Polikliniklere Başvuran Hastalarda Kardiyovasküler Hastalık Risk Farkındalığı ve Fiziksel Aktivitenin Değerlendirilmesi

Öz

Amaç: Araştırma, Eskişehir Osmangazi Üniversitesi Sağlık, Uygulama ve Araştırma Hastanesi polikliniklerine başvuran hastaların kardiyovasküler hastalık risk farkındalık düzeyini ve fiziksel aktivite durumlarını incelemeyi amaçlamaktadır. Yöntem: Çalışma 467 hastada gerçekleştirilen kesitsel bir araştırmadır. Katılımcıların kardiyovasküler hastalık hakkındaki bilgi ve risk farkındaklıkları Kardiyovasküler Hastalık Risk Farkındalığı Değerlendirme Ölçeği ile; fiziksel aktiviteleri ise Fiziksel Aktivite Ölçeği-2'yle değerlendirilmiştir. Analizler için Mann Whitney-U, Kruskal Wallis, Ki-Kare ve çoklu doğrusal regresyon kullanıldı. İstatistiksel anlamlılık düzeyi p≤0,05 kabul edildi. Bulgular: Katılımcıların yaşları 18-86 arasında değişmekte olup ortalama 44,0±15,0 yıl idi. Katılımcıların Kardiyovasküler Hastalık Risk Farkındalığı Değerlendirme Ölçeği bilgi sorularından aldıkları puanlar 0,0-8,0 arasında değişmekte olup ortalama 5,3±2,1(ortanca 5,0) iken Fiziksel Aktivite Ölçeği-2'den aldıkları metabolik eşdeğer değerleri ise 1368,0-4080,6 arasında olup ortalama 2313,3±305,4 (ortanca 2268,9) şeklindeydi. Katılımcıların %50,53’nün kalp krizi ve inme konusundaki bilgi düzeyleri ortalamanın altındaydı. Fiziksel aktivitesi yüksek olanların bilgi düzeyi daha yüksek olarak tespit edildi. Kentsel veya kırsal yaşam, obezite, sigara kullanımı, yaş, eğitim düzeyi ve gelir seviyesi; kalp krizi ve inme konusundaki bilgi düzeyi ile ilişkili bulunmuştur. Sonuç: Sonuç olarak, daha yüksek fiziksel aktivite ile eğitim ve gelir düzeyi ayrıca kentsel yaşam ile sağlıklı yaşam alışkanlıklarını benimsemek kalp krizi ve inme bilgi ve risk algısını olumlu etkilemektedir. Bu nedenle, özellikle kırsal ve dezavantajlı gruplara yönelik sağlık eğitimi ve fiziksel aktiviteyi teşvik eden politikalar geliştirilmesi halk sağlığı açısından önemlidir. Yöntem: Çalışma 467 hastada gerçekleştirilen kesitsel tipte bir araştırmadır. Katılımcıların kardiyovasküler hastalık hakkındaki bilgi ve risk algıları Kardiyovasküler Hastalık Risk Farkındalığı Değerlendirme Ölçeği ile, fiziksel aktiviteleri ise Fiziksel Aktivite Ölçeği-2'yle değerlendirilmiştir. Analizler için Mann Whitney-U, Kruskal Wallis, Ki-Kare ve çoklu doğrusal regresyon kullanıldı. İstatiksel anlamlılık düzeyi p≤0,05 kabul edildi. Bulgular: Çalışma grubundakilerin yaşları 18-86 arasında değişmekte olup ortalama 44,0±15,0 yıl idi. Katılımcıların Kardiyovasküler Hastalık Risk Farkındalığı Değerlendirme Ölçeği bilgi sorularından aldıkları puanlar 0,0-8,0 arasında değişmekte olup ortalama 5,3±2,1(ortanca 5,0) iken Fiziksel Aktivite Ölçeği-2'den aldıkları metabolik eşdeğer değerleri ise 1368,0-4080,6 arasında olup ortalama 2313,3±305,4 (ortanca 2268,9) şeklindeydi. Sonuç ve Öneriler: Katılımcıların %50,53'ü kalp krizi ve inme konusunda yetersiz bilgiye sahipti. Kentsel yaşam, yüksek eğitim ve zararlı alışkanlıklardan kaçınmak, kalp krizi inme risk farkındalığı bilgi düzeyini artırırken risk algısı yüksek olanlar daha aktifti.

