4-6 Yaş Arasındaki Çocukların Empati Becerileri ile Ebeveyn Stresi Arasındaki İlişkinin İncelenmesi

Öz

Amaç: Bu çalışmada, 4-6 yaş arası çocukların empati becerileri ile annelerin stres düzeyleri arasındaki ilişkinin incelenmesi amaçlanmıştır. Bununla birlikte, çocukların empati becerileri ve annelerin ebeveyn stres düzeylerinin demografik değişkenler ile ebeveyn-çocuk oyun deneyimlerine göre farklılaşıp farklılaşmadığı değerlendirilmiştir. Ebeveyn stresi, ebeveynlerin çocuk yetiştirme sürecinde karşılaştıkları zorluklardan kaynaklanan hem kendileri hem de çocukları üzerinde duygusal ve davranışsal etkiler yaratabilen bir durumdur. Empati ise, bireyin bir başkasının duygularını anlama, paylaşma ve buna uygun tepkiler geliştirme becerisidir. Erken çocukluk döneminde empati, sosyal ve duygusal gelişimin temel yapı taşlarından biri olup, bireyin prososyal davranışları ve sağlıklı ilişkiler geliştirmesi açısından önemlidir.

Yöntem: Araştırmada nicel yöntemler kullanılmış ve ilişkisel tarama modeli benimsenmiştir. Çalışmanın örneklemini, İstanbul ilinde kolayda örnekleme yöntemiyle seçilen 131 anne oluşturmuştur. Veriler, “Anne-Baba Stres Ölçeği”, “Çocuklar için Empati Bölümü Ölçeği” ve Kişisel Bilgi Formu aracılığıyla toplanmış, analizlerde SPSS 22 programı kullanılmıştır. Verilerin analizinde, değişkenler arasındaki ilişki ve farklılıkları belirlemek için korelasyon ve non-parametrik testler kullanılmıştır.

Bulgular: Çalışmanın sonucunda çocuğun empati becerileri ile ebeveyn stres düzeyi arasında negatif bir ilişki olduğu, ebeveynlerin stres düzeyi puanları arttıkça çocukların bilişsel, davranışsal ve duygusal empati puanlarının düştüğü belirlenmiştir. Çalışmada ayrıca demografik değişkenlerin empati ve stres düzeyleri üzerindeki etkilerini ortaya koymuştur. Kız çocuklarının empati puanlarının erkek çocuklara göre daha yüksek olduğu; son çocukların empati becerilerinin diğer gruplara göre daha yüksek olduğu görülmüştür. Ebeveynlerin oyun algısı, empati gelişiminde belirleyici bir faktör olarak öne çıkmış; oyun zamanını “eğlenceli” olarak değerlendiren ebeveynlerin çocuklarının empati düzeylerinin daha yüksek olduğu tespit edilmiştir.

Sonuç: Bu çalışma, ebeveyn stresinin çocukların sosyal-duygusal gelişimindeki kritik rolünü vurgulamakta ve ebeveyn stresini azaltmaya yönelik stratejilerin önemini ortaya koymaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Okul Öncesi Dönem
• Empati
• Ebeveyn Stresi
• Oyun

An Examination of the Relationship Between Empathy Skills of Children Aged 4–6 and Parental Stress

Öz

Objective: This study aimed to examine the relationship between the empathy skills of children aged 4–6 years and parental stress levels. However, the study evaluated whether children's empathy skills and mothers' parental stress levels differed according to demographic variables and parent-child play experiences. Parental stress refers to emotional and behavioral strain arising from challenges encountered during the child-rearing process, which may affect both parents and children. Empathy is defined as the ability to understand, share, and respond appropriately to others’ emotions. In early childhood, empathy is a core component of social and emotional development and plays a critical role in the development of prosocial behaviors and healthy interpersonal relationships.

Method: A quantitative research design was employed using a relational screening model. The sample consisted of 131 parents residing in Istanbul who were selected through convenience sampling. Data were collected using the Parent Stress Scale, the Empathy Section Scale for Children, and a Demographic Information Form. Statistical analyses were conducted using SPSS 22. Correlation analyses and non-parametric tests were applied.

Results: The findings revealed a negative relationship between parental stress levels and children’s empathy skills. As parental stress increased, children’s cognitive, behavioral, and emotional empathy scores decreased. Girls demonstrated higher empathy scores than boys, and last-born children exhibited higher empathy skills compared to other birth-order groups. Parents’ perceptions of play emerged as a key factor in empathy development; children of parents who perceived playtime as “fun” showed higher empathy levels.

Conclusion: Overall, the findings emphasize the critical role of parental stress in children’s social-emotional development.

