Knowledge of Rational Drug Use Among Pregnant Women and Associated Factors: A Cross-Sectional Study

Yıl 2026, Cilt: 10 Sayı: 1, 83 - 94, 31.01.2026

Fazilet Gör Uslu , Deniz Akyıldız , Ayden Çoban

https://doi.org/10.46237/amusbfd.1731312

Öz

Objective: This study aimed to assess the knowledge levels of pregnant women regarding rational drug use and to identify the factors influencing this knowledge.
Method: This was an analytical cross-sectional study conducted between December 2022 and February 2023 at the Aydın Maternity and Children’s Hospital. A total of 284 pregnant women were recruited using a simple random sampling method. Data were collected through face-to-face interviews using the “Descriptive Information Form” and the “Rational Drug Use Scale.”
Results: The mean age of the participants was 27.37±5.02 years, and 30.3% of them reported having knowledge about rational drug use. Among the sociodemographic characteristics, only employment in an income-generating job was significantly associated with RDU knowledge (p=0.003). Among obstetric characteristics, use of family planning methods (p=0.028) and receiving care from a midwife or nurse (p=0.024) were found to be statistically significant. In the multivariable logistic regression analysis, being employed (aOR=0.341; p=0.006) and using family planning methods (aOR=0.584; p=0.047) were both associated with lower odds of having knowledge about rational drug use.
Conclusion: The findings indicated that a considerable proportion of pregnant women lack adequate knowledge about rational drug use. Sociodemographic and obstetric factors appear to influence knowledge levels. It is recommended that individualized medication counseling and educational health services be strengthened for pregnant women.

Anahtar Kelimeler

Drug Utilization , Midwifery , Pregnant women

Gebelerin Akılcı İlaç Kullanımına İlişkin Bilgi Düzeyleri ve Etkileyen Faktörlerin Belirlenmesi: Kesitsel Bir Çalışma

Öz

Amaç: Bu araştırma, gebelerin akılcı ilaç kullanımına ilişkin bilgi düzeylerini ve bu durumu etkileyen faktörleri belirlemeyi amaçlamaktadır.
Yöntem: Araştırma analitik kesitsel tipte olup, Aralık 2022 ve Şubat 2023 tarihleri arasında Aydın ili Kadın Doğum ve Çocuk Hastalıkları Hastanesinde 284 gebe kadınla yürütülmüştür. Araştırma verileri “Tanıtıcı Bilgi Formu” ve “Akılcı İlaç Kullanım Ölçeği” kullanılarak yüz yüze görüşme tekniği ile toplanmıştır.
Bulgular: Araştırmaya katılan gebelerin yaş ortalaması 27,37±5,02 olup, %30,3’ünün akılcı ilaç kullanımı konusunda bilgi sahibi olduğu belirlenmiştir. Tanıtıcı özelliklere göre yapılan karşılaştırmalarda, yalnızca gelir getiren bir işte çalışma durumu ile akılcı ilaç kullanımı bilgisi arasında anlamlı fark bulunmuştur (p=0.003). Obstetrik özelliklerden aile planlaması yöntemi kullanımı (p=0.028) ve ebe/hemşireden bakım alma durumu (p=0.024) anlamlı bulunmuştur. Lojistik regresyon analizinde ise, gelir getiren bir işte çalışan gebelerin (aOR=0.341; p=0.006) ve aile planlaması yöntemi kullananların (aOR=0.584; p=0.047) akılcı ilaç kullanımı bilgisine sahip olma oranının daha düşük olduğu bulunmuştur.
Sonuç: Bu çalışma, gebelerin önemli bir kısmının akılcı ilaç kullanımı konusunda bilgi sahibi olmadığını ve bazı sosyodemografik ve obstetrik faktörlerin bilgi düzeyi üzerinde etkili olduğunu ortaya koymuştur. Gebelere yönelik bireyselleştirilmiş ilaç danışmanlığı ve eğitimi içeren sağlık hizmetlerinin artırılması önerilmektedir.

Anahtar Kelimeler

İlaç Kullanımı , Ebelik , Gebe Kadınlar

Etik Beyan

Bu çalışmanın etik açıdan uygunluğu Adnan Menderes Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi Girişimsel Olmayan Klinik Araştırmalar Etik Kurulu tarafından 30.11.2022 tarih ve E-15189967-050.01.04-282723 sayılı 2022/046 protokol numaralı karar ile onaylanmıştır.

