Determining the Relationship Between the Food Literacy Levels of Adult Individuals and Their Attitudes Towards Healthy Nutrition

Öz

Objective: This study aimed to determine the relationship between perceived food literacy (PFL) levels and attitudes towards healthy nutrition among adults.

Method: This analytical cross-sectional study was conducted between August 2022 and May 2023 with 627 volunteer adults (283 male, 344 female; mean age: 34.44±10.72 years) recruited through snowball sampling. Data were collected via an online questionnaire including the Healthy Nutrition Attitude Scale (HNAS) and the Self-Perceived Food Literacy Scale (SPFL). Independent samples t-test, one-way ANOVA, Pearson correlation analysis, and multiple linear regression analysis were used.

Results: Significant differences in HNAS scores were observed by gender, education level, BMI, dietary history, nutrition information source, regular physical activity, and food label reading frequency. PFL levels differed significantly by age group, gender, education, marital status, having children, dietary history, BMI, nutrition information source, physical activity, and label reading frequency. A statistically significant, positive, and moderate correlation was found between HNAS scores and PFL levels (r = .428, p< .001). Multiple linear regression analysis revealed that food literacy and education level significantly predicted HNAS scores, while gender, obesity, physical inactivity, and obtaining nutrition information from social media significantly predicted PFL levels.

Conclusion: As perceived food literacy levels increased, attitudes towards healthy nutrition improved significantly. Evidence-based educational programs and national policies aimed at improving food literacy in the community are recommended.

Anahtar Kelimeler

• food literacy
• healthy nutrition
• attitude
• adult
• perceived food literacy.

Yetişkin Bireylerin Gıda Okuryazarlığı Düzeyleri ile Sağlıklı Beslenmeye İlişkin Tutumları Arasındaki İlişkinin Belirlenmesi

Öz

Amaç: Bu araştırma, yetişkin bireylerin algılanan gıda okuryazarlığı (AGOY) düzeyleri ile sağlıklı beslenmeye ilişkin tutumları (SBİT) arasındaki ilişkiyi belirlemek amacıyla yürütülmüştür.

Yöntem: Analitik kesitsel tasarımda yürütülen bu araştırmaya Ağustos 2022-Mayıs 2023 tarihleri arasında kartopu örnekleme yöntemiyle ulaşılan 627 gönüllü yetişkin birey (283 erkek, 344 kadın; yaş ortalaması: 34.44±10.72 yıl) katılmıştır. Veriler çevrimiçi anket formu aracılığıyla toplanmış; Sağlıklı Beslenmeye İlişkin Tutum Ölçeği (SBİTÖ) ve Algılanan Gıda Okuryazarlığı Ölçeği (AGOY) uygulanmıştır. Veriler bağımsız örneklemler t testi, tek yönlü varyans analizi (ANOVA), Pearson korelasyon analizi ve çoklu doğrusal regresyon analizi ile değerlendirilmiştir.

Bulgular: Cinsiyet, eğitim düzeyi, BKİ, diyet öyküsü, beslenme bilgisi kaynağı, düzenli fiziksel aktivite ve etiket okuma sıklığı değişkenlerine göre SBİT puanları arasında anlamlı bir fark saptanmıştır. AGOY düzeyleri açısından ise yaş grubu, cinsiyet, eğitim düzeyi, medeni durum, çocuk sahibi olma, diyet öyküsü, BKİ, beslenme bilgisi kaynağı, fiziksel aktivite ve etiket okuma sıklığı açısından anlamlı fark saptanmıştır. SBİTÖ puanları ile AGOY düzeyleri arasında pozitif yönlü, orta düzeyde ve istatistiksel olarak anlamlı bir ilişki belirlenmiştir (r = .428, p< .001). Çoklu doğrusal regresyon analizinde gıda okuryazarlığı ve eğitim düzeyinin SBİTÖ puanını anlamlı düzeyde yordadığı; cinsiyet, obezite, düzenli fiziksel aktivite yapmama ve beslenme bilgisini sosyal medyadan edinmenin ise AGOY düzeyini anlamlı düzeyde yordadığı belirlenmiştir.

Sonuç: Yetişkin bireylerin AGOY düzeyi ile SBİTÖ puanları arasında anlamlı ve pozitif yönde bir ilişki olduğu görülmüştür. Toplum gıda okuryazarlığının geliştirilmesinde kanıta dayalı eğitim programlarıyla ulusal politikaların hayata geçirilmesi önerilmektedir.

Anahtar Kelimeler

• gıda okuryazarlığı
• sağlıklı beslenme
• tutum
• yetişkin
• algılanan gıda okuryazarlığı

Etik Beyan

Bu araştırma, Aydın Adnan Menderes Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi Girişimsel Olmayan Klinik Araştırmalar Etik Kurulu'nun 29.09.2021 tarihli toplantısında alınan 4 no'lu karar ve 2021/028 protokol numarası ile etik açıdan uygun bulunmuştur.

