Tercih mi? Mecburiyet mi? Hamas'ın Örgütsel Dönüşümü ve 7 Ekim Saldırısının Nedenleri

Öz

Çalışma, Filistin-İsrail çatışmalarında tarihi bir kırılma anı olan 7 Ekim Saldırısı’nı odağına almış ve HAMAS’ın karşılaşabileceği tüm risklere rağmen neden böyle bir saldırı yaptığını açıklayıp açıklayamayacağını sınamak istemiştir. Bu bağlamda çalışmanın temeli “HAMAS’ı 7 Ekim Saldırısı’nı yapmaya iten nedenler nelerdir?” sorusudur. Bu soru bağlamında nitel veri analizi yöntemi kullanılarak kitap, makale, tez, rapor, tüzük vb. dokümanlar incelemeye tabi tutulmuş, akademik niteliğe haiz belgeseller incelenmiştir. Bu sürecin sonunda elde edilen veriler HAMAS’ın Gazze’de yerel ve parlamento seçimlerini kazanarak iktidara gelmesi ile bir dönüşüm yaşadığını gösterdiğinden çalışmaya bir problem sorusu daha eklemenin gerektiği görülmüştür. “HAMAS Gazze’ de iktidara geldikten sonra bir dönüşüm yaşamış mıdır?” sorusu çalışmanın ikinci ve tamamlayıcı sorusudur. HAMAS’ın dönüşümü, Örgütün Gazze’de devletsel bir yönetim kurma isteği sonucu örgütün silahlı mücadeleyi geri plana alarak siyasileşmesi şeklinde olmuştur. Ancak gerek yerel gerekse de küresel etkiler nedeniyle bu tavır başarısızlıkla sonuçlanmıştır. Bu etkilerin aynı zaman 7 Ekim Saldırısı’na giden yolun da nedenleri olduğu görülmüştür. Yerel etkilerden ilk olarak zikredilmesi gereken husus İsrail’in kesintisiz ve yıkıcı ablukası ile alt yapıya yönelik gerçekleştirdiği saldırılardır. Bu durum devletsel yapılanmanın kurulmasını büyük ölçüde engellemiş ve büyük insani krizlere yol açmıştır. İkincisi El Fetih ile HAMAS arasındaki siyasi çekişmenin doğurduğu politik sorunlar, üçüncüsü ise Siyasi Büro’nun yaşanan sorunlara çözüm üretemeyişidir. Dördüncü neden Filistin İslami Cihad’ının siyaset yerine silahlı direniş tercihi nedeniyle HAMAS’ın rakibi haline gelmesidir. Bu sorunlar dolayısıyla HAMAS 2017 yılında bir kırılım yaşamış ve Siyasi Büro liderliğini değiştirmiş, Gazze’yi ise Askeri Büro liderliğine devretmiştir. Bu durum HAMAS’ta ki hiyerarşinin askeri kanat lehine değişmesine neden olmuş; örgüt giderek askerîleşmiştir. Küresel nedenlere bakıldığında ise bölgede yaşanan Arap Baharı dalgasının HAMAS’ın uluslararası desteğini etkilediği görülmektedir. İran ve Suriye ile olan ilişkilerin bozulması, Mısır’da Müslüman Kardeşler’e yönelik cadı avı niteliğinde operasyonların başlatılması ve Körfez ülkelerinin de bu sürece dahil olmasıyla HAMAS uluslararası destek noktasında bir krize girmiştir. Büyük Geri Dönüş Yürüyüşü adı verilen ve son kez sivil ve şiddetsiz gösterilerle bu ablukayı kırmaya çalışan Gazzelilerin kanlı bir şekilde dağıtılması da şiddetsiz eylemlerin gözden düşmesi için dramatik bir son teşkil etmiştir. Bununla birlikte Batı’lı toplumların İsrail’e verdikleri koşulsuz desteğin de süreci etkileyen olumsuz faktörlerden olduğu belirtilmelidir. Zikredilen tüm bu etmenlerin aynı zamanda 7 Ekim Saldırısı’nın nedenleri olduğu da değerlendirilmiştir.