Anahtar Kelimeler

• Preschool Period
• Empathy
• Parenting Stress
• Play

Kaynakça

1. 1. Kahraman, H. (2007). Empatik beceri eğitiminin okul öncesi dönemdeki çocukların empatik becerilerine ve sorun davranışlarına etkisi (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Mersin Üniversitesi.
2. 2. Kılıç, C., & Metin, E. N. (2024). Duygu sosyalleştirme yaklaşımları. Çocuk ve Gelişim Dergisi, 7(13), 51–62.
3. 3. Krauthamer Ewing, E. S., Herres, J., Dilks, K. E., Rahim, F., & Trentacosta, C. J. (2019). Understanding of emotions and empathy: Predictors of positive parenting with preschoolers in economically stressed families. Journal of Child and Family Studies, 28(5), 1346–1358.
4. 4. Duru, E. (2002). Empati düzeyinin incelenmesi. Pamukkale Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 12, 21–29.
5. 5. Temiz, G. (2015). 60-66 Aylık çocukların empati beceri düzeylerinin anne empati beceri düzeyi açısından incelenmesi. Trakya Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 5(2). Retrieved from https://izlik.org/JA74SR82AX
6. 6. Ward, K. P., & Lee, S. J. (2020). Mothers’ and fathers’ parenting stress, responsiveness, and child wellbeing among low-income families. Children and Youth Services Review, 116, 105218. doi:10.1016/j.childyouth.2020.105218
7. 7. Aslan, N. (2018). 60–72 aylık çocukların empati becerilerinin anne-çocuk ilişkisi açısından incelenmesi (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Marmara Üniversitesi, İstanbul.
8. 8. Berk, L. E. (2013). Child development (9th ed.). Boston, MA: Pearson.