Teşekkür

Çalışmaya dahil olan tüm katılımcılara teşekkür ederiz. Ayrıca çalışmanın istatistiksel analizlerini yapmada yardımını ve desteğini esirgemeyen Dr. Öğr. Üyesi Şinasi YAYLAGÜL’e teşekkür ederiz.

Kaynakça

1. 1. Lee, Y., Kim, T., & Jung, H. (2022). The Relationships between Food Literacy, Health Promotion Literacy and Healthy Eating Habits among Young Adults in South Korea. Foods, 11(16), 2467. https://doi.org/10.3390/foods11162467
2. 2. Poelman, M. P., Dijkstra, S. C., Sponselee, H., Kamphuis, C. B. M., Battjes-Fries, M. C. E., Gillebaart, M., et al. (2018). Towards the measurement of food literacy with respect to healthy eating: the development and validation of the self perceived food literacy scale among an adult sample in the Netherlands. Int J Behav Nutr Phys Act, 15(1), 54. https://doi.org/10.1186/s12966-018-0687-z
3. 3. Merdol K. T. (2015). Besin Ögelerinin Vücuttaki Fonksiyonlarına Genel Bir Bakış: Yeterli, Dengeli ve Sağlıklı Beslenmenin Temel Özellikleri. K.T., Merdol (Ed.), Temel Beslenme ve Diyetetik içinde (1. Baskı: 23, 28, 54, 55). Ankara: Güneş Tıp Kitabevleri.
4. 4. Rochman, C., Nasrudin, D., Helsy, I., Hermita, N., Darmalaksana, W., & Nasrullah. (2018, June). Nutrition literacy program for improving public wellness. J Phys Conf Ser, 1028, 1-7. https://doi.org/10.1088/1742-6596/1028/1/012031
5. 5. Tekkurşun Demir G. ve Cicioğlu, H. İ. (2019). Sağlıklı Beslenmeye İlişkin Tutum Ölçeği (SBİTÖ): Geçerlik ve Güvenirlik Çalışması. Gaziantep Üniversitesi Spor Bilimleri Dergisi, 4(2), 256-274. https://doi.org/10.31680/gaunjss.559462
6. 6. Özenoğlu, A., Gün, B., Karadeniz, B., Koç, F., Bilgin, V., Bembeyaz, Z. ve ark. (2021). Yetişkinlerde Beslenme Okuryazarlığın Sağlıklı Beslenmeye İlişkin Tutumlar ve Beden Kütle İndeksi ile İlişkisi. Life Sciences, 16(1), 1-18, https://doi.org/10.12739/NWSA.2021.16.1.4B0037
7. 7. Begley, A., Butcher, L. M., Bobongie, V., & Dhaliwal, S. S. (2019). Identifying Participants Who Would Benefit the Most from an Adult Food-literacy Program. Int J Environ Res Public Health, 16(7), 1272. https://doi.org/10.3390/ijerph16071272
8. 8. Velardo, S. (2015). The Nuances of Health Literacy, Nutrition Literacy, and Food Literacy. J Nutr Educ Behav, 47(4), 385-389e1. https://doi.org/10.1016/j.jneb.2015.04.328

