Türkiye-Ermenistan İlişkilerinde Normalleşme Dinamikleri: Karabağ Savaşı Sonrası Bölgesel Jeopolitik ve TRIPP/Zengezur Koridoru Tartışmaları (2009-2025)

Öz

Bu çalışma, 2009–2025 döneminde Türkiye–Ermenistan ilişkilerinin seyrini, normalleşme göstergelerini ve bu süreci şekillendiren bölgesel dinamikleri analiz etmeyi amaçlamaktadır. Araştırma, tek vaka incelemesine dayalı nitel araştırma deseniyle yürütülmüş; tarihsel süreç analizi ile dönemsel karşılaştırma birlikte kullanılmıştır. Veriler, akademik literatür, resmî açıklamalar ve uluslararası raporların sistematik taranmasıyla toplanmış; elde edilen bulgular nitel içerik analiziyle tematik biçimde değerlendirilmiştir. Çalışmanın temel varsayımı, İkinci Karabağ Savaşı sonrasında ortaya çıkan jeopolitik ortamın Türkiye–Ermenistan ilişkilerinde kontrollü bir normalleşme eğilimi ürettiği, ancak sürecin derinliğinin büyük ölçüde Azerbaycan–Ermenistan barış sürecinin seyrine bağlı kaldığı yönündedir. Bulgular, son yıllarda diplomatik temasların ve diyalog kanallarının arttığını, ancak normalleşmenin bölgesel güç dengesi, güvenlik parametreleri ve karşılıklı siyasi irade gibi faktörlere bağlı olarak kırılganlığını koruduğunu göstermektedir. Ekonomik ve ulaştırma temelli iş birliği potansiyeli süreci desteklese de tek başına belirleyici değildir. Sonuç olarak Türkiye–Ermenistan normalleşmesi doğrusal ve kaçınılmaz bir süreç olmayıp çok katmanlı bölgesel dinamiklere bağlıdır. Bu çerçevede öngörü olarak, kısa vadede temkinli ve sınırlı ilerleme, orta vadede Azerbaycan–Ermenistan barış anlaşmasının kapsamına bağlı hızlanma, uzun vadede ise ekonomik karşılıklı bağımlılık derinleşirse daha kurumsallaşmış ve istikrarlı bir normalleşme ihtimali öne çıkmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• : Türkiye
• Ermenistan
• Dış Politika
• Trump Yolu
• Zengezur Koridoru

Normalisation Dynamics in Türkiye-Armenia Relations: Post-Karabakh War Regional Geopolitics and the TRIPP/Zengezur Corridor Debates (2009–2025)

Öz

This study aims to analyse the course of Turkey–Armenia relations, indicators of normalisation, and the regional dynamics shaping this process during the period 2009–2025. The research was conducted using a qualitative research design based on a single case study; historical process analysis and periodical comparison were used together. Data were collected through systematic scanning of academic literature, official statements and international reports; the findings were evaluated thematically using qualitative content analysis. The fundamental assumption of the study is that the geopolitical environment that emerged after the Second Karabakh War produced a trend of controlled normalisation in Turkey–Armenia relations, but that the depth of the process largely depended on the course of the Azerbaijan–Armenia peace process. The findings indicate that diplomatic contacts and dialogue channels have increased in recent years, but that normalisation remains fragile due to factors such as the regional balance of power, security parameters and mutual political will. Although economic and transport-based cooperation potential supports the process, it is not decisive on its own. Consequently, Turkey–Armenia normalisation is not a linear and inevitable process but is dependent on multi-layered regional dynamics. In this context, it is anticipated that there will be cautious and limited progress in the short term, acceleration in the medium term depending on the scope of the Azerbaijan–Armenia peace agreement, and in the long term, if economic interdependence deepens, the possibility of a more institutionalised and stable normalisation will come to the fore.

