Üçüncü Dil Ediniminde Aktarımın Kaynakları: Ana Dilinin ve İkinci Dilin Etkilerine İlişkin Modeller

Öz

Bu çalışmada üçüncü dil ediniminde dilsel aktarımın doğasına ilişkin kuramsal modellerin incelenmesi ve Türkçenin bu bağlamdaki konumunun değerlendirilmesi amaçlamaktadır. Alan yazında, bireylerin birinci (ana) ve ikinci dillerini üçüncü dili öğrenirken ne ölçüde ve hangi koşullarda aktarım kaynağı olarak kullandıklarını açıklamaya çalışan yedi temel model belirlenmiştir. Bunlar ana dilinden aktarım modeli, ikinci dilin konumu faktörü, varsayılan tedarikçi dil yaklaşımı, birikimli artış modeli, tipolojik öncelik modeli, dilbilimsel yakınlık modeli ve neşter modelidir. Her bir model, dil aktarımının kaynak dilini belirleyen faktörlere farklı açılardan yaklaşmakta; bazıları sadece birinci ya da ikinci dili aktarımın kaynağı olarak görürken, bazıları birden fazla dilin dinamik biçimde etkili olabileceğini öne sürmektedir. Bulgulardan hareketle, Türkçeyi konu alan çalışmaların büyük çoğunluğunda Türkçenin birinci veya ikinci dil konumunda ele alındığı, hedef dil statüsünde incelendiği özgül bir çalışmanın bulunmadığı tespit edilmiştir. Bu durum mevcut kuramsal modellerin Türkçenin üçüncü dil olarak edinimi bağlamında yeterli ölçüde test edilemediğini ortaya koymaktadır. Türkçeye özgü yapısal özellikler dikkate alındığında, bu alandaki kuramsal ve ampirik çalışmaların arttırılması hem çok dillilik kuramlarının genellenebilirliğini değerlendirmek hem de uygulamalı dilbilim yaklaşımlarını daha kapsayıcı hale getirmek açısından önem taşımaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Türkçenin üçüncü dil olarak edinimi
• üçüncü dil edinimi
• aktarım
• çok dillilik
• aktarım modelleri

Kaynakça

1. Aysan, Z. (2012). Reserve ınterlanguage transfer: The effects of L3 Italian & L3 French on L2 English pronoun use [Unpublished Master Thesis]. Bilkent University.
2. Bardel, C., & Falk, Y. (2007). The role of the second language in third language acquisition: The case of Germanic syntax. Second language research, 23(4), 459-484.
3. Bardel, C., & Falk, Y. (2012). The L2 status factor and the declarative/procedural distinction. S. Flynn, J. C. Amaro, & J. Rothman içinde, Third language acquisition in adulthood (s. 61-78). John Benjamins Publishing Company.
4. Bardel, C., & Falk, Y. (2021). L1, L2 and L3: Same or different?. Second Language Research, 37(3), 459-464.
5. Berkes, E., & Flynn, S. (2012). The handbook of bilingualism and multilingualism. E. Berkes, & S. Flynn içinde, Multilingualism: New perspectives on syntactic development. (s. 137-167). Blackwell Publishing Ltd.
6. Büyüköztürk, Ş., Kılıç Çakmak, E., Akgün, E., Karadeniz, Ş., & Demirel, F. (2010). Bilimsel araştırma yöntemleri, Ankara: Pegem Akademi.
7. Cenoz, J. (2001). The effect of linguistic distance, L2 status and age on cross-linguistic influence in third language acquisition. J. Cenoz, B. Hufeisen & U. Jessner içinde, Cross-linguistic influence in third language acquisition: psycholinguistic perspectives (s. 8-20). Multilingual Matters.
8. Cenoz, J., & Valencia, J. F. (1994). Additive trilingualism: Evidence from the Basque country. Applied psycholinguistics, 15(2), 195-207.

9. Creswell, J. W. (2013). Nitel araştırma yöntemleri: Beş yaklaşıma göre nitel araştırma ve araştırma deseni. İstanbul: Siyasal Kitapevi.
10. Çabuk-Ballı, S. (2023). Cross-linguistic influence in the acquisition of adpositions in L3. International Journal of Multilingualism, 20(3), 697-716.
11. Çabuk, S. (2016). An experimental study on acquisition of prepositions in English as a third language (Yayımlanmamış Doktora Tezi, Orta Doğu Teknik Üniversitesi (Türkiye).
12. Dijle, R. (2019). Transfer in second and third language acquisition: an investigation of article use in English by L1-Turkish, L1 German, and L1-Turkish–L2-German speakers. Yayımlanmamış Yüksek lisans tezi. York Üniversitesi.
13. Falk, Y., & Bardel, C. (2010). The study of the role of the background languages in third language acquisition. The state of the art. IRAL - International Review of Applied Linguistics in Language Teaching, 48(2).
14. Falk, Y., & Bardel, C. (2011). Object pronouns in German L3 syntax: Evidence for the L2 status factor. Second language research, 27(1), 59-82.