Ortaokul Öğrencilerinin Sağlık Taraması ile Sağlık Sorunlarının Belirlenmesi

Yıl 2026, Cilt: 10 Sayı: 1, 41 - 54, 31.01.2026

Nukhet Ballıel , Ebru Aydemir Karadağ , Belkıs Can , Buşra Arık

https://doi.org/10.46237/amusbfd.1625763

Öz

Amaç: Türkiye’de genç nüfus ve okul çağı çocuk sayısı hızla artmaktadır. Ülkemizde 0-17 yaş aralığında yaklaşık 23 milyon çocuk bulunmakta ve okul çağı çocukları nüfusun önemli bir kısmını oluşturmaktadır. Bu çocukların %28.8’ini ortaokul yaş grubu oluşturmaktadır. Sağlıklı bir toplumun temeli, çocukluk dönemine dayanmaktadır. Bu çalışmanın amacı, Aydın ilindeki bir ortaokulda öğrencilerin sağlık taramalarıyla sağlık sorunlarının belirlenmesidir. Elde edilecek verilerle çocuk sağlığına ve literatüre katkı sağlanması beklenmektedir.
Yöntem: Bu araştırma, 5 Şubat-5 Nisan 2024 tarihleri arasında Aydın ilinde yer alan bir ortaokuldaki 9-11 yaş aralığındaki öğrenciler ile yürütülmüştür. Aydın ili merkezinde yer alan tüm ortaokulların isim listesinden kura yöntemi ile bir ortaokul seçilmiştir. Bu ortaokulda yer alan öğrencilerin arasından basit rastgele örneklem yöntemi ile 368 öğrenci seçilerek gönüllü olanları araştırmaya dahil edilmiştir. Öğrencilerden yazılı onam alınmıştır. Öğrencilerin sosyodemografik bilgileri ve sağlık tarama sonuçları, Öğrenci Tanıtıcı Bilgi Formu ile Sağlık Taraması Değerlendirme Formu aracılığıyla toplanmıştır.
Bulgular: Araştırmada yer alan öğrencilerin %51.9’u kızdır. Göz kırma kusuru, kız öğrencilerin %18.3’ünde, erkek öğrencilerin ise %14.1’inde görülmüştür. Diş sağlığı sorunu olarak öğrencilerin %46.5’inde çürük diş bulunmuştur. Beden kitle indeksi (BKİ) sonuçlarına göre, öğrencilerin %50.3’ü zayıf, %40.8’i sağlıklı kilolu, %9’u ise fazla kilolu veya obezdir.
Sonuç: Okul çağı çocukların sağlık hizmetleri, çocukların fiziksel, ruhsal ve sosyal sağlıklarını korumada büyük önem taşımaktadır. Sağlık taramaları, sağlık sorunlarının erken tespitini sağlamakta ve çözüm önerileri sunulmasına katkı sağlamaktadır. Bu çalışma, okul çağındaki sağlık sorunlarının belirlenmesine ve önlenmesine yönelik olarak verilerin oluşturulmasına önemli bir katkı sağlamıştır.

Anahtar Kelimeler

Okul çağı çocukların sağlık hizmetleri , Hemşirelik , Halk sağlığı , Halk sağlığı hemşireliği

Identifying Health Problems Through Health Screening of Middle School Students

Öz

Objective: Introduction: The youth and school-age population in Türkiye is rapidly growing. Approximately 23 million children aged 0–17 reside in the country, with school-age children constituting a significant proportion. Middle-schoolers account for 28.8% of this group. A healthy society is rooted in a healthy childhood. The purpose of this study is to identify health problems among students through health screenings at a middle school in Aydın province. The findings are expected to contribute to child health research and literature.
Method: Conducted between February 5 and April 5, 2024, the study randomly selected one middle school in Aydın’s city center. From this school, 400 students were chosen via simple random sampling, with volunteers included after obtaining written consent. Data on sociodemographics and health screenings were collected using the Student Information Form and Health Screening Evaluation Form.
Results: Of participants, 51.9% were girls. Refractive errors were detected in 18.3% of girls and 14.1% of boys. Dental caries affected 46.5% of students. Based on BMI, 50.3% were underweight, 40.8% had a healthy weight, and 9% were overweight/obese.
Conclusion: School health services are vital for safeguarding children’s physical, mental, and social well-being. Screenings enable early detection of health issues and inform preventive measures. This study provides valuable data for addressing school-age health problems.