Destekleyen Kurum

Aydın Adnan Menderes Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi Girişimsel Olmayan Klinik Araştırmalar Etik Kurulu

Teşekkür

Bu araştırmanın tasarlama aşamasında yardımlarını esirgemeyen Adnan Menderes Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi Öğretim Üyesi danışmanım Prof. Dr. Ayden Çoban’a ve çalışmanın geliştirme aşamasında yardımcı olan değerli hocam Kahramanmaraş Sütçü İmam Sağlık Bilimleri Fakültesi Öğretim Üyesi Doç. Dr. Deniz Akyıldız’a teşekkür ederim.

Kaynakça

• 1. Robson, S. E., & Waugh, J. (2016). Gebelikte tıbbi problemler: Ebeler için el kitabı. İstanbul: Nobel Tıp Kitabevi.
• 2. Chauhan, I., Yasir, M., Kumari, M., & Verma, M. (2018). The pursuit of rational drug use: Understanding factors and interventions. Pharmaspire, 48–54.
• 3. Haas, D. M., Marsh, D. J., Dang, D. T., Parker, C. B., Kanat, D. A., Simhan, H. N., et al. (2018). Prescription and other medication use in pregnancy. Obstetrics and Gynecology, 131(5), 789–798. https://doi.org/10.1097/AOG.0000000000002579
• 4. T.C. Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığı. (2013). Topluma yönelik akılcı ilaç kullanımı (SGK Yayın No: 93). Prof. Dr. Ahmet Akıcı (Ed.).
• 5. Mishore, K. M., Bekele, N. A., Yirba, T. Y., & Abone, T. F. (2020). Evaluation of drug use pattern in emergency department of Dilchora Referral Hospital, Dire Dawa, Ethiopia. Emergency Medicine International, 2020, Article 4173586. https://doi.org/10.1155/2020/4173586
• 6. World Health Organization. (2019). Promoting rational use of medicines: Core components—WHO policy perspectives on medicines. Geneva: World Health Organization. http://apps.who.int/medicinedocs/en/d/Jh3011e/2.html
• 7. Wolff, M. G., Johansen, M., Ersbøll, A. S., Rosthøj, S., Brunsgaard, A., Midtgaard, J., et al. (2019). Efficacy of a midwife-coordinated, individualized, and specialized maternity care intervention (ChroPreg) in addition to standard care in pregnant women with chronic disease: Protocol for a parallel randomized controlled trial. Trials, 20(1), 291. https://doi.org/10.1186/s13063-019-3405-5
• 8. Pinheiro, E. A., & Stika, C. S. (2020). Drugs in pregnancy: Pharmacologic and physiologic changes that affect clinical care. Seminars in Perinatology, 44, 151221. https://doi.org/10.1016/j.semperi.2020.151221
• 9. Riley, L. E., Cahill, A. G., Beigi, R., Savich, R., & Scade, G. (2017). Improving safe and effective use of drugs in pregnancy and lactation. American Journal of Perinatology, 34(8), 826–832
• 10. Oliveire-Filho, A., Veire, A. E. S., Silvo, R. C., Neves, S. T. F., Gama, T. A. B., Lima, R. V., et al. (2017). Adverse drug reactions in high risk pregnant women. Saudi Pharmaceutical Journal, 25(7), 1073–1077. https://doi.org/10.1016/j.jsps.2017.01.005
• 11. Coşkun, A. M. (2017). Prekonsepsiyonel bakım ve danışmanlık. 1. Uluslararası Doğu Akdeniz Ebelik Kongresi Bildiriler Kitabı (pp. 26–28). Gazimağusa, KKTC: Doğu Akdeniz Üniversitesi
• 12. Frederiksen, M. C. (2011). The new FDA pregnancy labeling requirements for drugs. Journal of Midwifery & Women’s Health, 56(4), 303–307.
• 13. Kaplan, Y. C., Can, H., Demir, Ö., Karadaş, B., Yılmaz, İ., Kaya Temiz, T. (2014). İlaçların gebelikte kullanımlarına dair risk iletişiminde yeni dönem: FDA gebelik risk kategorileri değişiyor. Türk Aile Hekimliği Dergisi, 18(4), 195–198.
• 14. Sel, G., Küçük, H., Harma, M. İ., & Harma, M. (2017). Teratojenite riski taşıyan ilaç kullanan ilk trimester gebelerin, gebeliklerinin devamı konusundaki tercihleri. Tıp Araştırmaları Arşivi, 2(2), 17–20.