Anahtar Kelimeler

• 7 Ekim
• El Aksa Tufanı
• Gazze
• HAMAS
• İsrail

Choice? Indispensability? Hamas' Organizational Transformation and the Reasons for the October 7 Attack

Öz

The study focused on the October 7th Attack, a historical turning point in the Palestinian-Israeli conflict, and sought to test whether HAMAS could explain why it carried out such an attack despite all the risks it faced. The study's foundation was the question, "What motivated HAMAS to carry out the October 7th Attack?" To address this question, qualitative data analysis was employed to analyze documents such as books, articles, theses, reports, statutes, and other documents, as well as academic documentaries. Because the data obtained at the end of this process indicated that HAMAS experienced a transformation after winning the local and parliamentary elections in Gaza and coming to power, it was deemed necessary to add another question to the study. The second and complementary question of the study was, "Did HAMAS experience a transformation after coming to power in Gaza?" The transformation of HAMAS has been in the form of politicization, leaving the armed struggle behind, as a result of the organization's desire to establish a state administration in Gaza. However, this approach failed due to both local and global influences. These influences were also seen as the reasons leading to the October 7th Attack. Among the local influences, the first to be mentioned is Israel's uninterrupted and destructive blockade and its attacks on infrastructure. This situation significantly hindered the establishment of a state structure and led to major humanitarian crises. Second, the political problems arising from the political conflict between Fatah and HAMAS, and third, the Political Bureau's inability to address these challenges. Fourth, the Palestinian Islamic Jihad, due to its preference for armed resistance over politics, became a rival to HAMAS. Due to these problems, HAMAS experienced a fracture in 2017, changing the leadership of its Political Bureau and handing over Gaza to the leadership of its Military Bureau. This shifted the hierarchy within HAMAS in favor of its military wing, leading to an increasingly militarized organization. Globally, the Arab Spring wave in the region affected HAMAS's international support. The deterioration of relations with Iran and Syria, the launch of witch-hunts against the Muslim Brotherhood in Egypt, and the involvement of Gulf countries in this process have led to a crisis in Hamas' international support. The bloody dispersal of Gazans, who attempted to break the blockade with a final, nonviolent demonstration during the Great March of Return, marked a dramatic end to the discrediting of nonviolent actions. Furthermore, it should be noted that Western societies' unconditional support for Israel was also a negative factor influencing this process. All of these factors have been considered to be the causes of the October 7th attack.

Anahtar Kelimeler

• October 7
• Al-Aqsa Flood
• Gaza
• HAMAS
• Israel

Kaynakça

1. Abou Jalal, R. (2014). “Islamic Jihad Gains Support in Gaza as Hamas Declines”. Al-Monitor, www.al-monitor.com, 10.04.2014, https://www.almonitor.com/pulse/originals /2014/04/islamic-jihad-support-gaza-expense-hamas.html, Erişim Tarihi 09.09.2024.
2. Abughali, S. (2021). Gazze Şeridi’nde İsrail İstihbarat Faaliyetlerine Karşı Koymasında Filistin Yönetimi ve HAMAS’ın Tutumunun Değerlendirilmesi (2005-2020 Yılları Arasında). İstanbul Aydın Üniversitesi, Lisasnsüstü Eğitim Enstitüsü, Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi.
3. Ahnas, M. O. (2025). “Filistin İslami Direniş Hareketi Olarak Hamas: Kimliği ve Teşkilat Yapısı. Mevzu Sosyal Bilimler Dergisi, Mart 2025, ss. 107-130, https://doi.org/10.56720 /mevzu.1539471
4. Ajamieh, Y., Bassanetti, A., Laursen, T. ve Qassis, H. (2023). West Bank and Gaza: Selected Issues, International Monetary Found, www.imf.org, 13.09.2023, https://www.imf.org/en /Publications/CR/Issues/2023/09/12/West-Bank-and-Gaza-Selected-Issues-539154, Erişim Tarihi: 08.11.2025
5. al-Hajj Muhammad, Y. A. (2011). Al-Masira al-Jihadiyya li-Harakat al-Jihad al-İslami fi Filastin, Gazze: Muhjat al-Quds Press.
