Kamuoyundan Vize Almak: Karadağ’da Ekim 2025 Vize Krizi Üzerine Bir Vaka Analizi

Öz

Bu çalışma kapsamında, 25 Ekim 2025’te Karadağ’ın Zabjelo bölgesinde yaşanan bir asayiş vakasının yanlış bir haber sonrasında büyümesini ve dijital kamuoyu baskısının dış politika üzerindeki etkilerini vaka analizi yöntemiyle incelemektedir. Türk vatandaşlarının bir bıçaklama olayına karıştığı yönündeki asılsız haberlerin X platformunda hızla yayılması, ülkede protestolara ve Türk karşıtı bir nefret hareketine yol açmıştır. Yükselen bu irrasyonel kamuoyu baskısı karşısında Karadağ Başbakanı Milojko Spajić, Türk vatandaşlarına yönelik vize muafiyetini sosyal medya üzerinden geçici olarak askıya aldığını duyurmuştur. İlerleyen süreçte, Türk makamlarının diplomatik temasları ve Podgoritsa Yüksek Mahkemesi'nin suçlanan Türk vatandaşlarının olay yerinde dahi olmadığını ortaya çıkarması neticesinde muafiyet uygulaması yeniden yürürlüğe girmiştir. İncelenen vaka, düşük nüfuslu bir ülkede öfkeli bir azınlığın, ülkenin geleceğini nasıl olumsuz etkileme potansiyeli taşıdığı açısından önemli bir sonuç sunmaktadır. Süreçten yalnızca Türk vatandaşları değil aynı zamanda Karadağ da etkilenmiştir. Sonuç olarak çalışma, sosyal medyanın demokratik katılım sunmak yerine öfkeyi örgütleme potansiyelini ve iç politikanın dış politika kararlarını nasıl doğrudan şekillendirebildiğini ortaya koymaktadır.

Anahtar Kelimeler

• İrrasyonel Dış Politika
• Karadağ
• Sosyal Medya
• Kamuoyu
• Vize Serbestisi

Visa From the Public Opinion: A Case Study on the October 2025 Visa Crisis in Montenegro

Öz

This study examines the escalation incidents following false news in the Zabjelo region of Montenegro on October 25, 2025, and investigates the impact of digital public opinion pressure on foreign policy through a case study. The rapid dissemination of unfounded reports on the X platform alleging that Turkish citizens were involved in a stabbing incident led to protests and an anti-Turkish hate movement within the country. In the face of this rising irrational public opinion pressure, Montenegrin Prime Minister Milojko Spajić announced via social media the temporary suspension of the visa exemption for Turkish citizens. In the subsequent process, as a result of the diplomatic engagements by Turkish authorities and the Podgorica High Court's revelation that the accused Turkish citizens were not even at the scene of the incident, the exemption policy was reinstated. The examined case offers an important conclusion regarding how an angry minority in a low-population country possesses the potential to adversely affect the nation's future. Not only Turkish citizens but also Montenegro was affected by this process. Consequently, the study demonstrates the potential of social media to organize anger rather than providing democratic participation, and illustrates how domestic politics can directly shape foreign policy decisions.

Anahtar Kelimeler

• Irrattional Foreign Policy
• Montenegro
• Social Media
• Public Opinion
• Visa Liberalization

Kaynakça

1. Adesina, O. S. (2017). Foreign policy in an era of digital diplomacy. Cogent Social Sciences, 3(1). https://doi.org/10.1080/23311886.2017.1297175
2. Afyoncu, E. (2025). Herkes için kısa Osmanlı tarihi (1302-1922) (15. baskı). İstanbul: Yeditepe Yayınevi.
3. Akçura, Y. (2019). Osmanlı Devleti’nin dağılma devri (6. baskı). Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınları.
4. Akgün, B. (2024). Dış politikada yön sorunu: Türk kamuoyunun dış politika tercihleri. Türkiye Günlüğü, 159, 218-230.
5. Akşin, S. (2023). Kısa 20. yüzyıl tarihi (10. baskı). İstanbul: Türkiye İş Bankası Yayınları.
6. Artan Özoran, B., Seyidov, I. & Ağaoglu, E. (2025). Persuasive appeals, thematic content, and affordances on TikTok: evidence from the 2023 Turkey presidential elections. Southeast European and Black Sea Studies, 1–25. https://doi.org/10.1080/14683857.2025.2594227
7. Ataman, M. (2020). Batı’da İslam ve Türk algısı: Tıkanan Batı’da yeniden yükselen ırkçılık. İslamofobi ve Batı’da yükselen ırkçılık (ss. 65-70) içinde. Ankara: Diyanet İşleri Başkanlığı Yayınları.
8. Auškalnienė, L. (2025). Political participation in the context of platformization: A technological affordances perspective. Information & Media, 102, 129-141. https://doi.org/10.15388/Im.2025.102.7