Anahtar Kelimeler

• Kalp ve Damar Hastalıkları
• Farkındalık
• Egzersiz
• Fiziksel aktivite

The Evaluation of Cardiovascular Disease Risk Awareness and Physical Activity in Patients Applying to Polyclinics

Öz

Objective: This research aims to examine the cardiovascular disease risk awareness level and physical activity status of patients applying to the outpatient clinics of Eskişehir Osmangazi University Health, Application and Research Hospital. Method: The study is a cross-sectional research conducted with 467 patients. Participants' knowledge and risk perceptions regarding cardiovascular disease were assessed using the Cardiovascular Disease Risk Awareness Assesment Questionnaire, while their physical activities were assessed with the Physical Activity Scale-2. Mann-Whitney U, Kruskal-Wallis, Chi-Square, and multiple linear regression analyses were used. A statistical significance level of p≤0.05 was considered. Results: Participants were aged between 18 and 86 years, with a mean age of 44.0±15.0 years. Scores on the Cardiovascular Disease Risk Awareness Assesment Questionnaire ranged from 0.0 to 8.0, with a mean of 5.3±2.1 (median: 5.0). MET values from the Physical Activity Scale-2 ranged from 1368.0 to 4080.6, with a mean of 2313.3±305.4 (median: 2268.9). A total of 50.53% of participants had below-average knowledge about heart attack and stroke. Higher physical activity was associated with greater knowledge scores. Living area (urban/rural), obesity, smoking status, age, education level, and income were significantly associated with knowledge level. Conclusion: In conclusion, higher physical activity, better education and income levels, and urban living, together with healthy lifestyle habits, positively affect knowledge and risk perception of heart attack and stroke. Thus, promoting health education and physical activity among rural and disadvantaged groups is important for improving public health.

Anahtar Kelimeler

• Cardiovascular Diseases
• Awareness
• Exercise
• Physical activity

Kaynakça

1. 1. World Health Organization. "Cardiovascular diseases". https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/cardiovascular-diseases-(cvds) (Erişim Tarihi: 20 Mart 2023)
2. 2. Roth, G. A., Abate, D., Abate, K. H., Abay, S. M., Abbafati, C., Abbasi, N., et al. (2018). Global, regional, and national age-sex-specific mortality for 282 causes of death in 195 countries and territories, 1980–2017: a systematic analysis for the Global Burden of Disease Study 2017. The Lancet, 392(10159), 1736-1788.
3. 3. Türkiye İstatistik Kurumu. "Ölüm Nedeni İstatistikleri, 2021". https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=Olum-ve-Olum-Nedeni-Istatistikleri-2021-45715 (Erişim Tarihi: 20 Mart 2023).
4. 4. Haskell, W. L., Lee, I. M., Pate, R. R., Powell, K. E., Blair, S. N., Franklin, B. A., et al. (2007). Physical activity and public health: updated recommendation for adults from the American College of Sports Medicine and the American Heart Association. Circulation, 116(9), 1081.
5. 5. Whelton, S. P., Chin, A., & He, J. (2001). Effect of aerobic exercise on blood pressure: a meta-analysis of randomized controlled trials. Circulation, 104(9), 1369-1369. American Heart Association, Inc.
6. 6. Rağbetli, C. (2009). Hiperlipidemi. Van Tıp Dergisi, 16(1), 43–47.
7. 7. Işık, S., Delibaşı, T., Berker, D., Aydın, Y., & Güler, S. (2009). Kalp hastalıklarında diyabet yönetimi. Anatolian Journal of Cardiology/Anadolu Kardiyoloji Dergisi, 9(3).
8. 8. Peltzer, K., & Pengpid, S. (2018). Prevalence, risk awareness and health beliefs of behavioural risk factors for cardiovascular disease among university students in nine ASEAN countries. BMC Public Health, 18, 1-9.

