Afganistan’a Rusya’dan Bakış

Öz

Bu çalışma, Rusya Federasyonu’nun Afganistan’a yönelik politikalarını güvenlik kaygıları, jeopolitik çıkarlar ve bölgesel güç dengeleri bağlamında kapsamlı bir biçimde incelemektedir. Afganistan, tarihsel mirası, jeostratejik konumu ve kronik istikrarsızlığı nedeniyle Rusya’nın Orta Asya güvenliği, sınır aşan tehditlerle mücadele ve etki alanlarını koruma stratejilerinde kritik bir yer tutmaktadır. Çalışma, Rusya’nın Afganistan yaklaşımını yalnızca ikili ilişkiler çerçevesinde ele almakla yetinmemekte; aynı zamanda ABD, Çin, Pakistan, İran ve Orta Asya devletleri gibi aktörlerle yürütülen rekabet ve iş birliği dinamiklerini de analiz etmektedir. Özellikle Sovyetler Birliği’nin dağılmasının ardından şekillenen Rus dış politikasında öne çıkan çok kutupluluk anlayışı ve Avrasyacı perspektif, Afganistan’a yönelik politikaların ideolojik ve stratejik arka planını oluşturmaktadır. Bu çerçevede Rusya, Afganistan’ı bir yandan radikal örgütler, düzensiz göç ve uyuşturucu ticareti gibi güvenlik tehditlerinin kaynağı olarak algılarken; diğer yandan bölgesel istikrarın sağlanması ve Batı etkisinin sınırlandırılması açısından önemli bir jeopolitik alan olarak değerlendirmektedir. Çalışma, nitel yöntemlere dayalı olarak resmi belgeler, strateji metinleri ve ikincil kaynakların analizi yoluyla Rusya’nın Afganistan politikasının dönüşümünü ortaya koymayı amaçlamaktadır. Sonuç olarak makale, Rusya’nın Afganistan’a yönelik yaklaşımının yalnızca güvenlik merkezli değil, aynı zamanda küresel güç dengelerinde konumlanma arayışının bir parçası olduğunu savunmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Rusya Federasyonu
• Afganistan
• Dış Politika
• Avrasya
• Bölgesel Güvenlik

Russia’s Consideration Of Afghanistan

Öz

This study examines the Russian Federation’s policies toward Afghanistan within the framework of security concerns, geopolitical interests, and regional power balances. Due to its historical background, geostrategic location, and persistent instability, Afghanistan occupies a central position in Russia’s strategies aimed at safeguarding Central Asian security, combating transnational threats, and preserving its regional influence. Rather than limiting the analysis to bilateral relations, the study situates Russia’s Afghanistan policy within a broader international context, considering its interactions and rivalries with major actors such as the United States, China, as well as regional powers including Pakistan, Iran, and the Central Asian states. In the post-Soviet period, Russia’s foreign policy has increasingly been shaped by the principles of multipolarity and Eurasianism, both of which play a decisive role in shaping Moscow’s approach to Afghanistan. From this perspective, Afghanistan is perceived simultaneously as a source of potential security threats—such as terrorism, extremism, irregular migration, and drug trafficking—and as a strategic arena for promoting regional stability and limiting Western influence. Methodologically, the study employs qualitative analysis based on official policy documents, strategic reports, and relevant academic literature to trace the evolution of Russia’s Afghanistan policy. The findings suggest that Russia’s engagement with Afghanistan cannot be reduced to short-term security considerations alone. Instead, it reflects a broader strategic vision aimed at consolidating Russia’s position in the emerging multipolar international order. In this sense, Afghanistan represents both a challenge and an opportunity for Russia’s regional and global ambitions.