9. 9. Slater, J. (2013). Is Cooking Dead? The State of Home Economics Food and Nutrition Education in a Canadian Province. Int J Consum Stud, 37(6), 617–624. https://doi.org/10.1111/ijcs.12042
10. 10. Fernandez, M. A., Schofield, E., Azevedo Perry, E., & Slater, J. (2020). Food Literacy: Four Initiatives in Canada. Food Studies: An Interdisciplinary Journal, 10(1), 43–60. https://doi.org/10.18848/2160-1933/cgp/v10i01/43-60
11. 11. Krause, C., Sommerhalder, K., Beer-Borst, S., & Abel, T. (2018). Just a subtle difference? Findings from a systematic review on definitions of nutrition literacy and food literacy. Health Promot Int, 33(3), 378–389. https://doi.org/10.1093/heapro/daw084
12. 12. Slater, J., Falkenberg, T., Rutherford, J., & Colatruglio, S. (2018). Food Literacy Competencies: A Conceptual Framework for Youth Transitioning to Adulthood. Int J Consum Stud, 42, 547–556. https://doi.org/10.1111/ijcs.12471
13. 13. Slater, J. (2017). Food Literacy: A Critical Tool in a Complex Foodscape. Journal of Family & Consumer Sciences, 109(2), 14-20. https://doi.org/10.14307/JFCS109.2.14
14. 14. Palumbo, R. (2016). Sustainability of Well-being through Literacy. The Effects of Food Literacy on Sustainability of Well-being. Agriculture and Agricultural Science Procedia, 8, 99-106. https://doi.org/10.1016/j.aaspro.2016.02.013
15. 15. Kesmodel U. S. (2018). Cross-sectional studies - what are they good for?. Acta Obstet Gynecol Scand, 97(4), 388–393. https://doi.org/10.1111/aogs.13331
16. 16. Mann C. J. (2003). Observational research methods. Research design II: cohort, cross sectional, and case-control studies. Emerg Med J, 20(1), 54–60. https://doi.org/10.1136/emj.20.1.54
17. 17. Levin K. A. (2006). Study design III: Cross-sectional studies. Evid Based Dent, 7(1), 24–25. https://doi.org/10.1038/sj.ebd.6400375
18. 18. World Health Organization. (2000). Obesity: preventing and managing the global epidemic: report of a WHO consultation (WHO Technical Report Series, No. 894). World Health Organization. https://iris.who.int/handle/10665/42330
19. 19. Tarı Selçuk, K., Çevik, C., Baydur, H., & Meseri, R. (2020). Validity and Reliability of the Turkish Version of the Self- Perceived Food Literacy Scale. Prog Nutr, 22(2), 671-677. https://doi.org/10.23751/pn.v22i2.9662
20. 20. Schober, P., Boer, C., & Schwarte, L. A. (2018). Correlation Coefficients: Appropriate Use and Interpretation. Anesth Analg, 126(5), 1763–1768. https://doi.org/10.1213/ANE.0000000000002864
21. 21. Yılmaz, G., Şengür, E. ve Turasan, İ. (2022). Covid 19 Döneminde Üniversite Öğrencilerinin Sağlıklı Beslenme Tutum Puanlarının İncelenmesi. Ulusal Spor Bilimleri Dergisi, 6(1), 1-10. https://doi.org/10.30769/usbd.1078434
22. 22. Karaağaç, G. ve Çakır, E. (2021). Spor Salonlarına Giden Bireylerin Sağlıklı Beslenme Tutumları ve Sosyal Görünüş Kaygı Düzeylerinin Belirlenmesi. Beden Eğitimi ve Spor Bilimleri Dergisi, 23(3), 167-177. https://izlik.org/JA28SN99CT
23. 23. Gökçe, D. ve Yeşil, E. (2023). Lise Öğrencilerinin Sağlıklı Beslenmeye İlişkin Tutumlarıyla E-sağlık Okuryazarlığı Düzeyleri Arasındaki İlişkinin Değerlendirilmesi. Abant Sağlık Bilimleri ve Teknolojileri Dergisi, 3(1), 17-27. https://izlik.org/JA83JD65WG
24. 24. Çakır Arıca, Ş., Güreş, N. ve Arslan, S. (2016). Tüketicilerin Sağlıklı Beslenmeye Yönelik Tutumlarının İncelenmesine Yönelik Bir Araştırma. Çukurova Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 20(2), 99-110. https://izlik.org/JA27PN37FM
25. 25. Sargın, K. ve Güleşce, M. (2022). Öğretmenlerin Sağlıklı Beslenmeye İlişkin Tutumlarının Değerlendirilmesi (Van İli örneği). Gaziantep Üniversitesi Spor Bilimleri Dergisi, 7(1), 1-11. https://doi.org/10.31680/gaunjss.1000390
26. 26. Vriendt, D. T., Mattys, C., Verbeke, W., Pynaert, I., & Henauv, D. S. (2009). Determinants of nutritions knowledge in young and middle-aged Belgian women and the association with their dietary behaviour. Appetite, 52(3), 788-792. https://doi.org/10.1016/j.appet.2009.02.014
27. 27. Kaya, Y. (2011). Lise Öğrencilerinde Görülen Yeme Bozuklukları ile Özsaygı, Beden İmajı, Benlik Saygısı, Beden Memnuniyetsizliği ve Kaygı Arasındaki İlişkinin İncelenmesi. Yüksek Lisans Tezi, Başkent Üniversitesi, Ankara.
