Pandemide Gençlerde Kronotip ve Hedonik Açlık ile Yaşam Tarzı ve Beslenme Durumu İlişkisi

Öz

Amaç: Bu çalışma gençlerin kronotip ve hedonik açlık durumlarının COVID-19 pandemi sürecinde yaşam tarzı ve beslenme durumu ile ilişkisini değerlendirmek amacıyla yürütülmüştür. Yöntem: Çalışma bir üniversitede öğrenim gören 216 öğrenci ile yürütülmüştür. Çalışmadaki veriler; bireylerin sosyo-demografik bilgilerini, beslenme alışkanlıklarını, beyana dayalı antropometrik ölçümlerini ve Pittsburgh Uyku Kalitesi İndeksi ile pandemi sürecindeki Besin Gücü Ölçeği ve Sabahçıl Akşamcıl testini içeren online anket yoluyla toplanmıştır. Bireylerin pandemi öncesi bir günlük olağan besin tüketim kaydı ve pandemi sürecinde 24 saatlik geriye dönük besin tüketim kaydı da alınmıştır. Bulgular: Çalışmada bireylerin pandemi sürecinde ara öğün sayısında, vücut ağırlığında, beden kütle indeksinde, uyku süresinde anlamlı bir artış ve uyku kalitesinde kötüleşme olduğu, ana öğün sayısında ise azalma olduğu saptanmıştır (p<0.05). Kadınların pandemi sürecinde posa alımının, erkeklerin ise enerjinin proteinden gelen yüzdesinin azaldığı saptanmıştır (p<0.05). Pandemi sürecinde hedonik açlığı olan ara tip ve akşamcıl bireylerin vücut ağırlığında, beden kütle indeksinde, uyku süresinde ve ara öğün sayısında; hedonik açlığı olmayan bireylerde ise sabahçıl olanlarının vücut ağırlığı ve beden kütle indeksinde, ara tip olanların ise sadece uyku süresinde artış saptanmıştır (p<0.05). Sonuç: Pandemi sürecinde genç bireylerin kronotip ve hedonik açlık durumları yaşam tarzını etkilemektedir ve yaşam tarzı değişikliklerine yönelik öneriler belirlenirken bireylerin kronotipleri ve hedonik açlık durumları da değerlendirilmelidir.

Anahtar Kelimeler

• Kronotip
• Hedonik açlık
• Yaşam tarzı
• COVID-19
• Beslenme

The Relationship Between Chronotype and Hedonic Hunger and Lifestyle and Nutritional Status in Young People During The Pandemic

Öz

Objective: This study was carried out to evaluate the relationship between the chronotype and hedonic hunger status of youth and their lifestyle and nutritional status during the COVID-19 pandemic. Methods: The study was conducted with 216 students studying at a university. The data in the study were collected through an online survey that contains socio-demographic information, nutritional habits, declaration-based anthropometric measurements, Pittsburgh Sleep Quality Index and in the pandemic Power of Food Scale, Morningness-Eveningness Test, usual dietary intake before the pandemic and 24 h dietary recall record in the pandemic period. Results: In the study, it was determined that there was a significant increase in the number of snacks, body weight(BW), body mass index(BMI), sleep duration and worsening in sleep quality, and a decrease in the number of main meals during the pandemic (p<0.05). It was determined that the fiber intake of women and the percentage of energy from protein in men decreased during the pandemic (p<0.05). During the pandemic, an increase in BW, BMI, sleep duration and number of snacks was detected in intermediate and evening type with hedonic hunger; In individuals without hedonic hunger, there was an increase in BW and BMI in those with morning type, and only in sleep duration in those with intermediate type (p<0.05). Conclusion: It has been determined that chronotype and hedonic hunger conditions of youth affect their lifestyle during the pandemic and chronotypes and hedonic hunger conditions of individuals should also be evaluated while determining suggestions for lifestyle changes.

