Evaluation of Mental Existence (Vucud-i Zihni) in the Concept of Epistemology in the Islamic Thought

Öz

The concept of mental existence taken in the context of epistemology have played a decisive role in the emergence of theories about epistemology and differences between these theories. Three different views have emerged about the concept of mental existence as a result of debates between philosophers and theologians on the nature of knowledge. One of these views is “the theory of guiddity” that belongs to philosophers who defend the idea of “representation that formes in mind is the existence of guiddity itself”. The second view is “the theory of relation” that belongs to theologians who accept knowledge as a relation and deny mental existence by saying that imagination in the mind is not knowledge. The third one is “the theory of mental similitude” that defends the idea of “imaginations in the mind are not guiddity themselves but they are the existence of shadow (silhouette/image/sebeh) of them”. In this study, these three theories will be examined from different aspects.   

Anahtar Kelimeler

• Mental existence, External existence, Quiddity, Relation, İmage/Mental similitude

İslam Düşüncesi'nde Zihni Varlık (Vucud-İ Zihni) Anlayışının Bilgi Felsefesi Bağlamında Değerlendirilmesi

Öz

Bilgi felsefesi bağlamında ele alınan zihni varlık kavramı, bilgi felsefesi ile ilgili kuramların oluşmasında ve bu kuramlar arasındaki farklılığın ortaya çıkmasında belirleyici bir rol oynamıştır. Özellikle filozoflarla kelamcılar arasındaki bilginin mahiyetine ilişkin yapılan tartışmalarda merkezi bir konumda bulunan zihni varlık kavramıyla ilgili olarak üç farklı temel görüş ortaya çıkmıştır. Bunlardan biri “zihinde oluşan tasavvur, mahiyetlerin bizzat kendilerinin varlığıdır.” şeklindeki filozoflara ait “mahiyet teorisi.” Bir diğeri, bilgiyi bir tür izafet olarak kabul eden ve zihindeki suretin bilgi olmadığını söyleyerek zihni varlığı inkâr eden kelamcıların görüşü olan “izafet teorisi”. Üçüncü yaklaşım ise zihinde var olan tasavvuru “mahiyetlerin kendileri olmayıp, onların karartılarının (siluet/imge/şebeh) varlığı” şeklinde değerlendiren “şebeh teorisi” dir. Bu çalışmada adı geçen üç teori çeşitli yönleriyle incelenmeye çalışılacaktır.

Anahtar Kelimeler

• Zihni varlık, Harici varlık, Mahiyet, İzafet, Şebeh

Kaynakça

1. Ajdukıewıcz, Kazımıerz, Felsefeye Giriş, çev. Ahmet Cevizci, Say Yay., 4.bs., İstanbul, 2010
2. Akarsu, Bedia, Felsefe Terimleri Sözlüğü, İnkılâp Yay., 13. bs., İstanbul, 1998
3. Alper, Ömer Mahir, Aklın Hazzi İbn Kemmûne’de Bilgi Teorisi, ayışığı kitapları, İstanbul, 2004
4. Alper, İbn Sina, İSAM Yay., 2. bs., İstanbul, 2010
5. Atay, Hüseyin, “İbn Sînâ’da Varlık Delili”, Uluslar Arası İbn Sînâ Sempozyumu Bildiriler 22-24 Mayıs 2008, İstanbul, 2009
6. Aydınlı, Yaşar, Fârâbî, İSAM Yay., İstanbul, 2008
7. Bayrakdar, Mehmet, İslam Düşüncesi Yazıları, Elis Yay., Ankara, 2004
8. Bayrakdar, İslam Felsefesine Giriş, TDV Yay., Ankara, 1998

