, 1983.
7. Ezherî, Ebû Mansûr Muhammed b. Ahmed b. Ezher. "Ksb". Tehzîbü’l-luga. 10: 48. Thk. Muhammed Avz Mer’ab. 15 Cilt. Beyrut: Dâru’t-türâsi’l-Arabî, 2001.
8. Ferâhîdî, Ebû Abdirrahmân Halîl b. Ahmed b. Amr b. Temîm. "Ksb". Kitâbu’l-ayn. 5: 315. Thk. Mehmi Mazûmî-İbrahim es-Semirrâî. 8 Cilt. b.y.: Dârû’l-mektebeti’l-hilâl, ts.

9. Firûzâbâdî, Ebu’t-Tâhir Mecdüddîn Muhammed b. Yakub b. Muhammed. "Ksb". el-Kamûsü’l-muhît. 1: 130. Thk. Muhammed Naim Arkusûsî. Beyrut: Mevsuatü’r-risâle, 1426.
10. Firûzabâdî, Ebu’t-Tâhir Mecdüddîn Muhammed b. Yakub b. Muhammed. Besâʾiru zevi’t-temyîz fî letâʾifi’l-kitâbi’l-ʿazîz. Thk. Muhammed Ali en-Neccâr. 6 Cilt. Kahire: el-Meclisü’l-a’lâ li-ş-şuûnî’l-İslamiye-Lecnetü ihyâi türâsi’l-Arabî, 1973-1996.
11. Fuad Abdulbâkî, Muhammed. el-Mu'cemu'l-müfehres li elfâzi'l-Kur'âni'l-Kerim. Beyrut: Dâru'l-fikr, 1420/2000.
12. Gazzâlî, Ebû Hâmid Muhammed b. Muhammed. 4 Cilt. İhyâu ulûmi'd-dîn. Beyrut: Dâru'l-Ma'rife, ts.
13. Hakîm et-Tirmîzî, Ebû Abdillâh Muhammed b. Alî b. Hasen. Âdâbu’l-mürîdîn ve beyânu’l-kesb’. Thk. Abdulfettâh Abdullah Bereke. Mısır: Matbuatu’s-Suâd, ts.
14. Hâzin, Alâeddîn Ali b. Mumammed. Lübâbu’t-te’vîl fî maâni’t-tenzîl. 4 Cilt. Thk. Muhammed Ali Şahin. Beyrut: Dâru’l-kütübi’l-ilmiye, 1415.
15. Heyet. "Seyyie". Türkçe Sözlük. 1085. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları, 2011.
16. İbn Düreyd, Ebû Bekr Muhammed b. el-Hasen el-Ezdî. "Ksb". Cemheretü’l-luga. 1: 339. Thk. Remzi Münir Ba’lebekkî. 3 Cilt. Beyrut: Dâru’l-ilm, 1987.
17. İbn Fâris, Ebü’l-Hüseyn Ahmed. "Ksb". Muʿcemü mekâyîsi’l-luga. 5: 179. Thk. Abdusselâm Muhammed Hârûn. 6 Cilt. b.y.: Dâru’l-Fikr, 1399.
18. İbn Kesîr, Ebu'l-Fidâ İsmail bin Ömer. Tefsîru'l-Kur'âni'l-Azîm. Thk. Sami b. Muhammed Sellâme. 8 Cilt. b.y.: Dâru tayyibe li'n-neşr ve't-tevdî', 1420/1999.
19. İsfehânî, Ebu’l-Kasım Hüseyin b. Muhammed Râgıb. "Ksb". "Nfk". "İsm". "Sye". "Fsd". el-Müfredât fî garîbi’l-Kur’ân. 709-710. 819. 63. 441. 636. Thk. Saffân Adnân ed-Dâvûdî. Dımeşk-Beyrut: Dâru’l-kalem-Dâru’ş-Şâmiyye, 1412.
20. Kâtip Çelebi, Mustafa b. Abdullah. Keşfu’z-zünûn. 2 Cilt. Ankara: Türk Tarih Kurumu, 2014.
21. Koçyiğit, Talat. Kelamcılarla Hadisçiler Arasındaki Münakaşalar. Ankara: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları, 1984.