6. al-Shiqaqi, F. (1979). al-Khumayni: al-Hall al-İslami wa-l- Badil, Kahire: al-Mukhtar al-İslami Press.
7. Amnesty International (2021). Six Months On: Gaza’s Great March of Return, www.amnesty.org, 19.10.2021, https://www.amnesty.org/en/latest/campaigns/2018/10/gaza-great-march-of-return/, Erişim Tarihi: 15.09.2025
8. Anadolu Ajansı (2025). “Gazze'de 2 yıldır süren İsrail saldırılarında can kaybı 67 bin 173'e ulaştı”, anadoluajansı.com.tr, 07.10.2025, https://www.aa.com.tr/tr/dunya/gazzede-2-yildir-suren-israil-saldirilarinda-can-kaybi-67-bin-173e-ulasti/3709620 , Erişim Tarihi: 04.11.2025

9. Arrans, A., Saul, J., Farrell, S., Scarr, S. ve Trainor C. (2023). Inside the tunnels of Gaza: The scale, and the sophistication, of Hamas’ tunnel network, www.reuters.com, 31.11.2023, https://www.reuters.com/graphics/ISRAEL-PALESTINIANS/GAZATUNNELS/gkvldmzo rvb/, Erişim Tarihi: 19.9.2025
10. Asirvatham, E. (1954). The Birth of Israel. The Indian Journal of Political Science, 15(1), pp. 19-29.
11. Baumgarten, H. (2005). “The Three Faces/Phases of Palestinian Nationalism, 1948––2005”. Journal of Palestine Studies, 34 (4), pp. 25-48, https://doi.org/10.1525/jps.2005.34.4.25
12. Bayraktar, B. (2007). HAMAS, İstanbul Kara Kutu Yayınları.
13. BM (2009). Human Rights in Palestine and Other Occupied Arab Territories: Report of the United Nations Fact-Finding Mission on the Gaza Conflict, Geneva: United Nations, https://digitallibrary.un.org/ record/666096?v=pdf, Erişim Tarihi: 08.09.2025
14. BM (2018). Food insecurity in the oPt: 1.3 million Palestinians in the Gaza strip are food insecure, United Nations Office for the Coordination of Humanitarian Affairs, https://www.ochaopt.org/content/food-insecurity-opt-13-million-palestinians-gaza-strip-are-food-insecure, Erişim Tarihi: 05.09.2025
15. BM (2019). Report of the Independent International Commission of Inquiry on the Protests in the Occupied Palestinian Territory, https://digitallibrary.un.org/record/3801176?v=pdf, Erişim Tarihi 07.11.2025
16. BM (2023). Gaza: UN experts decry bombing of hospitals and schools as crimes against humanity, call for prevention of genocide, https://www.ohchr.org/en/press-releases/2023/10/gaza-un-experts-decry-bombing-hospitals-and-schools-crimes-against-humanity, Erişim Tarihi: 09.11.2025
17. BTselem (2018). “Military fired teargas at family tents far from fence during Gaza protests, injuring hundreds”, www.btselem.org, 20.04.2018, https://www.btselem.org/gaza_strip/20180419 _military_fires_tear_gas_at_gaza_protest_tentsErişim Tarihi: 14.11.2025
18. Cambridge Dictionary, “Radicalism”, www.dictionary.cambridge.org, (Erişim Tarihi 10.11.2025)
19. Chehab, Z. (2007). Hamas, 1. Baskı, (çev.) Bilal Çölgeçen, İstanbul, İkarus Yayınları.
20. Cohen, Y., White, J. (2009). “Hamas in Combat: The Military Performance of the Palestinian Islamic Resistance Movement”, The Washington Institute For Near East Policy, October 2009, http://www.washingtoninstitute.org/policyanalysis/view/hamas-in-combat-the-military-performan ce-of-the-palestinian-islamicresista
21. Çınkara, G. (2024). Filistin’de İslami hareketin siyasallaşması: Hamas (1946-2024). Ombudsman Akademik Dergisi, Özel Sayı 2(Gazze), ss. 163-94.
