Bazı Kolza (Brassica napus L.) Çeşit Adaylarının Menemen, İzmir Ekolojik Koşullarında Verim, Verim Komponentleri ve Kalite Özelliklerinin Belirlenmesi

Bu araştırma; Ege Tarımsal Araştırma Enstitüsü’nde (ETAE) geliştirilen kolza çeşit adaylarının verim performansları ve kalite özelliklerini belirlemek amacı ile 2014/2015 ve 2015/2016 yetiştirme sezonunda ETAE deneme tarlalarında, Menemen-İzmir koşullarında yürütülmüştür. Denemeler Tesadüf Blokları Deneme Deseninde, dört tekerrürlü olarak kurulmuştur. Yapılan değerlendirmeler denemelerde yer alan çeşitlerin tane verimi yanında bin tane ağırlığı, yağ oranı ve yağ verimi ile bitki boyu, yan dal sayısı, harnup sayısı, harnupta tane sayısı, çiçeklenme ve fizyolojik olum gün sayıları açısından istatistiksel olarak farklı olduklarını ortaya koymuştur. Araştırmada;  2014/15 yetiştirme sezonunda en yüksek tane verimi 411 kg/da ile ETAE-K-5.1 ve ETAE-K-25.2’den, 2015/16 yetiştirme sezonunda ise 340 kg/da ile ETAE-K-1.1’den elde edilmiştir. En kısa fizyolojik olum gün sayısı 2014/15 yetiştirme sezonunda ETAE-K-2.1, ETAE-K-3.3 ve Sary çeşitlerinde 195 gün olarak gün olarak gözlenmiştir.  2015/16 yetiştirme sezonunda en kısa fizyolojik olum gün sayısı Sary çeşidinde 188 gün olarak gözlenmiştir.  Bu çalışmada çeşit adaylarının kontrol çeşitlere göre erkenci oldukları saptanmıştır. En yüksek yağ oranı 2014/15 üretim sezonunda %39,42 ETAE-K-23.1’den elde edilirken,  2015/16 yetiştirme sezonunda %48,6 ile Sary çeşidinden elde edilmiştir. En yüksek yağ verimi 2014/15 üretim sezonunda 199,5 kg/da ile Sary’den 2015/16 yetiştirme sezonunda 131 kg/da ile ETAE-K-23.1’den elde edilmiştir. Araştırma sonuçları yeni çeşit adaylarının yüksek verimli, kaliteli ve erkenci olduğunu, Sary hariç diğer standart çeşide göre yaklaşık olarak 2-3 hafta erken hasat olgunluğuna ulaştığını ortaya koymuştur. Bu durum ikinci ürün ekim tarihleri açısından önem taşımaktadır. Çeşit adaylarından ETAE-K-19.1 ve ETAE-K-23.1 verim ve kalite özellikleri bakımından ümitvar bulunmuşlardır. Yüksek tane ve yağ verimine sahip çeşitlerin üretimde yer alması yağ açığımızın kapatılmasına önemli katkılarda bulunacaktır.

The main objectives of the study were to determine nine candidate rapeseed varieties which were improved at Aegean Agricultural Research Institute (AARI) in Menemen, Izmir / Turkey.  Their performances were evaluated during 2014/15 and 2015/2016 winter growing seasons at AARI. In this research; nine candidate and 4 registred check rapeseed varieties were used as material. The experiments were conducted in randomized complete block design with four replications. Observations were made on seed yield, seed oil content, oil yield, 1000 seed weight, plant height, branch number, capsule number per plant, seed number per capsule, flowering date and phisological mature date. According to two-years results of this study statistically significant differences were found in all the characters among the rapeseed varieties.In the experiment; the highest seed yield (411 kg/da) were obtained from the varieties ETAE-K-5.1 ve ETAE-K-25.2 in 2014/15, and (340 kg/da) was obtained from the varieties TAE-K-1.1 in 2015/16 growing seasons. The lowest flowering days were observed from Sary in 2014/15 and 2015/16 growing seasons as 116 and 104 days respectively. The lowest physiological maturity days (195 days) were also observed from ETAE-K-2.1, ETAE-K-3.3 and Sary in 2014/15, and 188 days was observed from Sary in 2015/16 growing season. The candidate varieties showed earliness than standart varieties. The highest oil content; 39,42 % was obtained from ETAE-K-23.1 in 2014/15, and %48,6 was obtained from Sary in 2015/2016 growing seasons. The highest oil yield as 199,5 kg/da was obtained from Sary in 2014/15, and 131 kg/da was obtained from ETAE-K-23.1 in 2015/2016 growing seasons.Research results indicated that the candidate varieties found to be having highest yield and quality. The candidate varieties showed earliness than standart varieties except for Sary and they were 2-3 week early maturing than other winter type varieties. This is important for the second crops planting.  Candidate varieties ETAE-K-19.1 and ETAE-K-23.1 have proved their worth in all yield trials and their yield and quality performances are better than all the existing cultivated standart varieties in the trials. It is very clear that rapeseed with high seed and oil yield per unit area could have an important role to decrease vegetable oil gap in Turkey.