Yıl 2019, Cilt 0 , Sayı 12, Sayfalar 55 - 81 2019-06-20

An Egyptian Representative of Kur’âniyyûn Movement: Muhammed Abu Zayd Case (H.1349/M.1930)
Kur’âniyyûn Akımının Mısırlı Bir Mümessili: Muhammed Ebu Zeyd (H.1349/M.1930) Örneği

Recep Orhan Özel [1]


Innovative ideas in the Islamic world have manifested itself as from the first half of the nineteenth century. One of the discourses that revealed in this context is the movement called “Ehl-i Qur’an” or “Kur’âniyyûn”. The movement which accepts Koran enough by oneself and does not find sources other than Koran sufficient occurred in Hindu subcontinent first. Afterward, related movement of idea mustered up support in Arab countries as well, notably Egypt. For followers, the most remarkable effect that dynamizes the movement is the defeat status in many fields against the Western world. They have accepted change in religion approach as irreplaceable; however, some of the demand for change turned into interventions to religion itself. They also differ from mainstream religion approach at many points and were exposed to serious critiques in their region. One of the supporters of related movement in Egypt is Muhammed Abû Zayd. Abû Zayd “el-Hidâye who also took a lesson in center of Raşid Rıza in Cairo wrote a short book called ‘’ve’l-irfân fî tefsîri’l-Kur’ân bi’l-Kur’ân’’. Abû Zayd maintained aforesaid mentality in his notes and comments for verses of Koran as the occasion arises. Specific explanations in a related book will be analyzed and evaluated in this study. Thus, it is aimed to contribute to discussions within the context of similar approaches that remain on the agenda in our country from time to time.

Öz

İslam dünyasındaki yenilikçi fikirler 19. yüzyılın ilk yarısından itibaren kendini göstermeye başlamıştır. Bu bağlamda ortaya çıkan dini söylemlerden biri de “Ehl-i Kur’ân” ya da “Kur’âniyyûn” adıyla ifade edilen akımdır. Tefsirde Kur’ân dışı kaynakları meşru bulmayan ve Kur’ân’ı tek başına yeterli gören hareket önce Hint Alt kıtasında zuhur etmiştir. Daha sonra ise başta Mısır olmak üzere diğer Arap ülkelerinde savunucular bulmuştur. Bağlılarına göre hareketi dinamize eden en önemli etken, birçok alanda batı karşısında fark edilen mağlubiyet halidir. Nitekim ilerlemek için din anlayışında değişimi vaz geçilmez olarak görmüşler ancak öne sürdükleri kimi değişim talepleri dinin kendisine ve özüne müdahale biçimine dönüşmüştür. Hareketin temsilcileri birçok noktada ana akım din anlayışından ayrılmışlar ve bulundukları yerlerde şiddetli tenkitlere uğramışlardır. Söz konusu hareketin Mısır’daki savunucularından biri de Muhammed Ebû Zeyd’dir. Abduh’un öğrencisi Reşid Rıza’nın Kahire’deki merkezinde ders de alan Ebû Zeyd, “el-Hidâye ve’l-irfân fî tefsîri’l-Kur’ân bi’l-Kur’ân” adlı muhtasar bir tefsir kaleme almıştır. Ebû Zeyd, yeri geldikçe kimi Kur’ân ayetleri için düştüğü not ve yorumlarda mezkûr anlayışı devam ettirmiştir. Bu çalışmada söz konusu eserdeki bazı açıklamalar ele alınıp değerlendirilecektir. Böylece zaman zaman ülkemizde de gündem olan benzeri yaklaşımlar bağlamındaki tartışmalara katkı sağlanması hedeflenmektedir.

  • Abdülmecîd Abdüsselam el-Muhtesib. İtticâhâtü’t-tefsîr fi’l-asri’r-râhin. Ürdün: Mektebetü’n-Nahda el-İslâmiyye, 1982.
  • Aydın, Mehmet Akif - Muhammed Hamidullah. “Köle”. Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi. 26: 237-246. Ankara: TDV Yayınları, 2002.
  • Birışık, Abdülhamit. “Kur’âniyyûn”. Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi. 26: 428-429. Ankara: TDV Yayınları, 2002.
  • Birışık, Abdülhamit. Hint Altkıtası Düşünce ve Tefsir Hareketleri. İstanbul: İnsan Yayınları, 2012.
  • Büyükkara, Mehmet Ali. Çağdaş İslami Akımlar. İstanbul: Klasik Yayınları, 2015.
  • Cemal b. Muhammed b. Ahmed Hâcir. el-Kur’âniyyûne’l-Arab ve mevkıfuhum mine’t-tefsîr. Cidde: Dâru’t-tefsîr, 2015.
  • Demirci, Muhsin. “Frc”. Tefsir Terimleri Sözlüğü. 55. İstanbul: İFAV, 2009.
  • Hadim Hüseyin İlahi Bahş. el-Kur’âniyyûn ve şübühâtühüm hevle’s-sünne. Tâif: Mektebetü’s-Sıddîk, 2000.
  • İsfehânî, Râğıb. “Frc”. Müfredâtü elfâzı’l-Kur’ân. Thk. Safvân Adnan Dâvûdî. 628. Beyrut: ed-Dâru’ş-Şâmiyye, 1997.
  • Muhammed Ebû Zeyd. el-Hidâye ve’l-irfân fî tefsîri’l-Kur’ân bi’l-Kur’ân. Mısır: Mustafa el-Bâbî el-Halebî, h. 1349.
  • Muhammed İbrahim Şerif. İttihâcâtü’t-tecdîd fî tefsîri’l-Kur’âni’l-Kerîm. Kâhire: Dâru’s-selâm, 2008.
  • Reşid Rıza. Mecelletü’l-Menâr. 35 Cilt. b.y.: y.y., h. 1315.
  • Rûmî, Fehd b. Abdurrahman b. Süleyman. İtticâhâtü’t-tefsîr fi’l-karni’r-râbi’i aşar. 3 Cilt. Suûd: Müessesetü’r-risâle, 1997.
  • Öztürk, Mustafa. Çağdaş İslâm Düşüncesi ve Kur’âncılık. Ankara: Ankara Okulu, 2013.
  • Zehebî, Muhammed Hüseyin. el-İtticâhâtü’l-münharife fî tefsîri’l-Kur’âni’l-Kerîm. Kâhire: Mektebetü Vehbe, 1986.
  • Zehebî, Muhammed Hüseyin. et-Tefsîr ve’l-müfessirûn. 3 Cilt. Kâhire: Mektebetü Vehbe, 1995.
  • Zemahşerî, Ebu’l-Kâsım Mahmud b. Ömer. el-Keşşâf an hakâikı ğavâmidı’t-tefsîr. 4 Cilt. Beyrut: Dâru’l-kitâbi’arabî, h. 1407.
Birincil Dil tr
Konular Din Bilimi
Bölüm Araştırma Makalesi
Yazarlar

