HİTİT TIBBİ METİNLERİ VE DÜZENİN ÜRETİMİ: ANTİK ANADOLU’DA HASTALIK, RİTÜEL VE BİLGİ

Öz

Bu çalışma, Hitit tıbbi metinlerini yalnızca antik bir tedavi repertuarı olarak değil, hastalık, ritüel ve bilgi arasındaki ilişkinin kurucu unsurlarından biri olarak ele almaktadır. Hitit dünyasında hastalık çoğu zaman yalnızca biyolojik bir bozulma olarak değil, kozmik ve toplumsal düzenin ihlali olarak kavranmıştır. Bu nedenle tedavi pratikleri yalnızca bedensel iyileşmeyi hedeflemez; aynı zamanda bozulan düzenin yeniden kurulmasına yönelik sembolik ve ritüel müdahaleler içerir. CTH 390–470 korpusunda yer alan terapötik metinler, hastalığın bir tür ilişkisel kırılma olarak düşünüldüğünü ve tedavinin bu kırılmayı onarmaya yönelik performatif bir süreç olarak kurgulandığını göstermektedir. Makale, Hitit terapötik metinlerini Foucault’nun bilgi–iktidar ilişkisi, Turner’ın ritüel kuramı ve Assmann’ın kültürel hafıza yaklaşımı çerçevesinde değerlendirmektedir. Bu teorik perspektifler, Hitit tıbbının yalnızca pratik bir tedavi sistemi değil, aynı zamanda toplumsal düzeni yeniden üreten bir epistemolojik yapı olduğunu ortaya koymaktadır. Ritüel uzmanlarının sahip olduğu terapötik bilgi, yalnızca teknik bir beceri değil, aynı zamanda sembolik otorite üretim mekanizmasıdır. Bu nedenle Hitit tıbbı beden, toplum ve kozmik düzen arasındaki ilişkilerin yeniden kurulduğu bir anlam üretim alanı olarak değerlendirilebilir. Çalışma ayrıca Hitit tıbbını Mezopotamya ve Mısır gelenekleriyle karşılaştırarak antik Yakın Doğu’da tıp bilgisinin dolaşımını ve kültürler arası etkileşimi tartışmaktadır. Bu karşılaştırma, Hitit tıbbının ritüel yoğunluğu ile farmakolojik uygulamalar arasında dengeli bir yapı sergilediğini göstermektedir. Sonuç olarak Hitit tıbbi metinleri yalnızca sağlık uygulamalarını değil, antik dünyada düzen, bilgi ve iktidar ilişkilerinin nasıl kurulduğunu anlamak açısından temel bir kaynak niteliği taşımaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Hitit tıbbı
• ritüel
• bilgi–iktidar
• kültürel hafıza
• antik Yakın Doğu
• CTH 390–470

HITTITE MEDICAL TEXTS AND THE PRODUCTION OF ORDER: DISEASE, RITUAL, AND KNOWLEDGE IN ANCIENT ANATOLIA

Öz

This study examines Hittite medical texts not merely as an ancient repertoire of therapeutic practices but as a foundational framework linking disease, ritual, and knowledge production. In the Hittite world, illness was often understood not solely as a biological dysfunction but as a disruption of cosmic and social order. Consequently, therapeutic practices aimed not only at physical recovery but also at restoring the disrupted order through symbolic and ritual interventions. The therapeutic corpus CTH 390–470 demonstrates that illness was conceptualized as a relational rupture, while healing was structured as a performative process designed to repair this rupture. The article analyzes Hittite therapeutic texts through the theoretical perspectives of Michel Foucault’s knowledge–power framework, Victor Turner’s theory of ritual, and Jan Assmann’s concept of cultural memory. These perspectives reveal that Hittite medicine functioned not only as a practical healing system but also as an epistemological structure reproducing social order. Therapeutic knowledge controlled by ritual specialists constituted not only technical expertise but also symbolic authority. Hittite medicine can therefore be understood as a domain where body, society, and cosmic order were simultaneously reconstructed through meaningful practices. The study also compares Hittite medicine with Mesopotamian and Egyptian traditions in order to evaluate knowledge transmission and intercultural interaction in the ancient Near East. This comparison demonstrates that Hittite medicine represents a balanced structure between ritual intensity and pharmacological practice. Ultimately, Hittite medical texts provide crucial evidence for understanding the relationships between order, knowledge, and power in antiquity.

Anahtar Kelimeler

• Hittite medicine
• ritual
• knowledge-power
• cultural memory
• ancient Near East
• CTH 390–470

Kaynakça

1. Aydın, M. – Katırcıoğlu, S. F. (2023). Hitit tıp metinlerinde geçen bir hastalık üzerine. Archivum Anatolicum-Anadolu Araştırmaları, (17)2, 247–257.
2. Assmann, J. (2001). The search for god in ancient Egypt. Ithaca: Cornell University Press. Assmann, J. (2011). Cultural memory and early civilization. Cambridge: Cambridge University Press.
3. Beckman, G. (1999). Hittite mythology. Atlanta: Scholars Press.
4. Beckman, G. (2011). Texts from the Hittite Kingdom. Atlanta: Society of Biblical Literature.
5. Bottéro, J. (2001). Religion in ancient Mesopotamia. Chicago: University of Chicago Press. Bryce, T. (2002). Life and society in the Hittite world. Oxford: Oxford University Press.