9. Bingöl, Abdulkuddûs, Gelenbevi’nin Mantık Anlayışı, M.E.B. Yay., İstanbul, 1993
10. Bolay, Süleyman Hayri, Felsefe Doktirinleri ve Terimleri Sözlüğü, Nobel Yayınları, Ankara,2013
11. Bolay, Felsefeye Giriş, Akçağ Yay., 1. bs., Ankara, 2004
12. Bozkurt, Mustafa, Fahreddin Râzî’de Bilgi Teorisi, Yayınlanmamış Doktora Tezi, Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Ankara, 2006
13. Cihan, A.Kamil, İbn Sina ve Gazali’de Bilgi Problemi, İnsan Yay., İstanbul, 1998
14. Corbin, Henry, İslam Felsefesi Tarihi, çev. Hüseyin Hatemi, İletişim Yay., İstanbul, 1994
15. Durusoy, Ali, İbn Sina Felsefesinde İnsan ve Alemdeki Yeri, İFAV Yay., 2. bs., İstanbul, 2008
16. Emiroğlu, İbrahim, Klasîk Mantığa Giriş, Elis Yay., Ankara 2011
17. Erişirgil, Mehmet Emin, Kant ve Felsefesi, İnsan Yay., İstanbul, 1997
18. Fârâbî, Fusûsü’l-hikem, çev. ve şerh. Ali Nerîmânî, Darul-Huda, Kum, 2001
19. Fârâbî, et-Ta’likât, Erbau Resâili Felsefiyye içinde thk. Cafer Âl-i Yasin, İntişarat-ı Hikmet, 1. bs. İran, 1991
20. Haydari, Kemal, Durus fi’l Hikmeti’l-Müte’âliye, c. I, Daru Ferakad, Kum, 2005
21. İbn Sina, Kitabuş-Şifâ, Metafizik I, çev. Ekrem Demirli-Ömer Türker, Litera Yay., İstanbul, 2004
22. İbrahim Mustafa, Ahmet Hasan ez-Ziyad, Hamid Abdulkair, Muhammed Ali en-Naccar, Mu’cemul Vasıt, Çağrı Yay., İstanbul, 1986
23. Kutluer, İlhan, İbn Sina Ontolojisinde Zorunlu Varlık, İz Yay., 1. bs., İstanbul, 2002
24. Lahici, Abdurrezzak, Şevariku’l-ilham fi Şerh Tecridí’l-Kelam, c. I, Müessesetu İmam Sadık, 2. bs., Kum, 2007
25. Mengüşoğlu, Takiyettin, Felsefeye Giriş, Remzi Kitabevi, 11. bs., İstanbul, 2008
26. Molla Sadrâ, el-Hikmetü'l-müte’âliye fi'l-Esfâri'l-aklîyyeti'l-erbaa, c. I., Daru İhyai’t-Türasi’l-Arabi., 5. bs, Beyrut, 1999
27. Mutahhari, Murtaza, Durus fi’l-felsefeti’l-İslamiyye Şerhu Muvesseu li’l-Manzume, c. I, çev. Abdulcabbar Rufaî (Farsçadan Arapçaya), Matbaatu Kalem, 2. bs., Bağdat, 2008
28. Mutahhari, Felsefe Dersleri 1, çev.Ahmet Çelik, İnsan Yay., İstanbul, ty.,
29. Nasr, Seyyid Hüseyin, Leaman, Olıver, İslam Felsefesi Tarihi, c. II, çev. Şamil Öçal-H. Tuncay Başoğlu, Açılım Kitap, İstanbul, 2007
30. Rufâî, Abdulcebbar, Mebâdiü’l-felsefeti’l-İslamiyye, c. I. Matbaatu Kalem, Bağdat, 2007
31. Sühreverdî, Şihâbüddîn, İşrak Felsefesi (Hikmetü’l-İşrâk), çev. Tahir Uluç, İz Yay. İstanbul, 2009
32. Tabatabai, Muhammed Hüseyin, Nihayetu’l-Hikme, Müessesetü’n-Neşri’l-İslami, Kum, 1997
33. Toshıhıko, Izutsu, İslâm'da Varlık Düşüncesi. çev. İbrahim Kalın, İnsan Yay., İstanbul, 1995
34. Yezdi, Muhammed Taki Misbah Ta’likat ala Nihayeti’l Hikme, Müesssesetü fi Tarikı’l-Hak, 1.bs., Kum, 1985