Güney Kafkasya’da Jeopolitik Denklemler: Bölgesel ve Küresel Güçler

Öz

Güney Kafkasya bölgesinde Azerbaycan, Gürcistan ve Ermenistan devletleri yer almaktadır. Kuzey Kafkasya ise Rusya Federasyonu’nun hâkimiyetinde bulunduğundan, bölgedeki istikrarsızlıklar daha çok Güney Kafkasya’da yoğunlaşmaktadır. Gürcistan, Avrupa Birliği ve NATO eksenli Batı yönelimli bir dış politika izlemekte; Ermenistan tarihsel, kültürel ve siyasal bağları nedeniyle Rusya ile yakın ilişkilerini sürdürmektedir. Azerbaycan ise Rusya’ya doğrudan karşıtlık sergilememekle birlikte daha dengeli ve tarafsız bir dış politika benimsemektedir. Azerbaycan ile Ermenistan arasındaki ilişkiler, özellikle Dağlık Karabağ sorunu ve Hocalı Katliamı nedeniyle yaklaşık çeyrek asır boyunca gergin seyretmiştir. 2020 yılında başlayan İkinci Karabağ Savaşı sonucunda Azerbaycan, Birinci Karabağ Savaşı’nda kaybettiği toprakları geri almıştır. Bu gelişme, Zengezur Koridoru’nun açılmasının önünü açmış ve Türkiye ile Türk dünyası arasındaki bağlantının güçlenmesine imkân tanımıştır. Ancak bu durum, İran açısından Güney Kafkasya ve Orta Asya’daki jeopolitik ve ekonomik etkinliğinin azalacağı endişesini doğurmuştur. İran, bu kaygıyı dengelemek amacıyla Azerbaycan ile Aras Koridoru projesini gündeme getirmiştir. Bu araştırmanın amacı, “Uluslararası Barış ve Refah İçin Trump Yolu” anlaşmasının Güney Kafkasya’daki küresel güç mücadelesine etkilerini incelemektir.

Anahtar Kelimeler

• Kafkasya
• Aras Koridoru
• Zengezur Koridoru
• Jeopolitik Risk
• Ekonomi/Politik

Etik Beyan

Bu çalışmada etik beyanı yoktur.

Geopolitical Equations in Southern Caucasus: Regional and Global Powers

Öz

The South Caucasus region comprises the states of Azerbaijan, Georgia and Armenia. As North Caucasus is under the control of the Russian Federation, instability in the region is concentrated more in South Caucasus. Georgia pursues a Western-oriented foreign policy aligned with the European Union and NATO; Armenia maintains close relations with Russia due to historical, cultural and political ties. Azerbaijan, meanwhile, has adopted a more balanced and neutral foreign policy, while not directly opposing Russia. Relations between Azerbaijan and Armenia have been tense for nearly a quarter of a century, particularly due to the Nagorno-Karabakh conflict and the Khojaly Massacre. As a result of the Second Karabakh War, which began in 2020, Azerbaijan has regained the territories it lost in the First Karabakh War. This development paved the way for the opening of the Zangezur Corridor and enabled the strengthening of ties between Turkey and the Turkic world. However, this situation has given rise to concerns that Iran's geopolitical and economic influence in the South Caucasus and Central Asia will diminish. Iran has brought the Aras Corridor project with Azerbaijan to the agenda in order to counterbalance this concern. The aim of this research is to examine the effects of the ‘Trump Path to International Peace and Prosperity’ agreement on the global power struggle in the South Caucasus.

Anahtar Kelimeler

• Caucasus
• Aras Corridor
• Zangezur Corridor
• Geopolitical Risk
• Economy/Politics

Kaynakça

1. Akıncı, A., & Kaba, S. G. (2023). Kafkasya’nın jeopolitik önemi: Dağlık Karabağ ve Zengezur Koridoru örneği. Ekonomi İşletme Siyaset ve Uluslararası İlişkiler Dergisi, 9(1), 88–106.
2. Asadov, M. (2021). Türkiye’nin Gürcistan politikasında Rusya faktörü. Asya Studies-Academic Social Studies, 5(17), 255–278.
3. Bal, S. (2024). Türk kültürünün uluslararası teminatçısı olarak Zengezur Koridoru. Uluslararası Beşerî Bilimler ve Eğitim Dergisi, 10(23), 458–476.
4. Dumlu, H., & Şahin, G. (2024). Zengezur Koridoru ve alternatif çözümler: Türkiye için riskler, tehditler ve fırsatlar. Avrasya İncelemeleri Dergisi, 13(2), 169–194.
5. Ekşi, M. (2009). Türkiye-Azerbaycan ilişkileri: Söylemden reelpolitiğe. Avrasya Etüdleri, 36(2), 95–112.
6. Erarslan, F., & Özdemir, F. N. (2021). Azerbaycan-Türkiye ilişkilerinde önemli bir kavşak: İkinci Karabağ Savaşı. Türk Dünyası Araştırmaları, 129(255), 315–334.
7. Gelir, K., & Saygılı, H. (2024). Türk dünyasının boğazındaki ilmiğin hikâyesi: Zengezur Koridoru. Akademik Tarih ve Düşünce Dergisi, 11(4), 2056–2076.
8. Gökbel, A., & Aghaddinli, M. (2023). Karabağ sorunu içerisinde Zengezur’un yeri ve önemi. Ahi Evran Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 7(1), 56–71.