9. 9. Hoffman, M. L. (1984). Interaction of affect and cognition in empathy. In C. E. Izard, J. Kagan, & R. B. Zajonc (Eds.), Emotions, cognition, and behavior (pp. 103–131). Cambridge: Cambridge University Press.
10. 10. Azhari, A., Leck, W. Q., Gabrieli, G., Bizzego, A., Rigo, P., Setoh, P., & Esposito, G. (2019). Parenting stress undermines mother–child brain synchrony: A hyperscanning study. Scientific Reports, 9(1), 11407.
11. 11. Decety, J. (2015). The neural pathways, development and functions of empathy. Current Opinion in Behavioral Sciences, 3, 1–6.
12. 12. Decety, J., Meidenbauer, K. L., & Cowell, J. M. (2018). The development of cognitive empathy and concern in preschool children. Developmental Science, 21(3), e12570.
13. 13. Bronfenbrenner, U. (1992). Ecological systems theory. London: Jessica Kingsley Publishers.
14. 14. Thompson, R. A. (2019). Social-emotional development. Annual Review of Psychology, 70, 123–147.
15. 15. Akaroğlu, G., Dağ, N., Beserek, S., & Selvi, M. (2019). Ebeveyn-çocuk iletişiminde oyunun rolü. Karatay Sosyal Araştırmalar Dergisi, 3, 208–228.
16. 16. Akaydın, D., & Akduman, G. (2016). Okul öncesi empati ve sosyal beceriler. Erken Çocukluk Çalışmaları Dergisi, 1(2), 45–60.
17. 17. Belacchi, C., & Farina, E. (2012). Empathy and emotion comprehension. Aggressive Behavior, 38(2), 150–165.
18. 18. Oyarzun-Farias, M. D. L. A., Cova, F., & Bustos Navarrete, C. (2021). Parental stress and satisfaction in parents with pre-school and school age children. Frontiers in Psychology, 12, 683117.
19. 19. Özyazıcı, K., & Yaray, Y. (2022). Ebeveynlik Stresinin Çeşitli Değişkenler Açısından İncelenmesi. Sivas Cumhuriyet Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü Dergisi, 1(2), 50-59. Retrieved from https://izlik.org/JA92DF37DY
20. 20. Santana-Ferrándiz, M., Ibáñez-Pérez, J., & Moret-Tatay, C. (2025). Empathy and parental sensitivity. Children, 12(4), 465.
21. 21. Taner Derman, M., Türen, Şeyma, & Buntürk, T. (2020). Okul öncesi çocukların empati bölümleri ile annelerinin ebeveyn tutumları arasındaki ilişkinin incelenmesi. Erken Çocukluk Çalışmaları Dergisi, 4(3), 336–368. doi:10.24130/eccd-jecs.1967202042188
22. 22. Uluğ, M. (2014). Empati nedir? Tanımı ve benzer kavramlardan farkı. In A. Turpoğlu Çelik (Ed.), Empati: Kuramdan uygulamaya (pp. 1–15). İstanbul: İstanbul Kültür Üniversitesi Yayınları.
23. 23. Hay, D. F. (2005). Early peer relations. In R. E. Tremblay, R. G. Barr, & R. DeV. Peters (Eds.), Encyclopedia on early childhood development (pp. 1–6). Montreal, Quebec: Centre of Excellence for Early Childhood Development. Retrieved from http://www.child-encyclopedia.com
24. 24. Hoffman, M. L. (1987). The contribution of empathy to justice and moral judgment. In N. Eisenberg & J. Strayer (Eds.), Empathy and its development (pp. 47–80). Cambridge: Cambridge University Press.
25. 25. Panfile, T. M., & Laible, D. J. (2012). Attachment and empathy. Merrill-Palmer Quarterly, 58(1), 1–21.
26. 26. Gençer, H., & Aksoy, A. (2016). Oyun ve ebeveyn katılımı. Erken Çocukluk Çalışmaları Dergisi, 1(1), 1–15.
27. 27. Lee, S. J., Ward, K. P., Lee, J. Y., & Rodriguez, C. M. (2020). Parental social isolation and child maltreatment risk during the COVID-19 pandemic. Journal of Family Violence, 36, 813–824. doi:10.1007/s10896-020-00191-3
28. 28. Pan, B., Gong, Y., Wang, Y., Miao, J., Zhao, C., & Li, Y. (2025). The impact of maternal parenting stress on early childhood development: The mediating role of maternal depression and the moderating effect of family resilience. BMC Psychology, 13(1), 277.
29. 29. Carapito, E., Ribeiro, M. T., Pereira, A. I., & Roberto, M. S. (2020). Parenting stress and preschoolers’ socio- emotional adjustment: The mediating role of parenting styles in parent–child dyads. Journal of Family Studies, 26(4), 594–610. doi:10.1080/13229400.2018.1442737
30. 30. Reniers, R. L. E. P., Corcoran, R., Drake, R., Shryane, N. M., & Völlm, B. A. (2011). The questionnaire of cognitive and affective empathy (QCAE). Journal of Personality Assessment, 93(1), 84–95.
31. 31. Mikolajczak, M., Gross, J. J., & Roskam, I. (2019). Parental burnout. Clinical Psychological Science, 7(6), 1319– 1329.
32. 32. Özer, S. (2016). Empati gelişiminde aile faktörleri. Eğitim Araştırmaları Dergisi, 65, 89–102.
33. 33. Szymańska, A., & Aranowska, E. (2021a). Parental stress and indifference. Psychiatria Polska, 55(3), 675–699.
34. 34. Özmen, S. K., & Özmen, A. (2012). Anne baba stres ölçeğinin geliştirilmesi. Milli Eğitim Dergisi, 196, 20–33.
35. 35. Xu, X., Zhu, L., Zhou, S., Li, Z., Chen, Y., & Li, Y. (2024). Relations between maternal parenting stress and children’s social competence in Chinese parent-grandparent co-parenting families. Journal of Child and Family Studies, 33(9), 2858–2871. doi:10.1007/s10826-024-02890-3
36. 36. Burke, K., Muscara, F., McCarthy, M., Dimovski, A., & Hearps, S. (2020). The impact of stress and coping on parental empathy. Journal of Family Psychology, 34(2), 123–134. doi:10.1037/fam0000596
37. 37. Çekiç, A., & Karageyik, K. (2021). Analyzing parenting stress in terms of parental self-efficacy and parent-child communication. International Journal of Education, Psychology and Counseling, 6(40), 14–34. doi:10.35631/IJEPC.640002
