İnsansız Deniz Araçları Kapsamında Denizcilikle Alakalı Türk Mevzuatında İhtiyaç Duyulabilecek Değişikliklere Dair İnceleme

Öz

İnsansız sistemler modern dünyada giderek yaygınlaşarak hayatımıza entegre olmaktadır. Bu durum yapay zekâ ve bilişim teknolojileri vasıtasıyla daha hızlı bir şekilde gerçekleşmekte olup insansız kara, deniz veya hava araçları hayatı kolaylaştırıcı özellikleri nedeniyle talep görmektedir. İlk uygulamaları özellikle askeri alanda başlayan insansız araçlar artık sivil alanda da çokça kullanılmaktadır. Tek bir çeşit insansız araç tipinden bahsetmek mümkün değildir. Bu araçlar otonomi seviyelerine göre değişiklik göstermektedir. Teknolojik gelişmelerin yanı sıra bu araçların kullanımı ile alakalı hukuksal düzenlemeler de gerek ulusal gerek uluslararası alanda yapılmaktadır. İnsansız deniz araçlarının inşası ve bunların denizlerde seyri ile alakalı uluslararası camiada bazı düzenlemeler yapılmıştır. Özellikle Uluslararası Denizcilik Örgütü (IMO) ve Avrupa Denizcilik Emniyet Ajansı (EMSA) tarafından yürütülen çalışmalar önümüzdeki dönemde ülkeler tarafından yapılacak çalışmalara ışık tutacak niteliktedir. Bu makalede özellikle insansız deniz araçlarına dair ulusal ve uluslararası mevzuat ve çalışmalar incelenerek ülkemiz denizcilik mevzuatının bazısında yapılabilecek güncelleme çalışmaları ile diğer tavsiyelere yönelik hususlar paylaşılacaktır. Bu sayede insansız deniz araçlarının inşası ve işletilmesine yönelik hukuksal yönden eksik kalabilecek hususların bertaraf edilmesi amaçlanmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Otonom
• İnsansız Deniz Aracı
• Mevzuat Analizi

Analysis of Potential Changes Needed in Turkish Maritime Legislation Regarding Unmanned Maritime Vehicles

Öz

Unmanned systems are becoming more common in the modern world and are being integrated into our lives. This is happening faster through artificial intelligence and information technologies. Unmanned land, sea, or air vehicles are in demand due to their life-easing features. Unmanned vehicles, the first applications of which started in the military field, are now widely used in the civilian field. We can not say that there is only one type of unmanned sea vehicle. These vehicles vary according to their level of autonomy. In addition to technological developments, legal regulations related to these vehicles are made nationally and internationally. Certain regulations have been established internationally concerning the construction and navigation of unmanned maritime vehicles. Particularly, the efforts led by the International Maritime Organization (IMO) and the European Maritime Safety Agency (EMSA) are of significant relevance, as they provide guidance for the initiatives to be undertaken by countries in the upcoming period. This article aims to examine national and international legislation and studies regarding unmanned maritime vehicles, with a focus on sharing insights into potential updates to our country's maritime legislation and other recommendations. The objective is to address any legal deficiencies that may exist concerning the construction and operation of unmanned maritime vehicles, thereby ensuring comprehensive legal frameworks in this field.

Anahtar Kelimeler

• Autonomous
• Unmanned Marine Vehicle
• Legislation Analysis

Kaynakça

1. Acarer, T. (2023). Endüstri’deki Gelişmelerin Denizcilik İşletmelerine Ait Gemilerin Yönetiminde Temin Ettiği Yeni Olanaklar ve İnsansız Gemiler. Denizcilik ve Lojistik Araştırmaları Dergisi, 5(2), 122-153.
2. ASELSAN. (2021). Erişim Adresi: https://www.aselsan.com/tr/blog/detay/11/insansiz-kara-araclarinin-tarihcesi. (02.01.2024).
3. Baird Maritime. (2021). Vessel Revıew | Zhı Feı – Chınese-Buılt 300teu Boxshıp Boasts Autonomous Navıgatıon Features. Erişim Adresi: https://www.bairdmaritime.com/ship-world/boxship-world/vessel-review-zhi-fei-chinese-built-300teu-boxship-boasts-autonomous-navigation-features. (10.01.2024).
4. Bolat, F. ve Koşaner, Ö. (2021). İnsansız Gemilerin Güncel Statüleri. Avrupa Bilim ve Teknoloji Dergisi(23), 341-358.
5. Çekin, M. (2018). Otonom Araçlar ve Hukuki Sorumluluk. Türkiye Adalet Akademisi Dergisi, 283-346. Denizde Can ve Mal Koruma Hakkında Kanun. (1946). Erişim Adresi: https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=4922&MevzuatTur=1&MevzuatTertip=3. (10.01.2024).
6. EMSA. (2022). Erişim Adresi: https://www.emsa.europa.eu/mass.html. (08.01.2024). Feyizoğlu, İ. ve Yorulmaz, M. (2023). Otonom Gemilerin STCW Sözleşmesindeki Mevcut Düzenlemelere Etkisi. Akıllı Ulaşım Sistemleri ve Uygulamaları Dergisi, 393-424.
7. Fidan, Ş. ve Ulvi, A. (2021). Türk Hukuk Mevzuatında Sivil İnsansız Hava Araçları Hukukunun Güncel Durumu. Türkiye İnsansız Hava Araçları Dergisi, 28-35.
8. Gemi ve Su Araçlarının İnşa, Tadilat ve Bakım-Onarım Yönetmeliği. (2015). Erişim Adresi: https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=21217&MevzuatTur=7&MevzuatTertip=5 (18.01.2024).