Anahtar Kelimeler

• Turkey
• Armenia
• Foreign Policy
• Trump Route
• Zangezur Corridor

Kaynakça

1. Abdullahzade, C. (2021). Dağlık Karabağ sorununda Ermenistan’ın rolü ve sorumluluğu. Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 69(4), 1541-1568.
2. Ağa, G. (2025, 12 Ağustos). Barışın eşiğinde Kafkasya: Washington Deklarasyonu ve Ermenistan siyasetinde yansımalar. Stratejik Düşünce Enstitüsü (SDE). https://www.sde.org.tr/analizler/barisin-esiginde-kafkasya-washington-deklarasyonu-ve-ermenistan-siyasetinde-yansimalar-analizi-59819
3. Agos. (2024, 1 Ekim). Gostanyan: Kars-Gümrü demiryolunun açılması iki ülkeye de fayda sağlar. https://www.agos.com.tr/tr/yazi/31065/gostanyan-kars-gumru-demiryolunun-acilmasi-iki-ulkeye-de-fayda-saglar
4. Agos. (2025, 24 Mart). Türkiye-Ermenistan sınır kapısı Suriye'ye gidecek yardımlar için geçici olarak açıldı, Azerbaycan medyası sitemde bulundu. https://www.agos.com.tr/tr/yazi/32224/turkiye-ermenistan-sinir-kapisi-suriye-ye-gidecek-yardimlar-icin-gecici-olarak-acildi-azerbaycan-med
5. Akıncı, A., & Kaba, S. G. (2023). Kafkasya’nın jeopolitik önemi: Dağlık Karabağ ve Zengezur Koridoru örneği. Ekonomi İşletme Siyaset ve Uluslararası İlişkiler Dergisi, 9(1), 88-106.
6. Bayram, M. (2016). Ermenistan dış politikasında reelpolitikle psikopolitiğin çatışması: Cumhurbaşkanlığı dönemleri bağlamında bir analiz. Ahi Evran Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 2(3), 69-77.
7. Bozdoğan, K. (2025, 20 Haziran). Cumhurbaşkanı Erdoğan Ermenistan Başbakanı Paşinyan’ı kabul etti. Anadolu Ajansı. https://www.aa.com.tr/tr/gundem/cumhurbaskani-erdogan-ermenistan-basbakani-pasinyani-kabul-etti/3606218
8. Bozkuş, Y. D. (2021). Dağlık Karabağ savaşı ve Güney Kafkasya’da yeni güç dengeleri. Uluslararası İnsan Çalışmaları Dergisi, 4(7), 54-65.