22. Çubukçu, M (2004). Bizim Filistin, Bir Direnişin Tarihçesi. İstanbul: Metis Yayınları, İkinci Baskı.
23. Dot-Pouillard, N. ve Rebillard, E. (2013). “The Intellectual, the Militant, the Prisoner and the Partisan: The Genesis of the Islamic Jihad Movement in Palestine (1974-1988), Muslim World Journal, pp. 1-20., https://shs.hal.science/halshs-00776059v1, Erişim Tarihi: 08.11.2025
24. Doyran, E. (2006). Bir Direniş Hareketi Olarak HAMAS. Yıldız Teknik Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yayınlanmamış Yüksek lisans Tezi.
25. Ecfr.eu (2021). Filistin Siyasetinin Haritalanması, İç Güvenlik Gücü (ISF), https://ecfr.eu/special/mapping_palestinian_politics/introduction_security_forces/, Erişim Tarihi: 03.11.2025
26. Eldar, S. (2016). “Why Hamas Refused to Return IDF Remains”, al-Monitor, https://www.al-monitor.com/originals/2016/07/israel-turkish-agreement-hamas-refuses-to-return-idf-remains.html, Erişim Tarihi: 25.10.2025
27. Elver, H. (2024). “Gazze’de Açlık: İnsanlıktan Çıkarıcı, İmhacı Bir Dilin İnşa Ettiği Yeni Bir Soykırım Yöntemi mi?”, Filistin’de Abluka, İşgal ve Soykırım, (Ed.) Karakaş, O. Ve Bostan, Y., Anadolu Ajansı Kitap, ss. 102-105
28. Erlanger, S. (2007). “Hamas Seizes Broad Control in Gaza Strip”, The New York Times, 14 June 2007, http://www.nytimes.com/2007/06/14/world/middleeast/14mideast.html?_r=2&, Erişim Tarihi 17.12.2025
29. Filiu, J. P. (2012). The Origin of HAMAS: Militant Legacy or Israeli Tool?, Journal of Palestine Studies, 41 (3), pp. 54-70.
30. Haddad, T. (2007). ““Behind the HAMAS-Fatah Conflict: Is Gaza Headed for a Civil War?”, Socialist Worker Online, Issue 614, 5 January 2007, http://www.socialistworker.org/2007-1/614/614_04_Gaza.shtml, Erişim Tarihi 17.12.2025
31. Hroub, K. (2000). Hamas, Political Thought and Practice. Washington: Institute for Palestine Studies Press
32. Hroub, K. (2004). “Hamas after Shaykh Yasin and Rantisi”. Journal of Palestine Studies. 33(4). Pp. 21-38
33. Hroub, K. (2006). Hamas: A beginner’s guide. London: Pluto Press.
34. İnaç, H. (2024). An overview of the Israeli-Palestinian conflicts after october 7. Toplum Ekonomi ve Yönetim Dergisi, ss. 34-45. https://doi.org/10.58702/teyd.1533536
35. İnsan Hakları İzleme Örgütü (2024). “Gazze: İsrail’in Yardım Engellemesi Çocuk Felci Salgınını Alevlendiriyor”, www.hrw.org, 26.08.2024, https://www.hrw.org/news/2024/08/26/gaza-israeli-aid-obstruction-inflaming-polio-outbreak, Erişim Tarihi 13.11.2025
36. Jensen, M. I. (2006). “Re-Islamising” Palestinian Society “From Below”: Hamas and Higher Education in Gaza, Holy Land Studies: A Multidisciplinary Journal, 5 (1), pp. 57-74.
