An Examination of Primary School Teachers' Attitudes Towards Global Citizenship and Cultural Values

Yıl 2025, Cilt: 14 Sayı: 2, 149 - 168, 28.12.2025

Emre Dağaşan , Yahya Han Erbaş

https://doi.org/10.17539/amauefd.1729681

Cited By: 1

https://izlik.org/JA35RY87TD

Öz

This study investigates the relationship between primary school teachers’ cultural sensitivity and their global citizenship attitudes by considering several demographic and professional variables. Gender, educational background, professional seniority, and teaching status were identified as key variables. Designed within a quantitative research framework, the study employed a correlational survey model to examine the associations between the main constructs. The sample consisted of 370 primary school teachers working in public primary schools in the Altıeylül and Karesi districts of Balıkesir, selected through simple random sampling. Of the participants, 230 were female and 140 were male. Data were collected using an informed consent form, a demographic information form, the Teacher Cultural Values Sensitivity Scale, and the Global Citizenship Scale. Statistical analyses were conducted using a statistical software package. Descriptive statistics such as frequencies, percentages, and arithmetic means were calculated, while inferential analyses included t-tests, one-way analysis of variance, and regression analysis. The findings revealed a moderate positive relationship between teachers’ cultural sensitivity and their global citizenship attitudes. Overall, the results suggest that cultural sensitivity and global citizenship are interrelated and mutually reinforcing concepts in the professional development of primary school teachers.

Anahtar Kelimeler

Multiculturalism , Cultural Sensitivity , Globalization , Global Citizenship , Classroom Teacher

Sınıf Öğretmenlerinin Küresel Vatandaşlık ve Kültürel Değerlere Yönelik Tutumlarının İncelenmesi

https://izlik.org/JA35RY87TD

Öz

Bu araştırmanın amacı sınıf öğretmenlerinin kültürel duyarlılıkları ile küresel vatandaşlık tutumları arasında bir ilişkinin olup olmadığını çeşitli değişkenler açısından değerlendirmektir. Araştırmada öğretmenlerin cinsiyeti, eğitim durumu, mesleki kıdemi ve öğretmenlik statüsü değişkenler olarak belirlenmiştir. Araştırma, nicel araştırma yöntemi modellerinden ilişkisel tarama modelinde gerçekleştirilmiştir. Araştırmanın katılımcılarını Balıkesir’in Altıeylül ve Karesi ilçelerinde bulunan ilkokullarda göre yapan sınıf öğretmenleri oluşmaktadır. 230’u kadın ve 140’ı erkek olmak üzere 370 öğretmenden oluşan katılımcı grubu, basit tesadüfi örnekleme yöntemi kullanılarak seçilmiştir. Araştırmada, araştırmacı tarafından hazırlanmış bilgilendirilmiş onam formu ve demografik bilgi bölümü ile Kültürel Değerlere Duyarlı Öğretmen Ölçeği (KDDÖ) ve Küresel Vatandaş Ölçeği (KVÖ) kullanılarak araştırma verileri toplanmıştır. Çalışma verilerinin analizleri bir istatistik paket programı ile yapılmıştır. Çalışma sonucunda elde edilen verilerin analizinde, yüzde hesaplamaları (%), frekanslar (f), aritmetik ortalamalar (x), t testi (t) ve tek yönlü varyans analizi (F), regresyon analizi kullanılmıştır. Araştırma bulgularına göre sınıf öğretmenlerinin küresel vatandaşlık tutumları ile kültürel değerlere duyarlıkları arasında orta düzey bir ilişki bulunmuştur. Sonuç olarak ise bu iki kavramın birbirlerini destekler niteliklerinin olduğu ortaya çıkmıştır.

Anahtar Kelimeler

Çokkültürlülük , Kültürel Duyarlılık , Küreselleşme , Küresel Vatandaşlık , Sınıf Öğretmeni

Etik Beyan

Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi Etik Kurulu’ndan Etik Kurul Onayı (E-84026528-050.01.04-2300288848) alınmıştır. Daha sonra Milli Eğitim Bakanlığı Araştırma, Yarışma ve Sosyal Etkinlik modülü üzerinden başvuru yapılmış ve gerekli izin (93559212) alınmıştır.

