The Approach of Siyasetnames to Austerity Measures: The Example of Nushatü's-Selatîn

Öz

This study aims to examine the concept of public austerity in siyasetnames, which are the fundamental texts of the Turkish-Islamic administrative tradition, focusing on the work Nushatü's-Selâtîn by the 16th-century Ottoman thinker Gelibolulu Mustafa Âlî. While austerity measures, an important tool of public financial management, are generally addressed in terms of their technical and financial dimensions such as reducing expenditures and increasing revenues, the tradition of siyasetname adds moral, administrative, and philosophical depth to the subject. In this context, the study first outlines the conceptual framework of austerity measures in the modern sense and the genre of siyasetname. Subsequently, the organic link between the concept of austerity and topics such as waste, thrift, treasury management, and merit in the siyasetname tradition is revealed. In Nushatü's-Selâtîn, examined as a case study, the fundamental causes of the financial and administrative deterioration observed by Gelibolulu Âlî in governance are analyzed in detail. The research findings demonstrate that siyasetnames conceive of public austerity not merely as budgetary discipline, but as a holistic approach to governance based on justice, merit, and law.

Anahtar Kelimeler

• Public Austerity Measures
• Treasury Management
• Siyasetname
• Gelibolulu Mustafa Âlî
• Nushatü’s-Selâtîn

Siyasetnamelerin Kamuda Tasarruf Tedbirlerine Yaklaşımı: Nushatü's-Selâtîn Örneği

Öz

Bu çalışma, Türk-İslam yönetim geleneğinin temel metinleri olan siyasetnamelerdeki kamuda tasarruf anlayışını, 16. yüzyıl Osmanlı mütefekkiri Gelibolulu Mustafa Âlî’nin Nushatü’s-Selâtîn adlı eseri ekseninde araştırmayı amaçlamaktadır. Kamu maliyesi yönetiminin önemli bir aracı olan tasarruf tedbirleri, genellikle harcamaların kısılması ve gelirlerin artırılması gibi teknik ve mali boyutlarıyla ele alınırken, siyasetname geleneği konuya ahlaki, idari ve felsefi bir derinlik katmaktadır. Bu bağlamda çalışma, öncelikle modern anlamda kamuda tasarruf tedbirlerinin ve siyasetname türünün kavramsal çerçevesini çizmektedir. Ardından, siyasetname geleneğinde israf, tutumluluk, hazine yönetimi ve liyakat gibi konuların tasarruf anlayışıyla olan organik bağı ortaya konulmaktadır. Vaka analizi olarak ele alınan Nushatü’s-Selâtîn’de Gelibolulu Âlî’nin, yönetimde gözlemlediği mali ve idari bozulmanın temel nedenleri detaylı bir şekilde analiz edilmektedir. Araştırmanın bulguları, siyasetnamelerin kamusal tasarrufları yalnızca bir bütçe disiplini olarak görmediğini; adalete, liyakate ve hukuka dayanan bütüncül bir yönetim anlayışı olarak kavradığını göstermektedir.

Anahtar Kelimeler

• Kamuda Tasarruf Tedbirleri
• Hazine Yönetimi
• Siyasetname
• Gelibolulu Mustafa Âlî
• Nushatü’s-Selâtîn

Etik Beyan

Çalışma Etik Kurul Raporunu Gerektirmemektedir.

Kaynakça

1. 2024/7 Sayılı Tasarruf Tedbirleri Genelgesi. (2024). T. C. Resmî Gazete, 32549, 17 Mayıs 2024.
2. Adalıoğlu, H. H. (2009). Siyâsetnâme. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi içinde 37, ss. 304-306). İstanbul: Türkiye Diyanet Vakfı.
3. Akdoğan, A. 1993. Kamu Maliyesi. Ankara: Gazi Büro Kitabevi.
4. Akgündüz, A. (2005). Klasik Dönem Osmanlı Devlet Anlayışı ve Hukuku. Osmanlı Araştırmaları Vakfı Yayınları.
5. Altuğ, O. (1994). Kayıt Dışı Ekonomi. İstanbul: Cem Ofset Matbaacılık.
6. Canatan, K. (2014). İslam Siyaset Düşüncesi ve Siyasetname Geleneği, İstanbul: Doğu Kitabevi.
7. Ceren, A. (2025). Etkin Kamu Hizmeti Sunumunda İsrafla Mücadelenin Önemi. Ekonomik ve Sosyal Araştırmalar Dergisi, 21(1), 111-132.
8. Defterdar Sarı Mehmet Paşa (2021). Devlet Adamlarına Nasihatler; Nasâyihü’l-Vüzerâ. (Haz. Y. Aydemir ve G. Kırpık). Ankara: Hece Yayınları.

9. Fleischer, C. H. (1996). Osmanlı İmparatorluğu’nda Aydın ve Bürokrat Tarihçi Mustafa Âli. (Çev. A. Ortaç). Ankara: Tarih Vakfı Yurt Yayınları.
10. Gelibolulu Mustafa Âlî (2015). Siyaset Sanatı; Nushatü’s-Selâtîn. (Haz. F. Çerçi). İstanbul: Büyüyenay Yayınları.
11. İpşirli, M. (2014). Âlî ve Selanikî: Çağdaş İki Tarihçinin Tenkit Tarzı, Üslubu ve Anlayışı Üzerine Gözlemler. Gelibolulu Mustafa Âlî Çalıştayı Bildirileri, 28-29 Nisan 2011. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları
12. Kâtib Çelebi (2020). Siyaset Nazariyesi; Düstûru’l-amel li Islâhi’l-halel. (Haz. E. Köse). İstanbul: Büyüyenay Yayınları.
13. Koçi Bey (2020). Koçi Bey Risalesi. (Haz. Y. Kurt). Ankara: Akçağ Yayınları.
14. Levend, A. S. (1963). Siyaset-nameler. Türk Dili Araştırmaları Yıllığı-Belleten, 10, 167-194.
15. Lütfi Paşa (2017). Asafnâme. (Haz. A. Uğur). İstanbul: Büyüyenay Yayınları.
16. Nizamü’l-Mülk (2009). Siyasetname. İstanbul: İş Bankası Kültür Yayınları.
17. Pîr Mehmed Za’ifî (2013). Gülşen-i Mülûk; Hükümdarlar Bahçesi. (Haz. V. A. Tok). İstanbul: Büyüyenay Yayınları.
18. Schmidt, J. (1991). Pure Water for Thirsty Muslims: A Study of Mustafa 'Ali of Gallipoli's Künhü L-Ahbar. Leiden : Het Oosters Instituut.
19. Şeyhoğlu Mustafa (2013). Büyüklerin Hazinesi Âlimlerin Mihenk Taşı; Kenzü’l-Küberâ ve Mehekkü’l-Ulemâ. (Haz. K. Yavuz). İstanbul: Büyüyenay Yayınları.
20. Şimşek, E. (2025). 17. yüzyıl Osmanlı Siyasetnamelerinde Devletin Bekası, Nizam ve Toplumsal Sınıf Düşüncesi. Fiscaoeconomia, 9(1), 71-94.
21. Uğur, A. (2001). Osmanlı Siyâset-Nâmeleri. İstanbul: Kültür ve Sanat Yayınları.
22. Yalçınkaya, A. ve Ağaoğulları, M. A. (2013). Siyasi Düşünceler Tarihi. Eskişehir: Anadolu Üniversitesi Web-Ofset Tesisleri. Yıldırım, A. (2021). Yönetim Kültüründe Sorun Bildirme Davranışına Siyâsetnâmelerin Yaklaşımları. Konya: Eğitim Yayınevi.