37. Katman, F. (2010). HAMAS: Bir Terörist Örgütün Siyasal Partileşmesi, Kara Harp Okulu Savunma Bilimleri Enstitüsü, Yayınlanmamış Doktora Tezi.
38. Kear, M. (2020). Hamas and Palestine The Contested Road to Statehood, New York: Routledge. Kenar, N. ve Sehweil, S.İ. (2025). El-Aksa Tufanı Operasyonu ve Filistin Sorununun Çözümüne Etkileri, Sakarya Üniversitesi İktisat Dergisi, 14 (1), ss.29-51
39. Khosrokhavar, F. (2006). İntihar Bombacıları: Allah’ın Yeni Şehitleri, İstanbul: Versus Kitap.
40. Knell, Y. (2019). “Gaza Economic Protests Expose Cracks in Hamas’s Rule”, BBC News, www.bbc.com, 18.03.2019, https://www.bbc.com/news/world-middle-east-47616809, Erişim Tarihi: 15.09.2025
41. Lybarger, L. D. (2007). Identity and Religion in Palestine: The Struggle Between Islamism and Secularism in the Occupid Territories, Princeton N.J.: Princeton University Press.
42. Maqdsi, M. (1993). “Charter of the Islamic Resistance Movement (Hamas) of Palestine”. Journal of Palestine Studies, 22(4), pp. 122-134. https://doi.org/10.2307/2538093
43. Mardawi, T. (2006). “namut fi al-watan.. wa lan nughadir: Malhamat jinin bishahadat al-asir al-mujahid Thabit Mardawi” Gaza: al-Markaz al-Filastini li-l-Tawasul al-Hadari Press
44. Mengüaslan, H. (2024). 7 Ekim Sonrası Türkiye’nin Gazze Diplomasisi: Filistin’de Barış İnşasına Yönelik İmkan ve Sınırlar, Ombudsman Akademik Dergisi, Özel Sayı 2, ss. 250-281.
45. Mercan, M. H. (2018). Süreklilik ve değişim bağlamında hamasın siyasal stratejisi. Orta Doğu Etütleri, 10(1), 62-78.
46. Meşal, H. (2008). “Filistin Araştırmaları Dergisi ile Diyalog”. Filistin Araştırmaları Enstitüsü, 19(16), ss. 5-68.
47. Milton-Edwards, B. (1996). Islamic Politics in Palestine, Tauris Academic Studies Published
48. Milton-Edwards, B. (2005). “Prepared for Power: HAMAS, Governance and Conflict”, Civil Wars Journal, 7 (4), pp. 311-329.
49. Mishal, S. (2003). “The Pragmatic Dimension of the Palestinian Hamas: A Network Perspective”. Armed Forces &Society, 29 (4), pp. 569-589.
50. Mishal, S. ve Sela, A. (2000). The Palestinian HAMAS: Vision, Violence and Coexistence, New York: Columbia University Press.
51. Murphy, B. (2024). Israel Deliberately Blocked Humanitarian Aid to Gaza, Two Government Bodies Concluded. Antony Blinken Rejected Them, www.propublica.org, 24.09.2024, https://www.propublica.org/article/gaza-palestine-israel-blocked-humanitarian-aid-blinken, Erişim Tarihi: 01.11.2025
52. Muru, M. (1997). Fathi al-Shiqaqi: Sawt al-Mustad’afin fi Muwajahat Mashru’ al-Haymana al- Gharbi, Cairo: Markaz Yafa Li-l-dirasat Wa-l-abhath Press
53. Neumann, S., Baba, A., Wood, D. (2024). In Gaza, months of war have left Palestinians with barely the necessities to survive, www.npr.org, 01.06.2024, https://www.npr.org/2024/06/01/g-s1-1780/gaza-israel-infrastructure-water-schools-hospitals, Erişim Tarihi: 01.11.2025
54. Oruç, S. (2010). Filistin Halkının Parçalanmışlığı: HAMAS - El-Fetih Çatışması. İstanbul: İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi.