9. Çoban Öztürk, E. (2024). Çatışma çözümü, uzlaşma ve diasporanın rolü açısından Türkiye-Ermenistan ilişkileri. Ermeni Araştırmaları, 75, 125-153.
10. Cheterian, V. (2017). The last closed border of the Cold War: Turkey-Armenia. Journal of Borderlands Studies, 32(1), 71-90. https://doi.org/10.1080/08865655.2016.1226927
11. Demir, A. F. (2005). SSCB sonrası dönemde Türkiye-Ermenistan ilişkileri. Uluslararası İlişkiler Dergisi, 2(5), 109-135.
12. Demirci, O. (2010). Güney Kafkasya bölgesi bağlamında Türkiye-Ermenistan ilişkileri. Sosyal Bilimler Araştırmaları Dergisi, 5(1), 211-233.
13. Demirağ, Y. (2014). 2015’e bir kala Türkiye-Ermenistan ilişkileri. Ermeni Araştırmaları, 47, 71-84.
14. Deutsche Welle Türkçe. (2022, 6 Ekim). Erdoğan ile Paşinyan Prag’da görüştü. https://www.dw.com/tr/erdo%C4%9Fan-ile-pa%C5%9Finyan-pragda-g%C3%B6r%C3%BC%C5%9Ft%C3%BC/a-63364258
15. Ekinci, F. D. (2019). Güney Kafkasya’da iki taraflılığın izlerini bağlamsallaştırmak: Ermenistan-Gürcistan örneği. Ermeni Araştırmaları, 63, 83-111.
16. Euronews Türkçe. (2023, 11 Şubat). Ermenistan sınır kapısı 35 yıl sonra deprem bölgesine yardım için açıldı. https://tr.euronews.com/2023/02/11/ermenistan-sinir-kapisi-35-yil-sonra-deprem-bolgesine-yardim-icin-acildi
17. Grigoryan, A., Khachatryan, K., & Ter‑Matevosyan, V. (2019). Armenia‑Turkey border opening: What determines the attitude of Armenians? Caucasus Survey, 7(1), 25-43. https://doi.org/10.1080/23761199.2018.1499298
18. Gökçe, M. (2011). Yukarı Karabağ sorunu ve Türkiye-Ermenistan ilişkileri üzerine bir değerlendirme. Turkish Studies, 6(1), 1139-1154.
19. Güngör, B. (2015). Türkiye-Ermenistan sınırının açılması neden gündemde?: Jeo-ekonomik bakış. Uluslararası İktisadi ve İdari İncelemeler Dergisi, 1, 11-33.
20. Güven, M. (2015). Kültürler arası iletişim engelleri: 1991’den günümüze Türkiye-Ermenistan ilişkileri örneği. International Journal of Sport Culture and Science, 3(4), 105-111.
21. Hancılar, Ö. (2024). Meşru müdafaanın aciliyet koşulu ve 2020 ikinci Karabağ savaşı. PJESS, 11(2), 68-81.
22. Harutyunyan, G., Vardazaryan, M., & Jilavyan, S. (2023). Dynamics of Russian-Turkish relations after the Second Karabakh War: New priorities of national interests and strategies of struggle in the South Caucasus. Russian-Armenian Journal of Political Science: Bulletin of Yerevan University, 2(3), 88-97. https://doi.org/10.46991/JOPS/2023.2.6.088
23. Hasanoğlu, M., Memmedov, A., & Maharramov, B. (2021). İkinci Karabağ savaşı sonrası Azerbaycan-Türkiye ilişkileri. Uluslararası Yönetim Akademisi Dergisi, 3(3), 522-529.
24. Hürriyet. (2025). Paşinyan Dolmabahçe’de. https://www.hurriyet.com.tr/gundem/pasinyan-dolmabahcede-42847511
25. Jović‑Lazić, A. (2022). The role of Turkey in the second Armenian‑Azerbaijani armed conflict over Nagorno‑Karabakh as a reflection of continuity and change in its foreign policy. Međunarodni problemi = International Problems, 74(1), 29-49. https://doi.org/10.2298/MEDJP2201029J
26. Karspusula. (2019, 23 Temmuz). Tarihi İpek Yolu Köprüsü onarılıyor!. https://karspusula.com/tarihi-ipek-yolu-koprusu-onariliyor/7782
27. Kaymaz Mert, M. (2021). Türkiye ve Ermenistan ilişkilerinin AB ve ABD açısından önemi: 90’lı yıllar açısından bir değerlendirme. Sosyal ve Beşerî Bilimler Dergisi, 13(1), 64-86.
28. Keskinkılıç, B. (2025, 2 Eylül). Türkiye, AGİT Minsk Grubu'nun kapatılmasına ilişkin kararı memnuniyetle karşıladı. Anadolu Ajansı. https://www.aa.com.tr/tr/gundem/turkiye-agit-minsk-grubunun-kapatilmasina-iliskin-karari-memnuniyetle-karsiladi/3675860
29. Kodaman, T. (2013). Ermeni açılımı ve Türk dünyası. Süleyman Demirel Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Sosyal Bilimler Dergisi, 30, 111-122.
30. Köni, H. (2015). Jeopolitik oyunlar: Ermenistan, Türkiye ve büyük güçler. TESAM Akademi Dergisi, 2(1), 245-253.