Yazar: Recep Orhan Özel (Sorumlu Yazar)
Kurum: Amasya Üniversitesi İlahiyat Fakültesi
Ülke: Turkey


Tarihler

Yayımlanma Tarihi : 20 Haziran 2019

Bibtex @araştırma makalesi { amailad554124, journal = {Amasya İlahiyat Dergisi}, issn = {2667-7326}, eissn = {2667-6710}, address = {Amasya Üniversitesi İlahiyat Fakültesi - Şeyhcui Mah. Kemal Nehrozoğlu Cad. Yeşilırmak Yerleşkesi 05100 AMASYA}, publisher = {Amasya Üniversitesi}, year = {2019}, volume = {0}, pages = {55 - 81}, doi = {10.18498/amailad.554124}, title = {Kur’âniyyûn Akımının Mısırlı Bir Mümessili: Muhammed Ebu Zeyd (H.1349/M.1930) Örneği}, key = {cite}, author = {Özel, Recep Orhan} }
APA Özel, R . (2019). Kur’âniyyûn Akımının Mısırlı Bir Mümessili: Muhammed Ebu Zeyd (H.1349/M.1930) Örneği. Amasya İlahiyat Dergisi , 0 (12) , 55-81 . DOI: 10.18498/amailad.554124
MLA Özel, R . "Kur’âniyyûn Akımının Mısırlı Bir Mümessili: Muhammed Ebu Zeyd (H.1349/M.1930) Örneği". Amasya İlahiyat Dergisi 0 (2019 ): 55-81 <https://dergipark.org.tr/tr/pub/amailad/issue/45383/554124>
Chicago Özel, R . "Kur’âniyyûn Akımının Mısırlı Bir Mümessili: Muhammed Ebu Zeyd (H.1349/M.1930) Örneği". Amasya İlahiyat Dergisi 0 (2019 ): 55-81
RIS TY - JOUR T1 - Kur’âniyyûn Akımının Mısırlı Bir Mümessili: Muhammed Ebu Zeyd (H.1349/M.1930) Örneği AU - Recep Orhan Özel Y1 - 2019 PY - 2019 N1 - doi: 10.18498/amailad.554124 DO - 10.18498/amailad.554124 T2 - Amasya İlahiyat Dergisi JF - Journal JO - JOR SP - 55 EP - 81 VL - 0 IS - 12 SN - 2667-7326-2667-6710 M3 - doi: 10.18498/amailad.554124 UR - https://doi.org/10.18498/amailad.554124 Y2 - 2019 ER -
EndNote %0 Amasya İlahiyat Dergisi Kur’âniyyûn Akımının Mısırlı Bir Mümessili: Muhammed Ebu Zeyd (H.1349/M.1930) Örneği %A Recep Orhan Özel %T Kur’âniyyûn Akımının Mısırlı Bir Mümessili: Muhammed Ebu Zeyd (H.1349/M.1930) Örneği %D 2019 %J Amasya İlahiyat Dergisi %P 2667-7326-2667-6710 %V 0 %N 12 %R doi: 10.18498/amailad.554124 %U 10.18498/amailad.554124
ISNAD Özel, Recep Orhan . "Kur’âniyyûn Akımının Mısırlı Bir Mümessili: Muhammed Ebu Zeyd (H.1349/M.1930) Örneği". Amasya İlahiyat Dergisi 0 / 12 (Haziran 2019): 55-81 . https://doi.org/10.18498/amailad.554124
AMA Özel R . Kur’âniyyûn Akımının Mısırlı Bir Mümessili: Muhammed Ebu Zeyd (H.1349/M.1930) Örneği. Amasya İlahiyat Dergisi. 2019; 0(12): 55-81.
Vancouver Özel R . Kur’âniyyûn Akımının Mısırlı Bir Mümessili: Muhammed Ebu Zeyd (H.1349/M.1930) Örneği. Amasya İlahiyat Dergisi. 2019; 0(12): 81-55.