9. Gemilerin Teknik Yönetmeliği. (2009). Erişim Adresi: https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=13556&MevzuatTur=7&MevzuatTertip=5. (12.01.2024).
10. Gözlügöl, S. (2013). Uluslararası Hukuk Boyutuyla Hukukun Üstünlüğü. Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 1423-1454.
11. IMO. (2021). Autonomous shipping. Erişim Adresi: https://www.imo.org/en/MediaCentre/HotTopics/Pages/Autonomous-shipping.aspx. (11.01.2024).
12. IMO. (2022). Erişim Adresi: https://www.imo.org/en/MediaCentre/HotTopics/Pages/Autonomous-shipping.aspx. (11.01.2024). Kahveci, M. ve Can, N. (2017). İnsansız Hava Araçları: Tarihçesi, Tanımı, Dünya'da ve Türkiye'deki Yasal Durumu. Selçuk Üniversitesi Mühendislik ve Teknoloji Dergisi, 511-535.
13. Kurt, Ş. ve Ün, O. (2015). İnsansız Hava Araçları (İHA) Üzerine. Erciyes Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, s. 197.
14. Maritime Coastguard Agency. (2022). Erişim Adresi: https://www.gov.uk/government/publications/maritime-autonomy-regulation-lab-marlab-report/maritime-autonomy-regulation-lab-marlab-report. (02.01.2024).
15. Mayflower400. (2021). Mayflower Autonomous Ship. Erişim Adresi: https://www.mayflower400uk.org/mayflower-autonomous-ship/. (03.01.2024).
16. Norwegian Maritime Authority. (2022). Erişim Adresi: https://www.sdir.no/en/. (03.01.2024).
17. Özkan, H. (2016). İnsansız Hava Araçlarının / Drone’ların Türk Sivil Havacılık Hukukuna Göre Statüsü, Unsurları ve Ceza Hukuku Boyutuyla Güncel Sorunlar. Türkiye Barolar Birliği Dergisi, 341-386.
18. Rodseth , O. ve Nordahl, H. (2017). Definition of Autonomy Levels for Merchant Ships.
19. SHGM. (2016). İnsansız Hava Aracı Sistemleri Talimatı (SHT-İHA). Erişim Adresi: https://iha.shgm.gov.tr/public/document/SHT-IHA_REV1.pdf. (05.01.2024).
20. The Maritime Executive. (2022). China Launches its First Autonomous Container Ship Service. Erişim Adresi: https://maritime-executive.com/article/china-reports-first-autonomous-containership-entered-service. (04.01.2024).
21. Türk Ticaret Kanunu. (2011). Erişim Adresi: https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuatmetin/1.5.6102.pdf. (06.01.2024).
22. Türkiye İstatistik Kurumu. (2022, 05 18). Karayolu Trafik Kaza İstatistikleri, 2021. Erişim Adresi: https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=Karayolu-Trafik-Kaza-Istatistikleri-202145658#:~:text=T%C3%BCrkiye'de%202021%20y%C4%B1l%C4%B1nda%20%C3%B6l%C3%BCml%C3%BC,%C3%BCn%C3%BCn%20yol%20kaynakl%C4%B1%20oldu%C4%9Fu%20g%C3%B6r%C3%BCld%C3%BC. (10.01.2024).
23. Wang, S., Zhang, Y., Zhang, X. ve Gao, Z. (2023). A novel maritime autonomous navigation decision-making system: Modeling, integration, and real ship trial. Expert Systems With Applications, 222.
24. Xing, W. ve Zhu, L. (2023, 07). Exploring legal gaps and barriers to the use of unmanned merchant ships in China. Marine Policy, 153. YARA. (2022). Erişim Adresi: https://www.yara.com/news-and-media/media-library/press-kits/yara-birkeland-press-kit/. (10.01.2024).
25. Yetim, S. (2016). Sürücüsüz Araçlar ve Getirdiği/Getireceği Hukuki Sorunlar. Ankara Barosu Dergisi, 125-184.
26. Yorulmaz, M. ve Derici, M. (2023). Gemi 4.0: Kavramsal İnceleme ve Gemi Kaptanlarının Görüşleri. Balkan Sosyal Bilimler Dergisi, 1-14.
27. Yorulmaz, M. ve Karabulut, K. (2021). Deniz Taşımacılığında Akıllı Gemiler: Gemi Kaptanlarının Bakış Açısı. Ekonomi İşletme ve Maliye Araştırmaları Dergisi. 40-54.