Anahtar Kelimeler

School health services , Nursing , Public health , Public health nursing

Kaynakça

• 1. Kırağ, N. (2019). Çocukluk çağında görme sorunları ve göz sağlığında dikkat edilmesi gerekenler. F.Eti Aslan (Ed.), Güncel hemşirelik çalışmaları II (ss. 359-366). Ankara: Akademisyen Kitap Evi.
• 2. Özsoy, S., Kalkım, A., & Sert, Z. E. (2019). İlkokul öğrencilerinin sağlık durumunun ve sağlık risklerinin tanılanması. Balıkesir Sağlık Bilimleri Dergisi, 8(3), 135-142.
• 3. Türkiye İstatistik Kurumu. (2023). Adrese dayalı nüfus kayıt sistemi (2023). https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=Istatistiklerle-Cocuk- 2023- 53679#:~:text=E%C4%9Fitim%20kademelerinde%20okul%20tamamlam a%20oranlar%C4%B1%20artt%C4%B1&text=Orta%C3%B6%C4%9Fretim%2 0tamamlama%20oran%C4%B1%20ise%20%65,%81%2C8%20oldu%C4%9F u%20g%C3%B6r%C3%BCld%C3%BC (Erişim Tarihi: 02.12.2024).
• 4. Türkiye İstatistik Kurumu. (2022). İstatistiklerle çocuk 2022. https://data.tuik.gov.tr/bulten/index?p=istatistiklerle-cocuk-2022- 49674 (Erişim Tarihi: 14.10.2024).
• 5. Meydanlıoğlu, A., Sakınmaz, E., Yiğit, S., Ulusoy, F., Keskin, B. Ş., & Demirel, S. (2019). Antalya’da bir ilkokuldaki öğrencilerin sağlık taramaları ve belirlenen sorunlar. Halk Sağlığı Hemşireliği Dergisi, 1(2), 15-25.
• 6. Dığrak, E., Eyimaya, A. Ö., Zengin, H., & Tezel, A. (2020). İki devlet ilkokulundaki öğrencilerin sağlık tarama sonuçlarının değerlendirilmesi. Turkish Journal of Family Medicine and Primary Care, 14(2), 289-298.
• 7. Erol, S. (2016). Okul dönemindeki çocukların sağlığının geliştirilmesi. S. Gözüm (Ed.), Okul sağlık taramaları. (ss. 105-155). Ankara: Vize Yayınları.
• 8. Marmot, M., Friel, S., Bell, R., Houweling, T. A., & Taylor, S.; Commission on Social Determinants of Health. (2008). Closing the gap in a generation: Health equity through action on the social determinants of health. Lancet, 372(9650), 1661-1669. https://doi.org/10.1016/S0140- 6736(08)61690-6
• 9. Pulimeno, M., Piscitelli, P., Colazzo, S., Colao, A., & Miani, A. (2020). School as ideal setting to promote health and wellbeing among young people. Health Promotion Perspectives, 10(4), 316-324. https://doi.org/10.34172/Hpp.2020.50
• 10. Kırağ, N., & Bayık Temel, A. (2016). İlkokul çağı çocuklarda görme taraması ile göz sağlığı sorunlarının belirlenmesi. F.N. Hemşirelik Dergisi, 24(1), 10-15.
• 11. Resmî Gazete. (2020). Ortaokul ve ortaöğretim kurumları özel barınma hizmetleri yönetmeliği. https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2020/09/20200911-2.htm (Erişim Tarihi: 30.10.2024).
• 12. Irmak, A. Y., & Celikkalp, U. (2022). School-based adolescent health screening program results. Turkish Journal of Family Medicine and Primary Care, 16(2), 255-264.
• 13. Millî Eğitim Bakanlığı. (2022). Millî Eğitim Bakanlığı okul sağlığı hemşirelerinin çalışma usul ve esasları hakkında yönerge. http://mevzuat.meb.gov.tr/dosyalar/2121.pdf (Erişim Tarihi: 30.07.2023).
• 14. Ulutaşdemir, N., Balsak, H., Öztürk Çopur, E., & Demiroğlu, N. (2016). Halk sağlığı hemşireliğinin bir dalı: Okul sağlığı hemşireliği. Türkiye Klinikleri Journal of Public Health Nursing Special Topics, 2, 1.