9. 9. Bandura, A. (2004). Health promotion by social cognitive means. Health Education & Behavior, 31(2), 143-164.
10. 10. Gunes, F. E., Bekiroglu, N., Imeryuz, N., & Agirbasli, M. (2019). Awareness of cardiovascular risk factors among university students in Turkey. Primary Health Care Research and Development, 20.
11. 11. Perk, J., De Backer, G., Gohlke, H., Graham, I., Reiner, Z., Verschuren, W. M., et al. (2013). European Guidelines on Cardiovascular Disease Prevention in Clinical Practice (version 2012). The Fifth Joint Task Force of the European Society of Cardiology and other societies on cardiovascular disease prevention in clinical practice (constituted by representatives of nine societies and by invited experts). Giornale Italiano di Cardiologia, 14(5), 328-392.
12. 12. Arslan, D. E., & Akça, N. K. (2020). Akademik personelin kardiyovasküler risk farkındalıkları. Kocaeli Tıp Dergisi, 9(2), 31-38.
13. 13. Hassen, H. Y., Bowyer, M., Gibson, L., Abrams, S., & Bastiaens, H. (2022). Level of cardiovascular disease knowledge, risk perception and intention towards healthy lifestyle and socioeconomic disparities among adults in vulnerable communities of Belgium and England. BMC Public Health, 22(1), 197.
14. 14. Ziveri, V., Lazzeroni, D., Coppa, D., Rastelli, S., Guazzi, E., Moderato, L., Geroldi, S., Cacciola, G., Camaiora, U., Brambilla, L., Brambilla, V., Gurgoglione, F., Bini, M., Ardissino, D., & Niccoli, G. (2024). Gap between estimated cardiovascular risk and individual risk perception: A survey from a cardiovascular prevention center. European Heart Journal, 45(Supplement_1), ehae666.2697.
15. 15. Al-Mamari, A. (2009). Atherosclerosis and physical activity. Oman Medical Journal, 24(3), 173.
16. 16. Bilge, A., Öğce, F., Genç, R. E., & Oran, N. T. (2009). Algılanan stres ölçeği (ASÖ)’nin Türkçe versiyonunun psikometrik uygunluğu. Ege Üniversitesi Hemşirelik Yüksekokulu Dergisi, 25(2), 61-72.
17. 17. Taiek, N., El Fadili, N. E. H., Belkacem, A., Cheikh, A. A., Kabbadj, K., Damoun, N., et al. (2024). The knowledge assessment of cardiovascular disease risk factors: A cross-sectional study. Cureus, 16(5), e61025.
18. 18. Woringer, M., Nielsen, J. J., Zibarras, L., Evason, J., Kassianos, A. P., Harris, M., & Majeed, A. (2017). Development of a questionnaire to evaluate patients’ awareness of cardiovascular disease risk in England’s National Health Service Health Check preventive cardiovascular programme. BMJ Open, 7(1), 1–10.
19. 19. Doğru, B. V., Utli, H., & Karaman, E. (2021). Kardiyovasküler hastalık risk farkındalığı değerlendirme ölçeği: Türkçe versiyonun psikometrik özellikleri. Turk J Cardiovasc Nurs, 12(27), 18-25.
20. 20. Pedersen, E. S. L., Mortensen, L. H., Brage, S., Bjerregaard, A. L., & Aadahl, M. (2018). Criterion validity of the Physical Activity Scale (PAS2) in Danish adults. Scandinavian Journal of Public Health, 46(7), 726-734.
21. 21. Gür, F. (2021). Fiziksel Aktivite Ölçeği-2’nin Türkçe Geçerlilik ve Güvenilirlik Çalışması. Spor ve Performans Araştırmaları Dergisi, 12(3), 252-263.
22. 22. Quah, J. L., Yap, S., Cheah, S. O., Ng, Y. Y., Goh, E. S., Doctor, N., & Ong, M. E. (2014). Knowledge of signs and symptoms of heart attack and stroke among Singapore residents. BioMed Research International, 2014, 572425.
23. 23. Tobin, C. S. T., Robinson, M. N., & Stanifer, K. (2019). Does marriage matter? Racial differences in allostatic load among women. Preventive Medicine Reports, 15, 100948.
24. 24. Aslankaya, A. G. (2021). Evli çiftler arasında kronik hastalıklara ve yaşam tarzı faktörlerine ilişkin eş uyumu (Master's thesis), Bursa Uludag University BURSA.
25. 25. Özel, A. (2006). Dumlupınar üniversitesi eğitim fakültesinde öğrenim gören öğrencilerin sosyo-ekonomik ve kültürel yapısı. Dumlupınar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, (16), 317-336.