Anahtar Kelimeler

• Chronotype
• Hedonic hunger
• Lifestyle
• COVID-19
• Nutrition

Kaynakça

1. 1. Piret, J., & Boivin, G. (2020). Pandemics throughout history. Front. Microbiol., 3594.
2. 2. Lai, C. C., Shih, T. P., Ko, W. C., Tang, H.-J., & Hsueh, P.-R. (2020). Severe acute respiratory syndrome coronavirus 2 (SARS-CoV-2) and coronavirus disease-2019 (COVID-19): The epidemic and the challenges. Int J Antimicrob Agents, 55(3), 105924.
3. 3. Martinez-Ferran, M., de la Guía-Galipienso, F., Sanchis-Gomar, F., & Pareja-Galeano, H. (2020). Metabolic impacts of confinement during the COVID-19 pandemic due to modified diet and physical activity habits. Nutrients, 12(6), 1549.
4. 4. Morin, C. M., Carrier, J., Bastien, C., & Godbout, R. (2020). Sleep and circadian rhythm in response to the COVID-19 pandemic. Can J Public Health, 111(5), 654-657.
5. 5. Bryson, W. J. (2020). Circadian rhythm sleep-wake disorders and the COVID-19 pandemic. J Clin Sleep Med, 16(8), 1423-1423.
6. 6. Mota, M. C., Waterhouse, J., De-Souza, D. A., Rossato, L. T., Silva, C. M., Araújo, M. B. J., & et al. (2016). Association between chronotype, food intake and physical activity in medical residents. Chronobiol Int, 33(6), 730-739.
7. 7. Gövez, N. E. (2020). Üniversite öğrencilerinde sosyal jetlag ve kronotipin yeme davranışı, depresyon, akademik başarı ve beslenme durumu üzerine etkisinin değerlendirilmesi. (Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Gazi Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Ankara.
8. 8. Lau, B. K., Cota, D., Cristino, L., & Borgland, S. L. (2017). Endocannabinoid modulation of homeostatic and non-homeostatic feeding circuits. Neuropharmacology, 124, 38-51.

