Menemen Ovasında Referans Bitki Su İhtiyacı ve Ölçülen Solar Radyasyonun Zamansal Değişimi

İklim değişikliğinin etkisiyle ortalama sıcaklıkların artması ve yağışların azalması beklenen ülkemizde, su kaynaklarındaki kısıtlamanın da artacağı öngörüsüyle, referans bitki su tüketimi ve bitki gelişimine doğrudan etkisi olan solar radyasyonun belirlenmesi ve zamansal değişiminin incelenmesi önem arz etmektedir. Çalışmada yarı kurak iklim özelliğine sahip Menemen Ovasında, günlük referans bitki su tüketimi ve solar radyasyonun zamansal değişimi incelenmiştir. Çalışma, 1965-2014 yıllarını kapsamaktadır. Bir çalışma yılı mevsimsel ve aylık olarak beş döneme (kış, ilkbahar, yaz, sonbahar ve aylık) ayrılmıştır. Beş döneme ayrılan mevsimsel ve aylık referans bitki su tüketimi değerleri FAO Penman-Monteith yöntemine göre hesaplanmıştır.  Zamansal değişimleri, parametrik olmayan Mann-Kendall ve Mann- Whitney U test istatistikleri ile incelenmiştir. Sonuç olarak referans bitki su tüketimi değerlerinde kış aylarında azalan, yaz aylarında artan trend olduğu diğer dönemlerde ise belirgin bir trend olmadığı serilerin durağan olduğu görülmüştür. Solar radyasyon değerlerinde ise, mevsimsel ve aylık bütün dönemlerde trendin artış yönündedir. Mevcut 50 yıllık gözlem değerleri, 1965-1990;1991-2014 yılları arasında anlamlı 25’er yıl olarak 2 gruba ayrılmış olup gruplar arasındaki ortalama ve standart sapmalarındaki değişim araştırılmıştır. Araştırma sonucunda solar radyasyon değerlerinin bütün dönemlerinde ortalama ve standart sapmalarının durağan olmadığı, referans bitki su tüketiminde ise yaz ve kış mevsimleri durağan olmayıp diğer dönemlerin durağan olduğu görülmüştür.

Average temperature increase and rainfall decrease caused by the climate change is expected in Turkey. Determining solar radiation effect on plant growth and reference evapotranspiration and its temporal variations important. In this study, the daily reference evapotranspiration and temporal changes of solar radiation are researched in semi-arid Menemen Plain. The study covering the period between1965 and 2014, divides every study year into five seasonal and monthly periods, (k1, k2, k3, and k5). Seasonal and monthly reference evapotranspiration values divided into five periods were calculated by FAO Penman-Monteith method. Temporal changes are analyzed with nonparametric Mann-Kendall and Mann-Whitney U test statistics. Consequently, It has been observed that the reference evapotranspiration values decrease in winter months, whereas increase in summer months and stable in other periods. It has been observed that the solar radiation values have an upward trend in seasonal and monthly periods. The present value of 50 years of observations are divided into two groups of 25 years as 1965-1989 and 1990-2014. Mean and standard deviation changes in the significant groups have been studied. The research concluded that the solar radiation have fluctuations in the mean and standard deviation in whole periods. Also the reference evapotranspiration has fluctuations in summer and winter periods, yet stable in the other periods.