• 15. Sümbüloğlu, V., & Sümbüloğlu, K. (2005). Örnekleme yöntemleri ve örneklem büyüklüğü V. Sümbüloğlu & K. Sümbüloğlu (Ed.), Klinik ve saha araştırmalarında örnekleme yöntemleri ve örneklem büyüklüğü (1. baskı, ss. 215). Ankara: Seçkin Yayınevi.
• 16. Langford, R., Bonell, C. P., Jones, H. E., Pouliou, T., Murphy, S. M., Waters, E., Komro, K. A., Gibbs, L. F., Magnus, D., & Campbell, R. (2014). The WHO health promoting school framework for improving the health and well-being of students and their academic achievement. Cochrane Database of Systematic Reviews, 2014(4), CD008958. https://doi.org/10.1002/14651858.CD008958.Pub2
• 17. Işıklı, B., & Kalyoncu, C. (2007). Eskişehir kırsal ilköğretim öğrencilerinde görme kusurları. Sürekli Tıp Eğitimi Dergisi, 16(17), 95-99.
• 18. Wisconsin Department of Public Instruction. (2018). School nursing code of ethics for school nursing, health screening, and appraisals. https://dpi.wi.gov/sites/default/files/imce/sspw/pdf/snhandbookch6.p df (Erişim Tarihi: 05.06.2018).
• 19. Kabataş, E. U., Kabataş, N., & Yabanoğlu, N. (2013). Rize Devlet Hastanesi göz polikliniğine başvuran 6-15 yaş arası çocuklarda kırma kusurlarının biyometrik değerler ile ilişkisi. Ortadoğu Tıp Dergisi, 5(1), 25- 28.
• 20. Yaramış, N., Karataş, N., Ekti, F., & Aslantaş, D. (2005). Nevşehir il merkezinde bulunan ilköğretim çağındaki çocukların ağız diş sağlığı durumu ve alışkanlıklarının belirlenmesi. Sürekli Tıp Eğitimi Dergisi, 14(12), 256-259.
• 21. Yıldırım, B., Adana, F., Kırağ, N., Yeşilfidan, D., & Kaplan, O. (2018). Results of eye screening in a primary school in the city center of Aydın. İzmir Dr. Behçet Uz Çocuk Hastanesi Dergisi, 8(2), 132-138.
• 22. Okoye, O., Umeh, R. E., & Ezepue, F. U. (2013). Prevalence of eye diseases among school children in a rural South-Eastern Nigerian community. Rural and Remote Health, 13(3),2357.
• 23. Koçoğlu, D., & Emiroğlu, O. N. (2011). Okul hemşiresinin okul sağlık tarama programlarındaki rolünün değerlendirilmesi. Hemşirelikte Araştırma ve Geliştirme Dergisi, (3), 5-19.
• 24. Öztürk, A. B., & Sönmez, B. (2016). Güneydoğu Anadolu kırsalında yaşayan çocuklarda ağız ve diş sağlığı değerlendirilmesi: Kesitsel saha çalışması sonuçları. Konuralp Tıp Dergisi, 8(3), 195-120.
• 25. Arora, A., Khattri, S., Ismail, N. M., Kumbargere N. S., & Prashanti, E. (2017). School dental screening programmes for oral health. Cochrane Database of Systematic Reviews, 12, 1-43.
• 26. Petersen, P. E. (2003). The world oral health report 2003: Continuous improvement of oral health in the 21st century—the approach of the who global oral health programme. Community Dentistry and Oral Epidemiology, 31(1), 3-23.
• 27. Bagramian, R. A., Garcia-Godoy, F., & Volpe, A. R. (2009). The global increase in dental caries: A pending public health crisis. American Journal of Dentistry, 22(1), 3-8.
• 28. Tekçiçek, M. (2014). Okul sağlığı programlarında ağız diş sağlığının önemi ve kapsamı. Halk Sağlığı Günleri III. Ulusal Okul Sağlığı Sempozyumu (Kongre Kitabı) (ss. 8-9). Ankara.
