Araştırma Makalesi

Bazı Buğday Çeşitlerinin Fusarium Başak Yanıklığına Karşı Duyarlılık Düzeylerinin ve Deoksinivalenol Birikiminin Belirlenmesi

Cilt: 35 Sayı: 2 31 Aralık 2025
PDF İndir
EN TR

Bazı Buğday Çeşitlerinin Fusarium Başak Yanıklığına Karşı Duyarlılık Düzeylerinin ve Deoksinivalenol Birikiminin Belirlenmesi

Öz

Fusarium Başak Yanıklığı (FBY), buğday ve diğer küçük taneli tahıllarda yaygın olarak gözlenen, verim ve kalite kayıplarının yanı sıra mikotoksin birikimiyle insan ve hayvan sağlığı açısından ciddi riskler oluşturan, önemli bir fungal hastalıktır. 2021-2022 üretim sezonunda Edirne’de yürütülen bu çalışmayla 12 ekmeklik buğday çeşidinin FBY’ye karşı duyarlılık düzeyleri belirlenerek, verim kayıpları ve deoksinivalenol (DON) birikimleri tespit edilmiştir. Fusarium culmorum S-14 süspansiyonu (5×105 spor ml-1), %50 çiçeklenme döneminde (ZGS65) spreyle başaklara suni inokule edilmiştir. Çalışma sonunda çeşitlerin hastalık şiddeti ve enfekteli tane oranı ortalamaları arasında gözlenen farklılıklar anlamlı (p<0,01) bulunmuştur. FBY’ye karşı en dayanıklı çeşit inokulasyondan sonra 14.gün %24,0, 21.gün %63,2 hastalık şiddeti ve %22,2 enfekteli tane oranıyla Falado, en hassas çeşit inokulasyondan sonra 14.gün %38,6, 21.gün %96,6 hastalık şiddeti ve %85,1 enfekteli tane oranıyla Rumeli tespit edilmiştir. Çeşit duyarlılıklarına bağlı olarak FBY’nin başak ağırlığını %41,5-64,4, bin tane ağırlığını %20,9-66,4 oranında önemli seviyede (p<0,01) azalttığı belirlenmiştir. Fusarium enfekteli tanelerde DON birikimi, en düşük Falado çeşidinde 2,9 mg kg-1, en yüksek Rumeli çeşidinde 24,7 mg kg-1 tespit edilmiştir. İkili karşılaştırmalarda, hastalık şiddeti ile enfekteli tane oranı arasında pozitif yönde (r= 0,96), bin tane ağırlığı (r= -0,95) ve başak ağırlığı (r= -0,93) arasında ise negatif yönde güçlü korelasyon belirlenmiştir. Elde edilen sonuçlar, uygun epidemik koşullarda FBY’nin buğday üretiminde ve gıda güvenliğinde önemli bir risk oluşturabileceğini göstermektedir.

Anahtar Kelimeler

Destekleyen Kurum

Tekirdağ Namık Kemal Üniversitesi, Tarım ve Orman Bakanlığı Tarımsal Araştırmalar ve Politikalar Genel Müdürlüğü

Proje Numarası

NKUBAP.03.DR.22439

Etik Beyan

Bu çalışmadaki tüm bilgi, belge, değerlendirme ve sonuçlar, bilimsel etik ve ahlak kurallarına uygun olarak sunulmuştur.

Teşekkür

Bu doktora çalışması Tekirdağ Namık Kemal Üniversitesi tarafından NKUBAP.03.DR.22439 nolu Bilimsel Araştırma Projesiyle finansal olarak desteklenerek, Tarım ve Orman Bakanlığı Tarımsal Araştırmalar ve Politikalar Genel Müdürlüğünün katkılarıyla gerçekleştirilmiştir.

Kaynakça

  1. Anonim. 2008. Buğdayda Başak Yanıklığı. s. 24-25. M. Aydemir (Ed.). Zirai mücadele teknik talimatları (Cilt 1). Ankara.
  2. Anonim. 2020. 2020 Yılı Hububat Sektör Raporu. Toprak Mahsulleri Ofisi. Available at https://www.tmo.gov.tr/Upload/ Document/sektorraporlari/hububat2020.pdf (Erişim: 10.01.2025).
  3. Anonim. 2024. MGM Resmi İklim İstatistikleri. Meteoroloji Genel Müdürlüğü. Available at https://www.mgm.gov.tr/veri degerlendirme/il-ve-ilceler-istatistik.aspx?m=EDIRNE (Erişim: 10.02.2025).
  4. Anonim. 2025a. Bitkisel Üretim İstatistikleri. Türkiye İstatistik Kurumu. Available at http://www.tuik.gov.tr (Erişim tarihi: 19.02.2025).
  5. Anonim. 2025b. Agilent Tech. Application Not.: 00394 Available at https://share.google/XNzoOxL3qwlSas7Qh (Erişim: 13.04.2025).
  6. Bai, G. H. and G. Shaner. 1996. Variation in Fusarium graminearum and cultivar resistance to wheat scab. Plant Disease 80: 975-979. https://doi.org/10.1094/PD-80-0975.
  7. Bechtel, D. B., L. A. Kaleikau, R. L. Gaines, and L. M. Seitz. 1985. The Effects of Fusarium graminearum infection on wheat kernels. Cereal Chemistry 62: 191–197.
  8. Boyacioglu, D. and N. S. Hettiarachchy. 1995. Changes in some biochemical components of wheat grain that was infected with Fusarium graminearum. Journal of Cereal Science, 21(1): 57-62. https://doi.org/10.1016/S0733-5210(95)80008-5.