Kaynakça

• Altıkulaç, A. (2016). Patriotism and global citizenship as values: A research on social studies teacher candidates. Journal of Education and Practice, 7 (36), 26-33. https://files.eric.ed.gov/fulltext/EJ1126475.pdf
• Aslan, M., & Kozikoğlu, İ. (2017). Öğretmenlerin çokkültürlü eğitime yönelik tutumları: Van ili örneği. Dicle Üniversitesi Ziya Gökalp Eğitim Fakültesi Dergisi, (31), 729-737. https://doi.org/10.14582/DUZGEF.1829
• Banks, J. A. (2004). Teaching for social justice, diversity, and citizenship in a global world. The Educational Forum, 68 (4), 296-305. https://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1080/00131720408984645
• Başarır, F. (2012). Öğretmen adaylarının çok kültürlü eğitime ilişkin görüşlerinin ve öz-yeterlik algılarının değerlendirilmesi (Erciyes Üniversitesi örneği) [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi] Erciyes Üniversitesi.
• Bayram-Akçelik, D. (2024). Öğretmen eğitimi programlarında küresel vatandaşlık eğitimi dersinin uygulanması [Yayımlanmamış doktora tezi]. Bahçeşehir Üniversitesi.
• Bornman, E., & Schoonraad, N. (2001). The many faces of globalisation. Mousaion, 19(1), 93-114. https://journals.co.za/doi/abs/10.10520/EJC78817
• Bulut, B. (2019). Correlation between global citizenship and sustainable development awareness levels of preservice teachers. International Online Journal of Educational Sciences, 11(3), 279-293. http://dx.doi.org/10.15345/iojes.2019.03.019
• Bulut, C., & Başbay, A. (2014). Öğretmenlerin çokkültürlü yeterlik algılarının incelenmesi. Kastamonu Eğitim Dergisi, 23(3), 957-978. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/209813
• Büyüköztürk, Ş., Kılıç Çakmak, E., Akgün, Ö. E., Karadeniz, Ş., & Demirel, F. (2014). Bilimsel araştırma yöntemleri. Pegem Akademi.
• Çakmak, Z., Bulut, B., & Taşkiran, C. (2015). A study on the relationship between global citizenship perceptions and internet use of social studies pre-service teachers. Adıyaman University Journal of Educational Sciences, 5(1), 99-112. http://web.archive.org/web/20180724203314id_/http://dergipark.gov.tr/download/article-file/14991
• Çetin, O. U. (2015). Küreselleşmenin eğitimin farklı boyutları üzerindeki etkileri. Çağdaş Yönetim Bilimleri Dergisi, 2(1), 75-93. https://dergipark.org.tr/en/pub/cybd/article/381671
• Damgacı, F., & Aydın, H. (2013). Akademisyenlerin çokkültürlü eğitime ilişkin tutumları. Elektronik Sosyal Bilimler Dergisi, 12(45), 325-341. https://dergipark.org.tr/en/pub/esosder/article/82799
• Egüz, Ş. (2016). Sosyal bilgiler öğretmen adaylarının küresel vatandaşlık eğitimine yönelik algıları. International Journal of Eurasia Social Sciences, 7(24), 30-49. https://www.ijoess.com/DergiTamDetay.aspx?ID=457&Detay=Ozet
• Erbaş, Y. H., Özbaşı, D. & Genç, S. Z. (2023). Küresel vatandaş ölçeğinin Türkçeye uyarlanması: Geçerlik ve güvenirlik çalışması. Rumelide Dil ve Edebiyat Araştırmaları Dergisi, (32), 131-146. https://doi.org/10.29000/rumelide.1252786
• Eroğlu, S. Y., & Karakuş, S. (2020). Küresel vatandaşlığın saldırganlığa etkisi: seyirciler üzerine bir araştırma. Siirt Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 8(15), 152-169. https://dergipark.org.tr/en/pub/susbid/article/725240
• Esendemir, Ş. (2008). Türkiye'de ve dünyada vatandaşlık: Eski sorular, yeni arayışlar. Birleşik Yayınevi.
• Frosh, S. (2001). Psychoanalysis, identity and citizenship. In N. Stevenson (Ed), Culture and citizenship (pp. 62-74). Sage Publications.
• Göl, E. (2013). Sosyal bilgiler öğretmen adaylarının küresel vatandaşlık tutum düzeylerinin farklı değişkenler açısından incelenmesi [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Ahi Evran Üniversitesi.
• Güçlücan, N. (2016). Psikolojik danışmanların kültürel duyarlılık algılarının demografik ve mesleki değişkenler açısından incelenmesi [Yayımlanmamış Doktora tezi]. Anadolu Üniversitesi.
• Günaydın, H. (2019). Okul yöneticilerinin küresel vatandaşlık tutumlarının incelenmesi. [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Eskişehir Osmangazi Üniversitesi.
• Inglehart, R. & Norris, P. (2003). Rising tide: Gender equality and cultural change around the world. Cambridge University Press.
• Kale, N. (2007, Kasım 26-28). Nasıl bir değerler eğitimi [Konferans sunumu]. Değerler ve Eğitimi Uluslararası Sempozyumu, Değerler Eğitimi Merkezi, İstanbul.
• Karaseyfioğlu, F., & Çalışkan, H. (2021). Sosyal bilgiler öğretmenlerinin kültürel değerlere yönelik duyarlılıklarının incelenmesi. Journal of Multidisciplinary Studies in Education, 5(3), 88-101. https://dergipark.org.tr/en/pub/jmse/article/962386
• Karataş, K. (2020). Kültürel değerlere duyarlı öğretmen ölçeği geçerlik ve güvenirlik çalışması. Elektronik Sosyal Bilimler Dergisi, 19 (76), 1761-1775. https://doi.org/10.17755/esosder.735068