31. Lütem, Ö. E. (2009). Facts and comments. Review of Armenian Studies, 19-20, 7-91.
32. Okyar, O. (2017). İran ekseninde Türkiye-Ermenistan ilişkileri: Anlaşmazlıktan kazanca. Hitit Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 10(2), 1181-1206.
33. Öztığ, L. İ. (2018). Türkiye ve Ermenistan ilişkilerinde Nahçıvan sorunu. Çağdaş Türkiye Tarihi Araştırmaları Dergisi, 18(36), 413-430.
34. Öztürk, D. M., & Yılmaz, S. (2024). Türkiye ve Ermenistan arasındaki ilişkilerin düzelmesinde ekonomik potansiyeller. Karadeniz Sosyal Bilimler Dergisi, 16(31), 493-510.
35. Pavlov, A. G., & Margaryan, D. L. (2025). Армения и Турция: в поисках компромисса в условиях геополитической напряженности [Armenia and Turkey: In search of compromise under geopolitical tension]. Vestnik Tambovskogo universiteta. Seriya: Gumanitarnye nauki = Tambov University Review. Series: Humanities, 30(5), 1250-1264. https://doi.org/10.20310/1810-0201-2025-30-5-1250-1264
36. Şafak, B. C. (2025, 22 Mayıs). Ermenistan’ın Aşkabat Anlaşması’na katılma kararı. AVİM. https://avim.org.tr/tr/Yorum/ERMENISTAN-IN-ASKABAT-ANLASMASI-NA-KATILMA-KARARI
37. Taşcıoğlu, Ö. L. (2023). İkinci Karabağ savaşı ve sonuçları. Trakya Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 25(2), 543-566.
38. Taşdemir, H. (2024). Azerbaycan’ın denge politikası, II. Dağlık Karabağ savaşı ve Türkiye. Akademik İzdüşüm Dergisi, 9(1), 37-59.
39. Ter-Matevosyan, V. (2021). Deadlocked in history and geopolitics: Revisiting Armenia-Turkey relations. Digest of Middle East Studies, 30(3), 155-169. https://doi.org/10.1111/dome.12242
40. T.C. Cumhurbaşkanlığı İletişim Başkanlığı. (2024, 24 Eylül). Cumhurbaşkanı Erdoğan, Ermenistan Başbakanı Paşinyan’ı kabul etti. https://www.iletisim.gov.tr/turkce/haberler/detay/cumhurbaskani-erdogan-ermenistan-basbakani-pasinyani-kabul-etti-24-09-24
41. T.C. Dışişleri Bakanlığı. (2024, 18 Ekim). 3+3 Güney Kafkasya bölgesel işbirliği platformunun üçüncü toplantısı. https://www.mfa.gov.tr/3-3-guney-kafkasya-bolgesel-isbirligi-platformunun-ucuncu-toplantusu--18-ekim-2024--istanbul.tr.mfa
42. T.C. Dışişleri Bakanlığı. (2025, 12 Eylül). No: 186, Türkiye-Ermenistan normalleşme süreci özel temsilcilerinin altıncı toplantısı hk. https://www.mfa.gov.tr/no_-186_-turkiye-ermenistan-normallesme-sureci-ozel-temsilcilerinin-altinci-toplantisi-hk.tr.mfa
43. Tüysüzoğlu, G. (2018). Rusya-Türkiye ilişkilerindeki değişimin, Rusya-Ermenistan ilişkilerine olan yansımaları. Karadeniz Araştırmaları, 15(58), 216-239.
44. Uluyurt, V. (2025, 19 Eylül). Zengezur Koridoru'ndan Trump rotası'na: Güney Kafkasya'da jeopolitik dönüşüm. İNSAMER. https://www.insamer.com/tr/zengezur-koridoru-ndan-trump-rotasi-na-guney-kafkasya-da-jeopolitik-donusum.html
45. Ünal, A. Y. (2022, 31 Ocak). Türkiye-Ermenistan hattında uçuşlar yeniden başlıyor. Anadolu Ajansı. https://www.aa.com.tr/tr/gundem/turkiye-ermenistan-hattinda-ucuslar-yeniden-basliyor/2489726
46. Valigholizadeh, A., Zaki, Y., & Zoghi Barani, K. (2013). An analytical study of geopolitical consequences of normalization of Turkish-Armenian relations. Journal of Eurasian Studies, 4, 197-206. https://doi.org/10.1016/j.euras.2013.05.002
47. Voskanyan, H. (2022). Armenia in a triangle of great power management: Regional competition on the Nagorno-Karabakh conflict. Przegląd Europejski, 2022(1), 145-160. https://doi.org/10.31338/1641-2478pe.1.22.10
48. Yaşayan, U. D. (2024). Moskova’nın ‘Dağlık Karabağ’ politikasındaki dönüşüm. Akademik Tarih ve Düşünce Dergisi, 10(6), 2790-2811.
49. Yılmaz, R. (2010). Türkiye-Azerbaycan ilişkilerinde son dönem. Bilge Strateji, 2(2), 23-41.
50. Yüksel, C., & Yüce, H. (2022). Uluslararası hukuk açısından Dağlık Karabağ sorunu ve ikinci Dağlık Karabağ Savaşı'nı sona erdiren ateşkes andlaşması. İstanbul Hukuk Mecmuası, 80(3), 1021-1065.