38. 38. Nomaguchi, K. M. (2012). Parenthood and psychological well-being: Clarifying the role of child age and parent–child relationship quality. Social Science Research, 41(2), 484–502. doi:10.1016/j.ssresearch.2011.08.001
39. 39. Karasar, N. (2013). Bilimsel araştırma yöntemi (25. baskı). Ankara: Nobel.
40. 40. Dinç Altun, Z., Değerli, F., Bolat, N., & Kınık, Ö. (2018). Empati ölçeği uyarlama çalışması. MAEÜ Eğitim Fakültesi Dergisi, 8(15), 153–168.
41. 41. Ribas, L. H., Montezano, B. B., Nieves, M., Kampmann, L. B., & Jansen, K. (2024). The role of parental stress on emotional and behavioral problems in offspring: A systematic review with meta-analysis. Jornal de Pediatria, 100(6).
42. 42. Rochat, M. J. (2023). Gender differences in empathy. Journal of Neuroscience Research, 101(5), 718–729.
43. 43. Yu, S., Liao, M., Liu, X., & Li, Y. (2025). Parenting stress and competence. Frontiers in Psychology, 16, 1679084.
44. 44. Di, H., Hao, C., Liu, Y., Jiao, J., Wang, D., & Li, H. (2026). The relationship between parenting stress and young children’s social-emotional competence: A moderated mediation model. Frontiers in Psychology, 17, 1644623. doi:10.3389/fpsyg.2026.1644623
45. 45. Carapito, E., Ribeiro, M. T., Pereira, A. I., & Roberto, M. S. (2018). Parenting stress and preschoolers’ socio- emotional adjustment: The mediating role of parenting styles. Early Child Development and Care, 189(4), 594–610. doi:10.1080/13229400.2018.1442737
46. 46. Cousino, M. K., & Hazen, R. A. (2013). Parenting stress among caregivers. Journal of Pediatric Psychology, 38(8), 809–828.
47. 47. Peker, E. S., & Alabay, E. (2023). Baba-çocuk ilişkisi ve stres. Sağlık Akademisyenleri Dergisi, 10(4), 661–676.
48. 48. San, N. M. H., Myint, A. A., & Oo, C. Z. (2021). Using play to improve the social and emotional development of preschool children. Southeast Asia Early Childhood Journal, 10(2), 16–35. doi:10.37134/saecj.vol10.2.2.2021
49. 49. Szymańska, A., & Aranowska, E. (2021b). Parental stress in the relationship with the child. Early Child Development and Care, 191(2), 198–209.
50. 50. Eisenberg, N. (2014). Empathy-related responding and socioemotional development. Asia-Pacific Journal of Research in Early Childhood Education, 8(1), 1–17.
51. 51. Deater-Deckard, K. (2005). Parenting stress and child development. Infant and Child Development, 14(2), 111– 115.
52. 52. Davis, M. H. (2006). Empathy. In J. E. Stets & J. H. Turner (Eds.), Handbook of the sociology of emotions (pp. 443–466). Boston, MA: Springer.
53. 53. Simon, P., & Nader-Grosbois, N. (2023). Empathy in preschoolers: Exploring profiles and age- and gender- related differences. Children, 10(12), 1869. doi:10.3390/children1012186
54. 54. Moreira, H., & Canavarro, M. C. (2018). The association between self-compassion and parenting stress: The mediating role of mindful parenting. Journal of Child and Family Studies, 27(8), 2417–2426. doi:10.1007/s10826-018- 1092-0
55. 55. Crnic, K. A., Gaze, C., & Hoffman, C. (2005). Cumulative parenting stress across the preschool period: Relations to maternal parenting and child behaviour at age 5. Infant and Child Development: An International Journal of Research and Practice, 14(2), 117–132.
56. 56. Berryhill, M. B., & Durtschi, J. A. (2017). Understanding parenting stress: A multi-sample examination of the impact of child, parent, and contextual factors. Journal of Child and Family Studies, 26(8), 2124–2135. doi:10.1007/s10826-017-0724-5
57. 57. Ward, K. P., & Lee, S. J. (2020). Parenting stress and child wellbeing. Children and Youth Services Review, 116, 105218.
58. 58. Fang, Y., Luo, J., Boele, M., Windhorst, D., van Grieken, A., & Raat, H. (2024). Parent, child, and situational factors associated with parenting stress: a systematic review. European Child & Adolescent Psychiatry, 33(6), 1687–1705. doi:10.1007/s00787-022-02027-1
59. 59. Salo, V. C., Schunck, S. J., & Humphreys, K. L. (2020). Depressive symptoms in parents are associated with reduced empathy toward their young children. PLOS ONE, 15(3), e0230636. doi:10.1371/journal.pone.0230636.
60. 60. Işıkoğlu, N., & Bora İvrendi, A. (2008). Anne babaların oyuna katılımı. Pamukkale Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 24(2), 47–57.
61. 61. Tachibana, Y., Fukushima, A., Saito, H., Yoneyama, K., Ushida, K., Yoneyama, S., et al. (2012). A new mother-child play activity program to decrease parenting stress and improve child cognitive abilities: A cluster randomized controlled trial. PLoS ONE, 7(7), e38238. doi:10.1371/journal.pone.0038238
62. 62. Boz, M., Uludağ, A., & Tokuç, B. (2018). Oyun etkileşimi. Turkish Journal of Pediatrics, 60(3), 321–330.
63. 63. Büyüköztürk, Ş., Kılıç Çakmak, E., Akgün, Ö. E., Karadeniz, Ş. ve Demirel, F. (2016). Bilimsel araştırma yöntemleri. Ankara: PegemA.Aydoğan, M. S., & Erol, G. (2023). Otel mutfağı çalışanlarının gıda güvenliği ve hijyene yönelik bilgi ve uygulama düzeylerinin belirlenmesi: Ayvalık örneği. Journal of Tourism & Gastronomy Studies, 11(2), 1333-1356.