55. Özcan, S. A. (2003). “Filistinli Mülteciler”, Filistin Çıkmazdan Çözüme, İstanbul: Küre Yayınları.
56. Özdemir, A. (2005). Hamas (Hareket-Ül Mukavemet-Ül İslamiyye) Üzerine Bir Değerlendirme. Güvenlik Stratejileri Dergisi, 1(2), ss. 51-63.
57. Pappe, I. (2004). A History of Modern Palestine, Cambridge: Cambridge Universty Press
58. Pappe, I. (2006). “Genocide in Gaza”, The Electronic Intifada, www.electronicintifada.net, 02.06.2006, http://www.electronicintifada.net, Erişim Tarihi 13.10.2025.
59. Pappe, I. (2024). “Gazze’yi Bağlamından ve Tarihinden Koparmak”, Filistin’de Abluka, İşgal ve Soykırım, (Ed.) Karakaş, O. Ve Bostan, Y., Anadolu Ajansı Kitap, ss. 16-20
60. PCBS. (2011), Palestinian Central Bureau of Statistics Palestine in Figures 2011, www.pcbs.gov.ps, https://www.pcbs.gov.ps/Downloads/book1855.pdf, Erişim Tarihi: 08.11.2025
61. Pedahzur, A. ve Perliger, A. (2006). “A Changing Nature of Suicide Attacks: A Social Network Perspective”, Social Forces, 84 (4), ss. 1988-1990.
62. Ragad, A., Irvine-Brown, R., Garman, B. and Seddon, S. (2023). How Hamas built a force to attack Israel on 7 October, www.bbc.com, 27.11.2023, https://www.bbc.com/news/world-middle-east-67480680 Erişim Tarihi: 13.10.2025
63. Robinson, E. G. (2004). “Hamas as a Social Movement”. Islamic Activism A Social Movement Theory Approach. ed. Quintan Wiktorowicz. Indiana: Indiana University Press.
64. Rogan, E. L. (2013). The Emergence of the Middle East into the Modern State System. L. Fawcett içinde, International Relations of the Middle East, pp. 37-60. Oxford University Press.
65. Roy, S. (1991). “The Political Economy of Despair: Changing Political and Economic Realities in the Gaza Strip”, Journal of Palestine Studies 20 (3), pp. 58-69.
66. Roy, S. (1995). The Gaza Strip: The Political Development of De-development, Washington, DC: Institute for Palestine Studies Published
67. Rudolph, R. M. (2008). The Islamic resistance movement in Palestine (Hamas): A successful transition, but will it survive?. In A. V. Engeland & R. M. Rudolph (Eds.), From Terrorism to Politics, pp. 81-96. UK: Ashgate Publishing.
68. Sasson, A. (2019). “Historical Georaphy of the Palestine Southern Coastal Plain in the Late Ottoman Period-the Ashkelon Region as a Case Study”, Middle Eastern Studies, 55 (6), pp. 974-1004.
69. Sayigh, Y. (1997). Armed Struggle and the Search for State: The Palestinian National Movement (1949-1993), Institute for Palestine Studies, Clarendon Press, Oxford
70. Schanzer, J. (2008). Hamas vs. Fatah: The Struggle for Palestine, New York: Palgrave Macmillan
71. Seferoğlu, D. (2014). Filistin Siyasetinin Yeni Aktörü: Pragmatik Bir Örgüt Olarak HAMAS. Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi.
72. Seurat, L. (2023). “Hamas’s Goal in Gaza”, Foreign Affairs, www.foreignaffairs.com, 11.12.2023, https://www.foreignaffairs.com/israel/hamass-goal-gaza, Erişim Tarihi: 07.11.2025.
73. Shaked, R. (2012). ‘And the Loser Is: Hamas’. www.almonitor.com, 21.03.2012, www.almonitor.com/pulse/politics/2012/03/the-big-loser-hamas.html.