26. 26. Karakuyu, M., Yöndem, S., & Yöndem, S. G. (2013). Türkiye’de üniversite öğrencilerinin sosyo-kültürel özelliklerinin tespiti ve analizi: İstanbul örneği. Marmara Coğrafya Dergisi, (27), 172-192.
27. 27. Schultz, W. M., Kelli, H. M., Lisko, J. C., Varghese, T., Shen, J., Sandesara, P., et al. (2018). Socioeconomic status and cardiovascular outcomes: challenges and interventions. Circulation, 137(20), 2166-2178.
28. 28. Lee, H., Park, J. H., Floyd, J. S., Park, S., & Kim, H. C. (2019). Combined effect of income and medication adherence on mortality in newly treated hypertension: Nationwide study of 16 million person-years. Journal of the American Heart Association, 8(16), e013148.
29. 29. Alter, D. A., Franklin, B., Ko, D. T., Austin, P. C., Lee, D. S., Oh, P. I., et al. (2013). Socioeconomic status, functional recovery, and long-term mortality among patients surviving acute myocardial infarction. PloS One, 8(6), e65130.
30. 30. Swanoski, M. T., Lutfiyya, M. N., Amaro, M. L., Akers, M. F., & Huot, K. L. (2012). Knowledge of heart attack and stroke symptomology: a cross-sectional comparison of rural and non-rural US adults. BMC Public Health, 12, 1-8.
31. 31. Pekşen, Y. (1995). Sigara içiminin nedenleri, epidemiyolojisi, pasif içicilik. Sigaranın Sağlığa Etkileri ve Bırakma Yöntemleri. Samsun: Logos Yayıncılık, 29-53.
32. 32. Liu, Y., Yu, W., Zhou, M., Li, F., Liao, F., Dong, Z., et al. (2022). Translation and validation of the Chinese ABCD risk questionnaire to evaluate adults’ awareness and knowledge of the risks of cardiovascular diseases. BMC Public Health, 22(1), 1671.
33. 33. Zalewska, M., Jamiołkowski, J., Chlabicz, M., Łapińska, M., Dubatówka, M., Kondraciuk, M., et al. (2022). How unawareness of weight excess can increase cardiovascular risk?. Journal of Clinical Medicine, 11(17), 4944.
34. 34. Kim, S., Kwon, O., Lee, E., Ock, S., & Kim, K. (2021). Impact of a family history of cardiovascular disease on prevalence, awareness, treatment, control of dyslipidemia, and healthy behaviors: Findings from the Korea National Health and Nutrition Examination Survey. PLoS ONE, 16.
35. 35. Timmis, A., Townsend, N., Gale, C. P., Torbica, A., Lettino, M., Petersen, S. E., et al. (2020). European Society of Cardiology: cardiovascular disease statistics 2019. European Heart Journal, 41(1), 12-85.
36. 36. Barnhart, J. M., Wright, N. D., Freeman, K., Silagy, F., Correa, N., & Walker, E. A. (2009). Risk perception and its association with cardiac risk and health behaviors among urban minority adults: The Bronx Coronary Risk Perception study. American Journal of Health Promotion, 23(5), 339-342.
37. 37. Karakoç, A. (2006). Sınıf öğretmenlerinin sağlıklı yaşam biçimi davranışları ve bu davranışları etkileyen bazı faktörlerin belirlenmesi (Master's thesis), Cumhuriyet Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Hemşirelik Programı SİVAS.
38. 38. Sevild, C. H., Niemiec, C. P., Bru, L. E., Dyrstad, S. M., Husebø, A. M. L. (2020). Initiation and maintenance of lifestyle changes among participants in a healthy life centre: a qualitative study. BMC Public Health, 20, 1–12.
39. 39. Balcı, A. S., Kolaç, N., Şahinkaya, D., Yılmaz, E., & Nirgiz, C. (2018). Ofis çalışanlarında kardiyovasküler hastalık riski ve bilgi düzeyi. Turk J Cardiovasc Nurs, 9(18), 1-6.
40. 40. Mulderij, L. S., Wolters, F., Wagemakers, M. A. E., & Verkooijen, K. T. (2019). Effective elements of Dutch care-physical activity initiatives for low socioeconomic status adults. European Journal of Public Health, 29(Supplement_4), ckz187-002.
41. 41. Kaushal, N., Alamilla, R. A., & Keith, N. R. (2025). A socio-ecological approach to promoting physical activity in a low-income neighborhood: A randomized controlled pilot trial. Health Education & Behavior, 52(3), 10901981251316858.