• 15. Yılmaz, M. (2011). Bir grup kadının ilaç kullanımı ile ilgili bazı davranışları: Akılcı mı? Cumhuriyet Tıp Dergisi, 33, 266–277.
• 16. Baştürk, S., & Taştepe, M. (2013). Evren ve örneklem. In S. Baştürk (Ed.), Bilimsel araştırma yöntemleri (pp. 129–159). Ankara: Vize Yayıncılık.
• 17. Alptekin, P. Ç., & Koruk, F. (2020). Şanlıurfa’da gebe kadınların ilaç kullanım alışkanlıkları ve etkileyen faktörler. Harran Üniversitesi Tıp Fakültesi Dergisi, 17(1), 28–32.
• 18. Çobanoğlu, A. (2020). Gebelerin ilaç kullanım durumu ve güvenli ilaç kullanımı bilgilerinin incelenmesi. Anadolu Hemşirelik ve Sağlık Bilimleri Dergisi, 23(4), 463–469.
• 19. Sinclair, M., Lagan, B. M., Dolk, H., & McCullough, J. (2018). An assessment of pregnant women’s knowledge and use of the internet for medication safety information and purchase. Journal of Advanced Nursing, 74(1), 137–147
• 20. Demirtaş, Z., Dağtekin, G., Sağlan, R., Alaiye, M., Önsüz, M. F., Işıklı, B., ve ark. (2018). Akılcı ilaç kullanımı ölçeği: Geçerlik ve güvenirlik çalışması. Eskişehir Türk Dünyası Uygulama ve Araştırma Merkezi Halk Sağlığı Dergisi, 3(3), 37–46.
• 21. Bayram Değer, V., Çifçi, S., Utli, H., & Acar, D. (2020). Examination of pregnant women’s knowledge level and attitudes towards rational drug use applying to healthcare facility in Mardin. International Journal of Health Services Research and Policy, 5(3), 315–329. https://doi.org/10.33457/ijhsrp.793342
• 22. Akgün, B. M. (2023). Gebelerin öğrenilmiş güçlülük, akılcı ilaç kullanım ve hasta hakları bilgi düzeyleri: gebe, öğrenilmiş güçlülük, akılcı ilaç kullanımı, hasta hakları. Göbeklitepe Medical Science Journal, 6(12), 87-100. https://doi.org/10.55433/gsbd/152.
• 23. Uçman, T., & Uysal, N. (2021). Yetişkin bireylerde akılcı ilaç kullanımı ve etkileyen faktörlerin belirlenmesi. Bandırma On Yedi Eylül Üniversitesi Sağlık Bilimleri ve Araştırmaları Dergisi, 3(2), 126–133. https://doi.org/10.5455/pmb.1-1391505019
• 24. Eser, N., & Çelik, N. (2022). Association between rational drug use and health literacy among pregnant women: A cross-sectional study. Women and Health, 62(7), 612-620. https://doi.org/10.1080/03630242.2022.2100033
• 25. Geresu, G. D., Sondesa, D. T., Yadesa, T. M., Mtewa, A. G., & Abebe, B. A. (2020). Drug use evaluation in pregnant women attending antenatal care in Shashemene Referral Hospital, Oromia Regional State, Ethiopia. SAGE open medicine, 8, 2050312120959178. https://doi.org/10.1177/205031212095917
• 26. Beyene, K. G. M., & Beza, S. W. (2018). Self-medication practice and associated factors among pregnant women in Addis Ababa, Ethiopia. Tropical medicine and health, 46(1), 10. 46:10. https://doi.org/10.1186/s41182-018-0091-z
• 27. Koçağ, A., & Demirel, G. (2024). Birinci trimesterdeki gebelerde demir eksikliği anemisi prevalansı ve gebelerin demir preparatı konusunda akılcı ilaç kullanımına yönelik bilgi düzeyleri. Cumhuriyet Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü Dergisi, 9(1), 61-67.
• 28. Palamut, S. Ç., & Yurdakul, M. (2023). Rational drug use and associated factors in pregnant women. Women & Health, 63(1), 8–16. https://doi.org/10.1080/03630242.2022.2148805
• 29. Yin, C., He, X., Shen, K., Mu, X., & Tang, F. (2022). Knowledge and behavior in rational drug use among college students in Zunyi City. Risk Management and Healthcare Policy, 121-131.
• 30. Tuha, A., Faris, A. G., Mohammed, S. A., & Gobezie, M. Y. (2020). Self-medication and associated factors among pregnant women attending antenatal care at Kemisie General Hospital, North East Ethiopia. Patient preference and adherence, 1969-1978.