Anahtar Kelimeler

• Russian Federation
• Afghanistan
• Foreign Policy
• Eurasia
• Regional Security

Kaynakça

1. Akkurt, M. (2005). Afghanistan’s political and economic strategies in the process of state-building [Afganistan’ın yapılanmasında siyasi ve ekonomik stratejiler]. Istanbul: IQ Kültür-Sanat Yayıncılık.
2. Arı, C. T. (1998). Balance of power in the Persian Gulf and the Middle East [Basra Körfezi ve Ortadoğu’da güç dengesi]. Istanbul: Alfa Yayınları.
3. Arı, C. T. (2004). Iraq, Iran and the USA: Preventive war, oil and hegemony [Irak, İran ve ABD: Önleyici savaş, petrol ve hegemonya]. Istanbul: Alfa Yayınları.
4. Arı, T. (2005). Middle Eastern politics, war and diplomacy from past to present [Geçmişten günümüze Orta Doğu siyaset, savaş ve diplomasi]. Istanbul: Alfa Yayınları.
5. Arı, C. T. (2017). The Middle East from past to present: Iraq, Iran, the USA, oil, the Palestinian question and the Arab Spring (Vol. II). Bursa: Alfa Akademi.
6. Armaoğlu, F. (2014). Political history of the 20th century [20. yüzyıl siyasi tarihi]. Istanbul: Timaş Yayınları.
7. Ataman, M. (2006). Values and interests: Fundamental principles shaping U.S. Middle East policy. Ortadoğu Yıllığı, 401–431.
8. Bilgin, F. (2004). The Greater Middle East Project [Büyük Ortadoğu Projesi]. Istanbul: İlk Yayınları.

