SİİRT AYN SALÎB ÇEŞMESİ’NİN KORUMA ÇALIŞMALARI HAKKINDA BİR ARAŞTIRMA

Öz

Siirt ili tarih boyunca konumu ve stratejik yapısından dolayı birçok uygarlığa ev sahipliği yapmıştır. Her uygarlık siyasi, ekonomik ve kültürel yapısına paralel olarak başta dini olmak üzere askeri ve sivil mimari eserlerle kenti donatmıştır. Son asır içerisinde yaşanan olumsuz kentleşme ve koruma bilincinin yeterince oluşmaması, Koruma Amaçlı İmar Planı’nın hazırlanmaması sonucunda birçok tarihi yapının çeşitli nedenlerden yok olduğu bilinmektedir. Siirt ilinde son yıllarda çeşitli kurumlar tarafından başlatılan koruma çalışmaları ümit verici bir gelişmedir. Siirt Belediyesi İmar ve Şehircilik İşleri Müdürlüğü’nün 2021 yılında çalışmaları kapsamında koruma projesi hazırlanan Ayn Salîb Çeşmesi bunlardan birisidir. Çeşme, Kültür ve Turizm Bakanlığı Diyarbakır Kültür ve Tabiat Varlıklarının Koruma Bölge Kurulu Müdürlüğü tarafından 1991 yılında 1. Grup Yapı olarak tesciline karar verilmiştir. Ayn Salîb Çeşmesi, Siirt ili, İnönü Mahallesi’nde eğimli bir zemine kurulmuştur. Çeşmenin banisi ve hamisi hakkında bir bilgi mevcut değildir. Bölge su mimarisi yapım tekniği, mimari formu, diğer mimari özellikler dikkate alındığında çeşmenin XVIII. yüzyıl içerisinde inşa edildiği düşünülmektedir. Ayn Salîb Çeşmesi, mimari plan tipolojisi olarak bulundukları yere göre “Bağımlı Çeşmeler” grubu içerisinde, cephe kompozisyonuna göre “Sivri Kemerli Çeşmeler” grubu içerisinde değerlendirilmektedir. Ayn Salip Çeşmesi’nin mülkiyeti Siirt Belediyesi tüzel kişiliğine aittir. Ayn Salîb Çeşmesi, günümüzde oldukça tahrip olmuş, son yıllarda yapılan aslına uygun olmayan beton onarımlarla mimari özelliğini büyük oranda kaybetmiştir. Günümüz Siirt il merkezinde yer alan tek tescilli çeşme, Ayn Salîb Çeşmesi’dir. Siirt Belediyesi tarafından hazırlanan yapıya ait koruma projesi kapsamında, çeşmenin özgün onarımı ve aktif kullanımı amaçlanmaktadır. Ayn Salîb Çeşmesi onarım sonrası Siirt kent mimari kültür ve turizmine önemli katkı sağlayacaktır.

Anahtar Kelimeler

• Siirt Ayn Salîb Çeşmesi
• Su Mimarisi
• Düz Dam
• Onarım Projesi
• Kürne

A STUDY ON THE CONSERVATION EFFORTS OF SİİRT AYN SALİP FOUNTAIN

Öz

Due to its strategic location and significance, the province of Siirt has hosted many civilizations throughout history. Each civilization adorned the city with religious, military, and civil architectural works, reflecting their political, economic, and cultural structures. However, over the last century, adverse urbanization and insufficient awareness of conservation, combined with the absence of a Conservation Master Plan, have led to the loss of many ancient structures for various reasons. The conservation efforts initiated by various institutions in recent years in Siirt are a promising development. In this context, the Ayn Salîb Fountain, for which a conservation project was prepared in 2021 by the Siirt Municipality Department of Urban Planning and Development, stands out. The fountain was registered as a Group 1 structure by the Diyarbakır Directorate of the Regional Board for the Conservation of Cultural and Natural Assets under the Ministry of Culture and Tourism in 1991. The Ayn Salîb Fountain is located on a sloped terrain in the İnönü Neighborhood of Siirt. There is no definitive information about the fountain's Founder, builder or benefactor. Considering the construction technique, architectural form, and other architectural features of regional water architecture, the fountain is believed to have been built in the 18th century. The Ayn Salîb Fountain, in terms of its architectural plan typology, falls under the "Dependent Fountains" category based on its location and the "Pointed Arch Fountains" category based on its facade composition. The ownership of the Ayn Salîb Fountain belongs to the legal entity of Siirt Municipality. The fountain has been significantly damaged and has lost much of its architectural character due to inappropriate concrete repairs carried out in recent years. Restoring the Ayn Salîb Fountain and making it operational would greatly contribute to the city and cultural tourism.

Anahtar Kelimeler

• Siirt Ayn Salîb Fountain
• Water Architecture
• Basin
• Flat Roof
• Restoration Project.

Kaynakça

1. Arseven, C. E. (1983). Sanat Ansiklopedisi, C. I. İstanbul: Milli Eğitim Basımevi.
2. Ayhan, R. (2022). 1888 Tarihli ve 36067 Numaralı Evkaf Defterine Göre Siirt Vakıflarının Mülk Varlığı. Iğdır Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 31, 99.
3. Ayhan, R. (2023). Osmanlı Devleti’nin son dönemlerinde Ayn Salîb Çeşmesi ve Vakfı (1848-1911). Osmanlı Medeniyeti Araştırmaları Dergisi, 19, 1-23.