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Fitopatoloji

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yayımlanma Tarihi

31 Aralık 2025

Gönderilme Tarihi

8 Ekim 2025

Kabul Tarihi

17 Aralık 2025

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2025 Cilt: 35 Sayı: 2

Kaynak Göster

APA
Baytekin, Ö., & Köycü, N. D. (2025). Bazı Buğday Çeşitlerinin Fusarium Başak Yanıklığına Karşı Duyarlılık Düzeylerinin ve Deoksinivalenol Birikiminin Belirlenmesi. ANADOLU Journal of Aegean Agricultural Research Institute, 35(2), 172-183. https://doi.org/10.18615/anadolu.1799224
AMA
1.Baytekin Ö, Köycü ND. Bazı Buğday Çeşitlerinin Fusarium Başak Yanıklığına Karşı Duyarlılık Düzeylerinin ve Deoksinivalenol Birikiminin Belirlenmesi. ANADOLU. 2025;35(2):172-183. doi:10.18615/anadolu.1799224
Chicago
Baytekin, Önder, ve Nagehan Desen Köycü. 2025. “Bazı Buğday Çeşitlerinin Fusarium Başak Yanıklığına Karşı Duyarlılık Düzeylerinin ve Deoksinivalenol Birikiminin Belirlenmesi”. ANADOLU Journal of Aegean Agricultural Research Institute 35 (2): 172-83. https://doi.org/10.18615/anadolu.1799224.
EndNote
Baytekin Ö, Köycü ND (01 Aralık 2025) Bazı Buğday Çeşitlerinin Fusarium Başak Yanıklığına Karşı Duyarlılık Düzeylerinin ve Deoksinivalenol Birikiminin Belirlenmesi. ANADOLU Journal of Aegean Agricultural Research Institute 35 2 172–183.
IEEE
[1]Ö. Baytekin ve N. D. Köycü, “Bazı Buğday Çeşitlerinin Fusarium Başak Yanıklığına Karşı Duyarlılık Düzeylerinin ve Deoksinivalenol Birikiminin Belirlenmesi”, ANADOLU, c. 35, sy 2, ss. 172–183, Ara. 2025, doi: 10.18615/anadolu.1799224.
ISNAD
Baytekin, Önder - Köycü, Nagehan Desen. “Bazı Buğday Çeşitlerinin Fusarium Başak Yanıklığına Karşı Duyarlılık Düzeylerinin ve Deoksinivalenol Birikiminin Belirlenmesi”. ANADOLU Journal of Aegean Agricultural Research Institute 35/2 (01 Aralık 2025): 172-183. https://doi.org/10.18615/anadolu.1799224.
JAMA
1.Baytekin Ö, Köycü ND. Bazı Buğday Çeşitlerinin Fusarium Başak Yanıklığına Karşı Duyarlılık Düzeylerinin ve Deoksinivalenol Birikiminin Belirlenmesi. ANADOLU. 2025;35:172–183.
MLA
Baytekin, Önder, ve Nagehan Desen Köycü. “Bazı Buğday Çeşitlerinin Fusarium Başak Yanıklığına Karşı Duyarlılık Düzeylerinin ve Deoksinivalenol Birikiminin Belirlenmesi”. ANADOLU Journal of Aegean Agricultural Research Institute, c. 35, sy 2, Aralık 2025, ss. 172-83, doi:10.18615/anadolu.1799224.
Vancouver
1.Önder Baytekin, Nagehan Desen Köycü. Bazı Buğday Çeşitlerinin Fusarium Başak Yanıklığına Karşı Duyarlılık Düzeylerinin ve Deoksinivalenol Birikiminin Belirlenmesi. ANADOLU. 01 Aralık 2025;35(2):172-83. doi:10.18615/anadolu.1799224
29899ANADOLU Journal by Aegean Agricultural Research Institute is licensed under CC BY-NC-ND 4.0  

     30010      35983 30011     30012   30013      30014     
  30015  30016