9. Bostancı, M. (2013). The Baghdad Pact and its impact on Turkish–Arab relations. Akademik Bakış.
10. Brzezinski, Z. (2018). The grand chessboard [Büyük satranç tahtası]. Istanbul: İnkılâp Yayınları.
11. Budak, A. (2019). Ottoman modernization: Journalism and literature [Osmanlı modernleşmesi: Gazetecilik ve edebiyat]. Istanbul: Bilge Kültür Sanat.
12. Büyükbaş, M. (2006). The U.S. intervention in Afghanistan and the new governance structure (Unpublished master’s thesis). Süleyman Demirel University, Isparta.
13. Çakmak, H. (2016). 41 crises in Turkish foreign policy (1924–2014) [Türk dış politikasında 41 kriz]. Ankara: Kripto Basım Yayım.
14. Davutoğlu, A. (2001). Strategic depth [Stratejik derinlik]. Istanbul: Küre Yayınları.
15. Delanty, G. (2013). The invention of Europe (H. İnaç, Trans.). Ankara: Adres Yayınları.
16. Dugin, A. (2018). Russian geopolitics: The Eurasianist approach [Rus jeopolitiği: Avrasyacı yaklaşım]. Istanbul: Küre Yayınları.
17. Ersoy, Ö. (2015). Afghanistan: The unfinished chapter of the great game [Büyük oyunda kapanmayan perde: Afganistan]. Istanbul: Kitap&Cafe Serüven.
18. Ferhang, M. (2010). Afghanistan in the last five centuries [Son beş yüzyılda Afganistan]. Kabul: Meyvand Publishing.
19. Fukuyama, F. (2015). State-building (T. Çolak, Trans.). Istanbul: Profil Yayıncılık.
20. Haviland, W. A. (2002). Cultural anthropology (H. İnaç & S. Çiftçi, Trans.). Istanbul: Kaknüs Yayınları.
21. İnaç, H. (2003). Postmodernism in terms of macro-social theories. Dumlupınar University Journal of Social Sciences, 8, 341–351.
22. İnaç, H. (2005a). Socio-political origins of fascism and socialism: A Marx–Pareto comparison. Bursa: Ekin Yayınları.
23. İnaç, H. (2005b). Turkey’s identity problems in the EU integration process. Ankara: Adres Yayınları.
24. İnaç, H. (2007). Rethinking democracy and governance in the EU. Journal of Academic Studies, 9(32), 1–31.
25. İnaç, H. (2014). Socio-political analysis of identity, culture, and civilization concepts as parameters of contemporary social perception. Journal of Islamic Civilization Studies, 1(1), 35–57.
26. İnaç, H. (2021). International security, the new world order and Turkey. Istanbul: Bilge Kültür Sanat.
27. İnaç, H., & Erdoğan, S. (2006). Public administration perceptions and public sphere debates in the postmodern era. Akademik Bakış, 9(1), 1–16.
28. İnaç, H., & Ünal, F. (2013). The construction of national identity in modern times: A theoretical perspective. International Journal of Humanities and Social Science, 3(11), 223–232.
29. İnaç, H., & Sada, M. R. (2021). The Taliban’s Afghanistan: State, society and politics. Istanbul: Bilge Kültür Sanat.
30. İsmayilov, E. (2013). The South Caucasus and Central Asia in 21st-century Russian foreign policy doctrines. Marmara University Journal of Political Science, 1(1), 92.
31. İşyar, Ö. G. (2022). Eurasia in world politics: Actors and strategies. In M. Akçapa & Y. Yıldırım (Eds.), Eurasia in world politics: Actors and strategies. Çanakkale: Paradigma Akademi.
32. Kiran, A. (2012). Turkey’s role in the reconstruction of Afghanistan [Afganistan’ın yeniden yapılandırılmasında Türkiye’nin rolü] (Unpublished master’s thesis). Istanbul University, Istanbul.
33. Kissinger, H. (2016). World order (S. S. Gül, Trans.). Istanbul: Boyner Yayınları.
34. Mengiler, Ö. (2013). The European Union from the Paris Treaty to the Lisbon Treaty [Paris Antlaşması’ndan Lizbon Antlaşması’na Avrupa Birliği]. Ankara: İmaj Yayınevi.
35. Nevins, A., & Commager, H. S. (2008). A history of the United States (H. İnalcık, Trans.). Ankara: Doğu Batı Yayınları.
36. Oğuz, E. (2001). Target country: Afghanistan [Hedef ülke Afganistan]. Istanbul: Doğan Kitapçılık.
37. Oran, B. (Ed.). (2013). Turkish foreign policy [Türk dış politikası]. Istanbul: İletişim Yayınları.
38. Osmanoğlu, M. (1990). Afghanistan: Ten years of jihad [Afganistan: Cihadın 10 yılı]. Ankara: Rehber Yayınları.
39. Overholt, W. H. (2011). Asia, America and the transformation of geopolitics (F. Tokatlı, Trans.). Ankara: Efil Yayınevi.
40. Özkan, A. (2019). Reflections of bourgeoisie and conservative identity in contemporary Turkey. OPUS International Journal of Society Research, 10(17), 1735–1751.
41. Özkan, A. (2022a). Erdoğan’s Turkey and Putin’s Russia within the axis of foreign policy and security. Ankara: Nobel Akademik Yayıncılık.
42. Özkan, A. (2022b). A historical perspective on political party closures in terms of national security and democracy. In A new constitutional vision and roadmap for Turkey (pp. 231–251). Ankara: Savaş Yayınevi.
43. Roskin, M. G., & Berry, N. O. (2014). International relations (Ö. Şimşek, Trans.). Ankara: Adres Yayınları.
44. Salahshoor, K. (2013). Press freedom in post-9/11 Afghanistan: An empirical study based on media practices in Kabul [11 Eylül sonrası Afganistan’da basın özgürlüğü] (Unpublished master’s thesis). Ege University, Izmir.
45. Sander, O. (2009). Political history from antiquity to 1918 [Siyasi tarih: İlkçağlardan 1918’e]. Ankara: İmge Kitabevi.
46. Tutar, A. E., İnaç, H., & Güner, Ü. (2006). Macroeconomic effects of outsourcing. Afyon Kocatepe University Journal of Economics and Administrative Sciences, 8(2), 279–296.
47. Türk, H. (2004). The American empire [Amerikan imparatorluğu]. Istanbul: Akademi TV Programcılık ve Yayıncılık.
48. Uçarol, R. (1995). Political history (1789–1994) [Siyasi tarih (1789–1994)]. Istanbul: Filiz Kitabevi.
49. Uslubaş, F. (2010). From the Great Game to great chaos [Büyük oyundan büyük kaosa]. Ankara: Karınca Yayınları.
50. Yıldırım, S. (2018). The geo-economy and security of Asia’s Belt and Road in international relations. Ankara: Nobel Akademik Yayıncılık.
51. Yılmaz, H. (2016). Turkey–Middle East relations during the Adnan Menderes era. Birey ve Toplum Journal, 6(12), 203–232.
52. Yiğit, M., İnaç, H., & Güner, Ü. (2007). An analysis of the EU’s first four enlargements from the perspectives of expansion, financial aid, and economic growth. Cumhuriyet University Journal of Economics and Administrative Sciences, 8(2), 81–96.
53. Zamani, H. M. (2013). Modern history of Afghanistan [Tarih-i muasır-i Afganistan]. Kabul: Ezam Publishing.