28. 28. Çın, A., Akkan, T., Dağdeviren, M., Şengezer, T., & Altay, M. (2022). Valuation of the Relationship of Health Literacy and Healthy Eating Attitude in Obesity. Turkish Journal of Family Practice, 26(4), 154-163. https://doi.org/10.54308/tahd.2022.42104
29. 29. Ari, Y., & Çakir, E. (2021). Correlation between participation in physical activity and healthy nutrition: An example of a sports science faculty. Baltic Journal of Health and Physical Activity, 13(3), 5. https://doi.org/10.29359/BJHPA.13.3.05
30. 30. Hastaoğlu, E. (2021). Covid-19 salgını sürecinde turizm öğrencilerinin stres düzeyleri ve sağlıklı beslenme davranışları üzerine bir araştırma. Journal of Tourism and Gastronomy Studies, 9(3), 1610-1621. https://doi.org/10.21325/jotags.2021.858
31. 31. Tunçay Son, G. Y. ve Bulut, M. (2016). Yaşam tarzı olarak vegan ve vejetaryenlik. International Journal of Human Sciences, 13(1), 830-843. https://doi.org/10.14687/ijhs.v13i1.3614
32. 32. Cooke, R. & Papadaki, A. (2014). Nutrition label use mediates the positive relationship between nutrition knowledge and attitudes towards healthy eating with dietary quality among university students in the UK. Appetite, 83, 297-303. https://doi.org/10.1016/j.appet.2014.08.039
33. 33. Kayaalp, H. (2020). Kahramanmaraş ilinin Elbistan ilçesindeki lise öğrencilerinde beslenme okuryazarlığının ölçülmesi ve etkileyen faktörlerin belirlenmesi. (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi). İnönü Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Malatya
34. 34. Graham, D. J., & Laska, M. N. (2012). Nutrition label use partially mediates the relationship between attitude toward healthy eating and overall dietary quality among college students. J Acad Nutr Diet, 112(3), 414–418. https://doi.org/10.1016/j.jada.2011.08.047
35. 35. FAO, (2014). İkinci Uluslararası Beslenme Konferansı (ICN-2). Rome. 19-21 Kasım 2014.
36. 36. Kayacan, A. G. ve Özçelik, A. Ö. (2022). Yetişkin dönemde gıda okuryazarlığı ve beslenme okuryazarlığı. N. Aktaş (Ed.), Gıda ve Beslenme Okuryazarlığı içinde (1. baskı: 65-70). Ankara, Türkiye Klinikleri.
37. 37. Vaitkeviciute, R., Ball, L. E., & Harris, N. (2015). The relationship between food literacy and dietary intake in adolescents: a systematic review. Public Health Nutr, 18(4), 649–658. https://doi.org/10.1017/S1368980014000962
38. 38. Durmuş, H., Balcı, E., Oral, B., & İncedal Sonkaya, Z. (2018). Knowledge of Food Literacy and Food Safety Among Turkish Adults. Journal of Clinical Practice and Research, 40(2), 81-86. https://doi.org/10.5152/etd.2018.0011
39. 39. Sponselee, H. C. S., Kroeze, W., Poelman, M. P., Renders, C. M., Ball, K., & Steenhuis, I. H. M. (2021). Food and health promotion literacy among employees with a low and medium level of education in the Netherlands. BMC Public Health, 21(1), 1273. https://doi.org/10.1186/s12889-021-11322-6
40. 40. Meyer, N., Kluge, M. A., Svette, S., Shrader, A., Vanderwoude, A., & Frieler, B. (2021). Food Next Door: From Food Literacy to Citizenship on a College Campus. Int J Environ Res Public Health, 18(2), 534. https://doi.org/10.3390/ijerph18020534
41. 41. Bazzani, A., Amato, A., Faraguna, U., & Turchetti, G. (2021). Food literacy and food choice - a survey-based psychometric profiling of consumer behaviour. Br Food J, 123(13), 124-141. https://doi.org/10.1108/BFJ-09-2020-0845
42. 42. Spronk, I., Heaney, S. E., Prvan, T., & O’Connor, H. T. (2015). Relationship Between General Nutrition Knowledge and Dietary Quality in Elite Athletes. Int J Sport Nutr Exerc Metab, 25(3), 243–251. https://doi.org/10.1123/ijsnem.2014-0034
43. 43. Duman, E. ve Keser, A. (2022). Ulusal ve Uluslararası Düzeyde Politikalar Kapsamında Gıda ve Beslenme Okuryazarlığı. N. Aktaş (Ed.), Gıda ve Beslenme Okuryazarlığı içinde (1. baskı: 79-83). Ankara, Türkiye Klinikleri.
44. 44. Butcher, L. M., Platts, J. R., Le, N., McIntosh, M. M., Celenza, C. A., & Foulkes-Taylor, F. (2021). Can addressing food literacy across the life cycle improve the health of vulnerable populations? A case study approach. Health promotion journal of Australia: official journal of Australian Association of Health Promotion Professionals, 32 Suppl 1, 5–16. https://doi.org/10.1002/hpja.414
45. 45. FAO, (2023). Türkiye Gıda Okuryazarlığı Stratejisi ve Eylem Planı 2022-2028. Ankara.