9. Koçyiğit Türk, M. (2024). Rusya-Gürcistan-Türkiye jeopolitiği bağlamında Gürcistan özerk bölgeleri. Ege Coğrafya Dergisi, 33(2), 271–285.
10. Memmedov, A., & Hasanoğlu, M. (2023). Hazar Denizi’nden Akdeniz’e Zengezur Koridoru. Uluslararası Yönetim Akademisi Dergisi, 6(2), 334–344.
11. Modebadze, V., Sayın, F. M., & Yılmaz, R. (2014). Georgian–Turkish relations since the breakdown of Soviet Union. Çankırı Karatekin Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 4(1), 359–369.
12. Nagiyev, Y. (2021). Güç dengesi bağlamında Rusya’nın Azerbaycan-Ermenistan çatışmasındaki rolü. Uluslararası Eşitlik Politikası Dergisi, 1(1), 78–96.
13. Okyar, O. (2017). İran ekseninde Türkiye-Ermenistan ilişkileri: Anlaşmazlıktan kazanca. Hitit Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 10(2), 1181–1206.
14. Özsoy, B. (2024). Azerbaycan’ın ulaşım hatları politikası ve Zengezur Koridoru. Asya Studies, 8(29), 143–156.
15. Polat, D. Ş. (2019). Kafkasya’da Türkiye, Azerbaycan ve Gürcistan ittifakının bölgesel güvenliğe etkileri. İstanbul Gelişim Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 6(2), 248–265.
16. Sarıkaya, Y. (2019). Türkiye-Gürcistan-Azerbaycan üçlü ilişkilerinin savunma işbirliği boyutu. Karadeniz Araştırmaları, 16(64), 585–597.
17. Şıhaliyev, E. (2012). Uluslararası ilişkiler boyutuyla Ermenistan-Azerbaycan çatışması. Çankırı Karatekin Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 3(1), 139–160.
18. Taşçıoğlu, Ö. L. (2023). İkinci Karabağ Savaşı ve sonuçları. Trakya Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 25(2), 543–566.
19. Tüysüzoğlu, G. (2018). Rusya-Türkiye ilişkilerindeki değişimin, Rusya-Ermenistan ilişkilerine olan yansımaları. Karadeniz Araştırmaları, 15(58), 216–239.
20. Tütünsatar, A. (2022). Zengezur Koridoru’nun uluslararası ticaret politikası ve lojistik açıdan önemi. Türkiye Mesleki ve Sosyal Bilimler Dergisi, 8, 66–74.
21. Üste, A. N., & Aydın, U. (2022). Güney Kafkaslarda bölgesel güvenlik kompleksi teorisi bağlamında Zengezur Koridoru’nun önemi. Manisa Celal Bayar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 20(Özel Sayı), 261–274.
22. Yeşilot, O. (2010). Türkmençay Antlaşması ve sonuçları. Journal of Turkish Research Institute, 14(36), 187–199. Yüksel, C., & Yüce, H. (2022). Uluslararası hukuk açısından Dağlık Karabağ sorunu ve İkinci Dağlık Karabağ Savaşı’nı sona erdiren ateşkes andlaşması. İstanbul Hukuk Mecmuası, 80(3), 1021–1065.
23. İnternet Kaynakları
24. Anadolu Ajansı. (2025, 7 Ağustos). ABD-Ermenistan “stratejik ortaklığı” ne vadediyor? https://www.aa.com.tr/tr/analiz/abd-ermenistan-stratejik-ortakligi-ne-vadediyor/3465298
25. Anadolu Ajansı. (2025). Azerbaycan ve Ermenistan, barış anlaşmasını parafladı. https://www.aa.com.tr/tr/dunya/azerbaycan-ve-ermenistan-baris-anlasmasini-parafladi/3654523
26. Çağrı, E. (2025, 5 Ağustos). Zengezur’a alternatif Aras Koridoru. Türkiye Gazetesi. https://www.turkiyegazetesi.com.tr/kose-yazilari/prof-dr-cagri-erhan/zengezura-alternatif-aras-koridoru-643017
27. Deutsche Welle Türkçe. (2025, 8 Ağustos). NATO’dan Güney Kafkasya’da gövde gösterisi. https://www.dw.com/tr/natodan-g%C3%BCney-kafkasyada-g%C3%B6vde-g%C3%B6sterisi/a-68615874
28. Ekonomi Gazetesi. (2023, Kasım 9). Zengezur koridoru ile Orta Asya’nın hammadde stokları Türkiye’ye akacak. Retrieved from https://www.ekonomigazetesi.com/sektor-haberleri/lojistik/zengezur-koridoru-ile-orta-asyanin-hammadde-stoklari-turkiyeye-akacak-23802
29. Gürkan, M. (2025, 8 Ağustos). Azerbaycan, Ermenistan ve Türkiye barış kavşağında buluşabilecek mi? Tamga Türk. https://www.tamgaturk.com/yazarlar/mertcan-gurkan/azerbaycan-ermenistan-ve-turkiye-baris-kavsagi-nda-bulusabilecek-mi/17681/
30. Uluslararası Politika Akademisi. (2025, 23 Haziran). Ermenistan Başbakanı Nikol Paşinyan’ın Türkiye ziyareti. https://politikaakademisi.org/2025/06/23/ermenistan-basbakani-nikol-pasinyanin-istanbul-ziyareti/
31. Stratejik Düşünce Enstitüsü. (2020, 11 Kasım). Azerbaycan-Ermenistan Anlaşmasının tam metni. Erişim tarihi: 1 Kasım 2021, https://www.sde.org.tr/asya/azerbaycan-ermenistan-anlasmasinin-tam-metni-haberi-20029