• Kaya, B., & Kaya. A. (2012). Teknoloji çağında öğretmen adaylarının küresel vatandaşlık algıları. Sakarya University Journal of Education, 2 (3), 81-95. https://www.ajindex.com/dosyalar/makale/acarindex-1423911402.pdf
• Kayışoğlu, N. B. (2016). Investigation of global citizenship levels of pre-service physical education teachers. Educational Research and Reviews, 11(6), 299–306. https://eric.ed.gov/?id=EJ1094402
• Koçoğlu, E., & Kaya, B. (2020). Analyzing the relation between the sense of citizenship and global citizenship in the context of students of higher education institution. African Educational Research Journal, 8(3), 627–639. https://eric.ed.gov/?id=EJ1274469
• Kotluk, N., & Kocakaya, S. (2018). Türkiye için alternatif bir anlayış: Kültürel değerlere duyarlı eğitim. Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 15(1), 749-789. https://dergipark.org.tr/en/pub/yyuefd/article/490876
• Kozikoğlu, İ., & Tosun, Y. (2020). İlkokullarda yetiştirme programına (İYEP) ilişkin öğretmen görüşleri: Nitel bir çözümleme. Journal of Faculty of Educational Sciences, 53 (3), 903-930. https://doi.org/10.30964/auebfd.679050
• Kül-Çetinkaya, Z. (2024). Ortaokul öğretmenlerinin küresel vatandaşlık eğitimi unsurlarına dair görüş ve öğretim uygulamalarının incelenmesi [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Orta Doğu Teknik Üniversitesi.
• Nayır, F. (2019). Kültürel değerlere duyarlı öğretmen rolleri ölçeğinin geliştirilmesi, Turkish Studies Educational Sciences, 14(I6), 3273-3292. http://dx.doi.org/10.29228/TurkishStudies.39584
• Nikoopour, J., & Esfandiari, N. (2017). The relationship between emotional, social, cultural, spiritual intelligence and EFL teachers’ teaching effectiveness. Journal of Language Teaching and Research, 8(1), 138-148. http://dx.doi.org/10.17507/jltr.0801.17
• Oxfam (2006). Education for global citizenship: A guide for schools. http://www.oxfam.org.uk/coolplanet/teachers/globciti/downloads/gcguide06.pdf
• Öksüzoğlu, M. K. (2022). Sosyal bilgiler öğretmen adaylarının küresel vatandaşlık düzeyleri ile günümüz dünya sorunlarına yönelik tutumları arasındaki ilişki [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Fırat Üniversitesi.
• Özdemir, M., & Dil, K. (2013). Teachers’ attitudes toward multicultural education: Case of Çankırı province. Ankara University Journal of Faculty of Educational Sciences (JFES), 46(2), 215-232. https://doi.org/10.1501/Egifak_0000001302
• Özden, D. Ö., & Karadağ, Y. (2021). Sosyal bilgiler öğretmen adaylarının küresel vatandaşlık düzeylerinin incelenmesi. International Journal of Field Education, 7(2), 12-35. https://doi.org/10.32570/ijofe.1000371
• Özkan, T. (2006). İlköğretim öğretmenlerinin küresel eğitime yönelik görüşlerinin değerlendirilmesi [Yayınlanmamış yüksek lisans tezi]. Çukurova Üniversitesi.
• Polat, S. (2009). Öğretmen adaylarının çok kültürlü eğitime yönelik kişilik özellikleri. International Online Journal of Educational Sciences (JOSES), 1(1), 154-164. https://www.ajindex.com/dosyalar/makale/acarindex-1423904515.pdf
• Reysen, S., & Katzarska-Miller, I. (2013). A model of global citizenship: Antecedents and outcomes. International Journal of Psychology, 48(5), 858-870. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/22804560/
• Schwartz, S. H., & Rubel, T. (2005). Sex differences in value priorities: cross-cultural and multimethod studies. Journal of Personality and Social Psychology, 89(6), 1010-1028. https://psycnet.apa.org/record/2005-16185-013
• Tekbıyık, A. (2014). İlişkisel tarama yöntemi. M. Metin (Ed.), Kuramdan uygulamaya eğitimde bilimsel araştırma yöntemleri içinde (ss. 99–114). Pegem.
• Temel, C. (2020). A study of global citizenship levels of Turkish university students according to different variables (youth camp leaders sample). Educational Research and Reviews, 11(17), 1689–95. https://files.eric.ed.gov/fulltext/EJ1116650.pdf
• Uydaş, İ., & Genç, S. Z. (2015). Ortaöğretim öğrencilerinin küresel vatandaşlık bağlamında Çokkültürlülük hakkındaki görüşlerinin değerlendirilmesi. Uluslararası Türkçe Edebiyat Kültür Eğitim (TEKE) Dergisi, 4(1), 415-429. https://doi.org/10.7884/teke.396
• Ünlü, A. (2017). Sosyal bilgiler öğretmenlerinin küresel vatandaşlık ve sosyal bilgiler dersinde küresel vatandaşlık eğitimine yönelik algı ve görüşleri [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Dumlupınar Üniversitesi.
• Yazıcı, S., Başol, G., & Toprak, G. (2009). Öğretmenlerin çokkültürlü eğitim tutumları: Bir güvenirlik ve geçerlik çalışması. Hacettepe Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 37(37), 229-242. https://dergipark.org.tr/en/pub/hunefd/article/102240