9. 9. Mendoza, J. (2019). Food intake and addictive-like eating behaviors: time to think about the circadian clock (s). Neurosci Biobehav Rev, 106, 122-132.
10. 10. Cushing, C. C., Benoit, S. C., Peugh, J. L., Reiter-Purtill, J., Inge, T. H., & Zeller, M. H. (2014). Longitudinal trends in hedonic hunger after Roux-en-Y gastric bypass in adolescents. Surg Obes Relat Dis, 10(1), 125-130.
11. 11. Çolak, H., & Aktaç, Ş. (2019). Ağırlık Yönetimine Yeni Bir Yaklaşım: Yeme Farkındalığı. Adnan Menderes Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi Dergisi, 3(3), 212-222.
12. 12. Boggiano, M. M., Wenger, L. E., Turan, B., Tatum, M. M., Sylvester, M. D., Morgan, P. R., & Burgess, E. E. (2015). Real-time sampling of reasons for hedonic food consumption: further validation of the Palatable Eating Motives Scale. Front Psychol, 6, 744.
13. 13. Burger, K. S., Sanders, A. J., & Gilbert, J. R. (2016). Hedonic hunger is related to increased neural and perceptual responses to cues of palatable food and motivation to consume: evidence from 3 independent investigations. J Nutr, 146(9), 1807-1812.
14. 14. Buysse, D. J., Reynolds III, C. F., Monk, T. H., Berman, S. R., & Kupfer, D. J. (1989). The Pittsburgh Sleep Quality Index: a new instrument for psychiatric practice and research. Psychiatry research, 28(2), 193-213.
15. 15. Ağargün, M. (1996). Pittsburgh uyku kalitesi indeksinin geçerligi ve güvenirliği. Türk Psikiyatri Dergisi, 7, 107-115.
16. 16. Cappelleri, J. C., Bushmakin, A. G., Gerber, R. A., Leidy, N. K., Sexton, C. C., Karlsson, J., & et al. (2009). Evaluating the Power of Food Scale in obese subjects and a general sample of individuals: development and measurement properties. Int J Obes, 33(8), 913-922.
17. 17. Mehtap, A. O., & Melisa, H. (2020). Validation of the Turkish version Power of the Food Scale (PFS) for determining hedonic hunger status and correlate between PFS and body mass index. Malaysian Journal of Nutrition, 26(3), 369-377.
18. 18. Horne, J. A., & Östberg, O. (1976). A self-assessment questionnaire to determine morningness- eveningness in human circadian rhythms. Int J Chronobiol, 4, 97–110.
19. 19. Pündük, Z., Gür, H., & Ercan, İ. (2005). Sabahçıl-Akşamcıl Anketi Türkçe uyarlamasinda güvenilirlik çalişmasi. Türk Psikiyatri Dergisi, 16 (1), 40-45.
20. 20. Merdol, T. K. (2016). Standart yemek tarifleri kitabı. Ankara: Hatipoğlu Yayın Evi.
21. 21. Bhutani, S., & Cooper, J. A. (2020). COVID-19–related home confinement in adults: Weight gain risks and opportunities. Obesity, 28(9), 1576-1577.
22. 22. Błaszczyk-Bębenek, E., Jagielski, P., Bolesławska, I., Jagielska, A., Nitsch-Osuch, A., & Kawalec, P. (2020). Nutrition behaviors in polish adults before and during COVID-19 lockdown. Nutrients, 12(10), 3084.
23. 23. Gürel, S., & Ok, M. A. (2021). Covid-19 Salgın Sürecinin, Sağlık Eğitimi Alan Öğrencilerin Beslenme Alışkanlıkları, Fiziksel Aktivite ve Vücut Ağırlıkları Üzerine Etkisinin Saptanması. Başkent Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi Dergisi-BÜSBİD, 6.
24. 24. Leone, M. J., Sigman, M., & Golombek, D. A. (2020). Effects of lockdown on human sleep and chronotype during the COVID-19 pandemic. Current biology, 30(16), R930-R931.
25. 25. Macit, M. S. (2020). Covid-19 salgını sonrası yetişkin bireylerin beslenme alışkanlıklarındaki değişikliklerin değerlendirilmesi. Mersin Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi, 13(3), 277-288.
26. 26. Yüce, G. E., & Muz, G. (2021). COVID-19 pandemisinin yetişkinlerin diyet davranışları, fiziksel aktivite ve stres düzeyleri üzerine etkisi. Cukurova Medical Journal, 46(1), 283-291.
27. 27. Marelli, S., Castelnuovo, A., Somma, A., Castronovo, V., Mombelli, S., Bottoni, D., & et al. (2021). Impact of COVID-19 lockdown on sleep quality in university students and administration staff. Journal of Neurology, 268(1), 8-15.
28. 28. Targa, A. D., Benítez, I. D., Moncusí-Moix, A., Arguimbau, M., de Batlle, J., Dalmases, M., & et al.(2021). Decrease in sleep quality during COVID-19 outbreak. Sleep and Breathing, 25(2), 1055-1061.
29. 29. Bertrand, L., Shaw, K. A., Ko, J., Deprez, D., Chilibeck, P. D., & Zello, G. A. (2021). The impact of the coronavirus disease 2019 (COVID-19) pandemic on university students’ dietary intake, physical activity, and sedentary behaviour. Appl Physiol Nutr Metab, 46(3), 265-272.
30. 30. Bogataj Jontez, N., Novak, K., Kenig, S., Petelin, A., Jenko Pražnikar, Z., & Mohorko, N. (2021). The impact of COVID-19-related lockdown on diet and serum markers in healthy adults. Nutrients, 13(4), 1082.
31. 31. Muscogiuri, G. (2023). The EASO New Investigator Award in Clinical Research 2021: Role of Chronotype in Obesity. Obesity Facts, 16(2), 131-140.
32. 32. Maukonen, M., Kanerva, N., Partonen, T., Kronholm, E., Konttinen, H., Wennman, H., & et al. (2016). The associations between chronotype, a healthy diet and obesity. Chronobiol Int, 33(8), 972-981.
33. 33. Culnan, E., Kloss, J. D., & Grandner, M. (2013). A prospective study of weight gain associated with chronotype among college freshmen. Chronobiol Int, 30(5), 682-690.
34. 34. Ruiz-Lozano, T., Vidal, J., De Hollanda, A., Canteras, M., Garaulet, M., & Izquierdo-Pulido, M. (2016). Evening chronotype associates with obesity in severely obese subjects: interaction with CLOCK 3111T/C. Int J Obes, 40(10), 1550-1557.
35. 35. Ayyıldız, F., Ülker, İ., & Yıldıran, H. (2021). Hedonik Açlık ve Yeme Davranışı İlişkisinin Farklı Beden Kütlelerine Yansıması. Beslenme ve Diyet Dergisi, 49(2), 9-17.
36. 36. Achermann, P., & Borbély, A. A. (1994). Simulation of daytime vigilance by the additive interaction of a homeostatic and a circadian process. Biological cybernetics, 71(2), 115-121.
37. 37. Açik, M., Bozdağ, A. N. S., & Çakiroğlu, F. P. (2021). The quality and duration of sleep are related to hedonic hunger: a cross-sectional study in university students. Sleep and Biological Rhythms, 19(2), 163-172.
38. 38. Toktas, N., Erman, K. A., & Mert, Z. (2018). Nutritional Habits According to Human Chronotype and Nutritional Status of Morningness and Eveningness. J Educ Train Stud, 6(n3a), 61-67.
39. 39. 39. Yasan, N. (2021). Üniversite Öğrencilerinde Hedonik Açlık Durumları ile Uyku Kalitesi Arasındaki İlişki. (Yayınlanmamış Yüksek Lisans tezi). Sağlık Bilimleri Üniversitesi Hamidiye Sağlık Bilimleri Enstitüsü. ANKARA.