74. Sinvar, Y. (2024). Diken ve Karanfil: Filistin’in Bilinmeyen Hikayesi, Ekin Yayınları.
75. Skare, E. (2023). “Iran, Hamas and Islamic Jihad: A Marriage of Convenience, European Council of Foreign Relations, www.ecfr.eu, https://ecfr.eu/article/iran-hamas-and-islamic-jihad-a-marriage-of-convenience/, Erişim Tarihi: 13.10.2025
76. Skare, E. (2025). Yedi Ekim’e Giden Yol: Filistin’de İslami Haraketin Tarihi, Kutadgu Yayınları.
77. Smith, C. (2013). The Arab–Israeli Conflict. L. Fawcett içinde, International Relations of the Middle East, Oxford University Press.
78. Sofrin, A. (2023). The Intelligence Failure of October 7- Roots and Lessons. Kasım 2023, www.jstribune.com, https://jstribune.com/sofrim-the-intelligence-failure-of-october-7-roots-and-lessons/, Erişim Tarihi: 27.10.2025
79. Tamimi, A. (2007). “Palestine Question and Islamic Movement: The Ikhwan (Muslim Brotherhood) Roots of Hamas”, Kyoto Bulletin of Islamic Area Studies, pp.30-51, http://www.asafas.kyoto u.ac.jp/kias/1st_period/contents/pdf/kb1_1/07tamimi.pdf
80. Tauris, I.B. (1986). “The End of the Palestine Mandate”, Louis, William R., ve Robert W. Stookey (der.), Londra.
81. The New York Times. (2006). Palestinian landslide: the elections Hamas Routs Ruling Faction, Casting Pall on Peace Process”, www.nytimes.com, 27 Ocak 2006, https://www.nytimes.com /2006/01/27/world/middleeast/hamas-routs-ruling-faction-casting-pallon-peace-process.html, Erişim Tarihi: 07.11.2025
82. Timur, K. (2015). Toplumsal Hareket Çalışmaları ve Siyasal Şiddet Analizi: HAMAS Örneği. Adana Çukurova Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yayınlamamış Yüksek Lisans Tezi.
83. Tombak, F. (2025). Yeni Dünya Düzeninde Orta Doğu ve Hamas Örgütü, Asya Studies Akademik Sosyal Araştırmalar Dergisi, 9 (32), ss.319-338.
84. UNRWA (2024). “90. Durum Raporu”, www.unrwa.org, 15.03.2024, https://www.unrwa. org/resources/reports/unrwa-situation-report-90-situation-gaza-strip-and-west-bank-inclu ding-e ast-Jerusalem, Erişim Tarihi:22.03.2024
85. Ünlü, H., & Doğrul, M. (2023). TÜBA Filistin İsrail savaşı raporu. TÜBA Yayını.
86. Watling, J. ve Reynolds, N. (2023). “İsrail Savunma Kuvvetleri'nin Gazze'deki Operasyonlarından Taktik Dersler, 2023”, Royal United Services Institute, Temmuz 2024, https://static.rusi.org/ tactical-lessons-from-idf-gaza-2023.pdf, Erişim Tarihi: 08.11.2025
87. Wilson, S. (2007). “Fatah Troops Enter Gaza With Israeli Assent,” 18 May 2007, Washington Post, http://www.washingtonpost.com/wpdyn/content/article/2007/05/17/AR2007051700419.html, Erişim Tarihi 17.12.2025
88. Zerrouky, M. (2023). Hamas's relentless efforts to build up its military arsenal in Gaza, www.lemonde.fr, 11.11.2023, https://www.lemonde.fr/en/international/article/2023/10/11/ hamas-s-relentless-efforts-to-build-up-its-military-arsenal-in-gaza_6165123_4.html, Erişim Tarihi: 17.09.2025
89. Ziad, Abu-Amr. (1993). “Hamas: A Historical and Political Background”. Journal of Palestine Studies, 22(4) , pp. 5-19. https://doi.org/10.2307/2538077
90. Ziad, Abu-Amr. (1998). Batı Şeria ve Gazze’de İslami Direniş, Hamas ve İslami Cihad. İstanbul: Ekin Yayınları