• 29. Teberik, K., & Özer, P. A. (2015). Genç Türk erkekleri arasında kalıtımsal renkli görme bozuklukları sıklığının araştırılması a"bir taramanın sonuçları ve literatürün gözden geçrilmesi genç Türk erkeklerinde renk körlüğü. Kocatepe Tıp Dergisi, 16(1), 45-50. https://doi.org/10.18229/ktd.43082
• 30. Simunovic M. P. (2010). Colour vision deficiency. Eye (London, England), 24(5), 747–755. https://doi.org/10.1038/eye.2009.251
• 31. Birch, J. (2012). Worldwide prevalence of red-green color deficiency. Journal of the Optical Society of America A, 29(3), 313-320.
• 32. Toyran, S., Akay, F., Salmanoğlu, M., & Yeşiltaş, F. (2016). The prevalence of congenital color vision defects in young healthy Turkish males. Journal of Retinavitreous, 24, 4.
• 33. Teberik, K., & Altıaylık Özer, P. (2014). Prevalence of congenital colour vision defects among young Turkish males—Results of a survey and review of the literature on dyschromatopsia among young Turkish males. Kocatepe Medical Journal, 16, 45-50.
• 34. Altunkaynak, B. Z., & Özbek, E. (2006). Obezite: Nedenleri ve tedavi seçenekleri. Van Tıp Dergisi, 13(4), 138-142.
• 35. T.C. Sağlık Bakanlığı. (2017). Çocukluk ve ergenlik çağı obezite. B. Çakır, M. Sargın, İ. Satman, T. Yılmaz (Ed.), Birinci basamak sağlık kurumları için obezite ve diyabet klinik rehberi. (ss. 61-64), Türkiye Halk Sağlığı Kurumu, (Yayın No: 1070), Ankara-2017.
• 36. Hales, C. M., Carroll, M. D., Fryar, C. D., & Ogden, C. L. (2017). Prevalence of obesity among adults and youth: United States, 2015- 2016. NCHS Data Brief, 288, 1-8.
• 37. European Public Health Alliance (EPHA). (2018). €10m project launches to tackle Europe’s childhood obesity. Retrieved November 21, 2024, from https://epha.org/e10m-project-launches-to-tackle- europes-childhood-obesity/
• 38. World Health Organization. (2016). Report of the commission on ending childhood obesity. World Health Organization (WHO), Geneva, Switzerland.
• 39. Türkiye Endokrinoloji ve Metabolizma Derneği (TEMD). (2018). Obezite 2017 Kılavuzu. http://temd.org.tr/admin/uploads/tbl_kilavuz/obezite2017_web.pdf
• 40. Deleş, B. (2019). Çocukluk çağı obezitesi. Hacettepe University Faculty of Health Sciences Journal, 6(1), 17-31. https://doi.org/10.21020/Husbfd.483107
• 41. Sahoo, K., Sahoo, B., Choudhury, A. K., Sofi, N. Y., Kumar, R., & Bhadoria, A. S. (2015). Childhood obesity: Causes and consequences. Journal of Family Medicine and Primary Care, 4(2), 187-192.
• 42. Türkiye Çocukluk Çağı Şişmanlık Araştırması. (2016). Türkiye Çocukluk Çağı Şişmanlık Araştırması (COSI-TUR 2016). https://hsgm.saglik.gov.tr/depo/birimler/saglikli-beslenme-ve- hareketli- hayatdb/dokumanlar/kitaplar/turkiye_cocukluk_cagi_sismanlik_aras tirmasinin_cosi-tur_2016.pdf (Erişim Tarihi: 21.11.2024).
• 43. Kalyoncu, C., Metintaş, S., Balız, S., & Arıkan, İ. (2011). Eğitim- Araştırma Bölgesinde ilköğretim öğrencilerinde sağlık düzeyleri ve okul tarama muayeneleri sonuçlarının değerlendirilmesi. TAF Preventive Medicine Bulletin, 10, 511.
• 44. Kalkım, A., Altuğ Özsoy, S., & Emlek Sert, Z. (2020). İlkokul çağındaki çocuklarda obezite görülme sıklığı. STED, 29(1), 38-47.
• 45. Savaşhan, Ç., Sarı, O., Aydoğan, Ü., & Erdal, M. (2015). İlkokul çağındaki çocuklarda obezite görülme sıklığı ve risk faktörleri. Türk Aile Hekimliği Dergisi, 19(1), 14-21.