İslâm Ceza Hukukunda Tâbî, Tekmîlî ve Ta’zîr Nitelikli Manevî Ceza Türleri
Öz
İslâm ceza hukukunda, “bireyin ve toplumun menfaatini korumak için Şâri’in emir ve yasaklarının ihlaline bağlanan yaptırım ve işlediği suç karşılığı kişiye verilen elem” şeklinde tanımlanan “ceza”nın genel şekliyle maddî ve manevî olmak üzere iki türü vardır. Cezaî müeyyideler bedene, hayata, hürriyete ve mal varlığına yönelik olabileceği gibi kişinin manevî şahsiyetine yönelik de olabilir ve bazen bunların birkaç tanesi birlikte bulunabilir. Maddî ceza söz konusu yaptırımlar içerisinde en ağırı olarak kabul edilip, bedenî veya fizikî ceza şeklinde nitelendirilmekteyken, manevî ceza ise kişinin ruhunda fiziksel cezadan daha derin izler bırakan, psikolojik ve ruhsal boyutlu bir ceza türü olarak isimlendirilmektedir. Bu tür cezalar; suçun çeşidi ve suçlunun durumuna göre soğuk davranmak, baskı oluşturmak, nasihat vermek, uyarmak, kınamak, azarlamak, tehdit etmek, teşhir etmek vb. şekillerde uygulanır. Hemen her suça tek tip ceza verilmesinin suç-ceza dengesini kuramadığı, suçlunun ıslahına ve suçların azalmasına yeteri kadar katkıda bulunamadığı ve caydırıcılık fonksiyonuna sahip olamadığı görülmektedir. İslâm ceza hukukunda, hapis cezasının yanı sıra hukukîlik içeren aslî cezaya tâbî, tekmîlî ve ta’zîr nitelikli manevî cezaların, söz konusu amaçlara ma’tûf, etkili ve de yaygın bir cezaî müeyyide çeşidi olarak tatbik edildiği görülmektedir. Bu türden manevî cezaların genel gayesi; suç-ceza arasındaki dengeyi kurmak, suçlunun etkin pişmanlığını sağlamak ve mağdur olan tarafı teskin etmektir. Ayrıca suçlunun ıslahına katkıda bulunmak suretiyle, kamu düzenini korumak ve toplum yararının devamlılığını sağlamaktır. Bu bağlamda araştırmada, İslâm ceza hukuk sisteminde aslî cezaya tâbî, tekmîlî ve ta’zîr nitelikli manevî ceza türleri tespit edilerek bu cezaların genel özellikleri ile bireysel ve toplumsal bağlamda fonksiyonu değerlendirmeye tabi tutulmuştur.
Anahtar Kelimeler
Kaynakça
- Ahmed b. Hanbel, Ebû Abdirrahmân Abdullah b. Ahmed eş-Şeybânî. el-Müsned. nşr. Ebû Hâcir Muhammed Saîd Besyûnî. 10 Cilt. Beyrut: y.y., 1405.
- Akgündüz, Nuri. “Hanefî Füru’ Metinlerinde Ta’zîr Bahsinin Gelişimi”. Sakarya Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 16/29 (2014), 47-68.
- Aktan, Hamza. “Kazf”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 25/148-149. İstanbul: TDV Yayınları, 2011.
- Âmir, Abdulazîz Musa. et-Ta‘zîr fi’ş-şerîati’l-İslâmiyye. Kahire: y.y., 1969.
- ‘Aynî, Ebû Muhammed Bedreddin Mahmud b. Ahmed b. Musa. el-Binâye fî şerhi'l-Hidâye. 27 Cilt. Beyrut: y.y., 1990.
- Bâbertî, Ekmelüddîn Muhammed b. Mahmud. el-İnâye. 10 Cilt. Beyrut: y.y., ts.
- Bâcî, Ebü'l-Velid Süleyman b. Halef b. Sa'd b. Eyyûb. el-Müntekâ. thk. Muhammed Abdulkâdir Ahmed Atâ. 12 Cilt. Beyrut: y.y., 1999.
- Başoğlu, Tuncay. “Ta’zîr”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 40/198-202. İstanbul: TDV Yayınları, 2011.
Ayrıntılar
Birincil Dil
Türkçe
Konular
Din Araştırmaları
Bölüm
Araştırma Makalesi
Yazarlar
Yayımlanma Tarihi
30 Haziran 2020
Gönderilme Tarihi
30 Mart 2020
Kabul Tarihi
4 Mayıs 2020
Yayımlandığı Sayı
Yıl 2020 Sayı: 14
Cited By
OSMANLI DEVLETİ’NDE CİNSEL SALDIRI SUÇLARI: 1869 VAKÂYİ-İ ZABTİYE GAZETESİ ÖRNEĞİ
Dinbilimleri Akademik Araştırma Dergisi
https://doi.org/10.33415/daad.946546Some Findings on the Employment of Galley Slaves as a Labour Force in the Ottoman Navy
Tarih İncelemeleri Dergisi
https://doi.org/10.18513/egetid.1148735TAʿZĪR PROVISIONS APPLIED TO MURDER AND THEFT CRIMES IN OTTOMAN CRIMINAL LAW DURING THE TANZIMAT PERIOD (Example of the Murder and Theft Book No. 471)
Tarih İncelemeleri Dergisi
https://doi.org/10.18513/egetid.1566838Cessâs ve Kurtubî Tefsirlerinde Ceza Hukuku İle İlgili Ahkâm Ayetlerine Fıkhî Açıdan Mukayeseli Bir Bakış
Amasya Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi
https://doi.org/10.71218/asobid.1756737