22. Kurtubî, Ebû Abdullah Muhammed b. Ahmed. el-Camî li ahkâmi’l-Kur’ân. Thk. Ahmed el-Berdûnî - Ahmed el-İtfıyyîş. 20 Cilt. Kahire: Dâru’l-kütübi’l-Mısriyye, 1964.
23. Mahallî, Celâleddîn Muhammed b. Ahmet-es-Suyûtî, Celâleddîn Abdurrahman b. Ebubekir. Tefsîrû’l-Celâleyn. Kâhire: Dâru’l-hadîs, ts.
24. Mâturîdî, Muhammed b. Muhammed Ebû Mansur. Te’vîlâtu Ehli Sünne. Thk. Mecdî Bâsilûm. 10 Cilt. Beyrut: Dâru’l-kütübi’l-ilmiye, 1426.
25. Râzî, Zeynuddîn ebû Abdillah Abdulkadir. "Ksb". Tefsîru garîbi’l-Kur’âni’l-Azîm. 120-121. Thk. Hüseyin Elmalı. İzmir: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları, 1997.
26. Razî, Ebû Abdullah Muhammed b. Ömer. Mefâtîhu'l-gayb. 32 Cilt. Beyrut: Dâru ihyâi't-turâsi'l-Arabî, 1420.
27. Serrâc, Ebû Nasr Abdullah bin Ali. el-Lüma’ fi’t-tasavvuf. Leiden: Matbuatu Beril, 1914.
28. Sırım, Veli. “İslam Ekonomisinde İşçi-İşveren İlişkileri”. Asos Journal (Akademik Sosyal Araştırmalar Dergisi) 4/35 (2016): 368.
29. Suyûtî, Lübâbü’n-nükûl fî esbâbi’n-nüzûl. Mısır: Matbuatu Mustafa Elbânî ve evlâduh, ts.
30. Şahin, İskender. Kur’ân’da Suyun Varlığı. İstanbul: Okur Akademi, 2018.
31. Şahin, İskender. “Dünya Hayatı Çerçevesinde Kur’an’da Yer Alan Fiilî Cezalar”. Dicle Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 15 (2013): 61-110.
32. Şenkıtî, Muhammedü’l-Emîn b. Muhammed. Edvâu’l-beyân fî îzâhi’l-Kur’ân bi’l-Kur’ân. 9 Cilt. Beyrut: Dâru’l-fikr, 1415.
33. Şeybânî, Ebû Abdillâh Muhammed b. el-Hasen b. Ferkad. Kitâbu’l-kesb’. Şrh. Şemsü’l-Eimme es-Serahsî. Thk. Abdulfettah Ebû Gudde. Haleb: Mektebetü’l-matbuatu’l-İslâmî, 1997/1417.
34. Taberî, Ebû Cafer Muhammed b. Cerîr. Câmiu'l-beyân an te'vîli'l-Kur'ân. 24 Cilt. Thk. Ahmed Muhammed Şakir. b.y.: Müessesetü'r-risale, 1420/2000.
35. Ünverdi, Veysi. “İslam Kelamında Kesb’ Doktrini”. IV. Uluslararası Kültür ve Medeniyet Kongresi Tam Metin Kitabı. (21-23 Aralık 2018). 505-517. Mardin: İksad Yayınevi, 2018.
36. Yazıcıoğlu, Mustafa Sait. Mâturîdî ve Nesefî’ye Göre İnsan Hürriyeti Kavramı. İstanbul: Milli Eğitim Yayınevi, 1997.
37. Yazır, Elmalılı Muhammed Hamdi. Hak Dini Kur’ân Dili. 10 Cilt. İstanbul: Azim Dağıtım, ts.
38. Zemahşerî, Ebu’l-Kâsım Cârullah Mahmud b. Ömer. Tefsîru’l-keşşâf an hakâikı’t-tenzîl ve uyûni’l-ekâvîl fî vucûhi’t-te’vîl. 4 Cilt. Beyrut: Dâru’l-Kitabi'l-Arabî, 1407.