9. Based Serbia [@SerbiaBased]. (2025, 27 Ekim). Last night in Montenegro a group of Turks stabbed a man who confronted them for harassing his girlfriend. Outraged locals took to the streets, chanting "Death to Turks" [Gönderi]. X. https://x.com/serbiabased/status/1982750780060041671?s=48
10. Başıbüyük, O. (2017). Algı yönetimi ve bilgi savaşlarında sosyal medyanın rolü. B. Karabulut (Ed.), Algı yönetimi (2. baskı; ss. 39-64) içinde. İstanbul: Alfa Basım Yayım Dağıtım.
11. Bernays, E. (2022). Belirginleşen kamuoyu (O. D. Yılmaz, Çev. Ed.). İstanbul: Kabalcı Yayıncılık.
12. Bilgin, O. (2023). ABD ve Avrupa sinema filmleri ile televizyon dizilerindeki Türk karşıtı manipülasyonlar. F. Altun (Ed.), Toplumlar arası iletişimde yeni dönem: Enformasyon savaşından dezenformasyon savaşına (ss. 67-96) içinde. İstanbul: Paradigma Yayınları.
13. Caşın, M. H. (2017). Dış politikada karar alma analizlerinde algı yapıları (cognitive structures) kuramı ve yeni eğilimler. B. Karabulut (Ed.), Algı yönetimi (2. baskı, ss. 137-183) içinde. İstanbul: Alfa Basım Yayım Dağıtım.
14. Durham, M. E. (2025). Balkanların yirmi yılı 1900-1920. Eskişehir: Dorlion Yayınları.
15. Eğilmez, M. (2024). Ekonominin temelleri: Kavramlar ve kurumlar (8. baskı). İstanbul: Remzi Kitabevi.
16. Erden, K. (2025). Sosyal medyanın kamu diplomasisindeki rolü: Türkiye, ABD ve Almanya’nın karşılaştırmalı stratejik iletişim analizi. İletişim ve Diplomasi, 14, 93-116. https://doi.org/10.54722/iletisimvediplomasi.1686434
17. Erken, İ. (2022). Rumeli’den Rumeli’ye göçler. Millî Mecmûa, 25, 6-11.
18. Fearon, J. D. (1998). Domestic politics, foreign policy and theories of international relations. Annual Review of Political Science, 1, 289-313. https://doi.org/10.1146/annurev.polisci.1.1.289
19. Geçer, E. (2020). Sosyal medya ve iletişim psikolojisi: Kişilik, kutuplaşma ve algoritma (2. baskı). Ankara: Diyanet İşleri Başkanlığı Yayınları.
20. Gölen, Z. (2014). Karadağ Devleti’nin doğuşu: Osmanlı-Karadağ sınır tespiti (1858-60). Belleten, 78(282), 659-698. https://doi.org/10.37879/belleten.2014.659
21. Güngör, N. (2020). İletişim: Kuramlar ve yaklaşımlar (5. baskı). Ankara: Siyasal Kitabevi.
22. Hassan, R. & Sutherland, T. (2024). Medya felsefesi (S. Mousavi & N. Törenli, Çev.). Ankara: Ütopya Yayınevi.
23. Hupchick, D. P. (2025). Balkanlar: İki dünya arasında bir tarih (C. Yolcu, Çev.). İstanbul: Vakıfbank Kültür Yayınları.
24. İnce, E. (2025). Digital platforms and freedom of expression: A comparative analysis of Turkey and global approaches. Social Informatics Journal, 4(2), 73-79. https://doi.org/10.58898/sij.v4i2.73-79
25. Jensen, K. B. (2021). Introduction: The state of convergence in media and communication research. K. B. Jensen (Ed.), A handbook of media and communication research: Qualitative and quantitative methodologies (3. Baskı; ss. 1-21) içinde. New York: Routledge.
26. Jokić, B. [@Bojana_Jok]. (26 Ekim 2025). Momci su se okupili na Zabjelu kod Vektre zbog napada na njihovog druga koji se sinoć desio od strane turskih državljana [Gönderi]. X. https://x.com/bojana_jok/status/1982532965826777513?s=48
27. Kemp, S. (2025, 08 Kasım). Digital 2026: Montenegro. DataReportal https://datareportal.com/reports/digital-2026-montenegro.
28. Kışlalı, A. T. (2022). Siyaset bilimi (4. Baskı). İstanbul: Kırmızı Kedi Yayınları.
29. Kocaoğlu, M. (1993). Uluslararası ilişkiler. Ankara.
30. Laski, H. J. (2025). Siyaset bilimine giriş (F. Şirinoğlu, Çev.) Eskişehir: Dorlion Yayınları.
31. Lean, N. (2019). İslamofobi endüstrisi (İ. Yılmaz, Çev.). Ankara: Diyanet İşleri Başkanlığı Yayınları.
32. Lukšić, I. & Katnić, M. (2016). The making of a state: Transition in Montenegro. Cato Journal, 36 (3), 689-709.
33. Maigret, É. (2019). Medya ve iletişim sosyolojisi (H. Yücel, Çev.; 6. baskı). İstanbul: İletişim Yayınları.
34. Mudreša, A. (31.10.2025). Crna Gora pooštrava politiku prema strancima. DW. https://www.dw.com/sr/crna-gora-poo%C5%A1trava-politiku-prema-strancima/a-74564778 (Erişim tarihi: 18.05.2026).
35. Mutlu, E. (2017). İletişim sözlüğü. Ankara: Ütopya Yayınevi.
36. Naveh, C. (2002). The role of the media in foreign policy decision-making: A theoretical framework. Conflict & communication, 1(2).
37. Okur, M. A. (2020). Üretilen korku: İslamofobi. İslamofobi ve Batı’da yükselen ırkçılık (ss. 31-36) içinde. Ankara: Diyanet İşleri Başkanlığı Yayınları.
38. Ortaylı, İ. (2024). Gel dünyayı keşfedelim: Gezgin bir tarihçinin seyahat defteri. İstanbul: Kronik Kitap.
39. Ortaylı, İ. (2025). Kuruluş: Cumhuriyet’e giden yol. İstanbul: Kronik Kitap.
40. Özdemir, İ. (31.10.2025). Karadağ'da yüksek mahkeme "bıçaklama" olayına karıştığı iddiasıyla tutuklanan iki Türk vatandaşını serbest bıraktı. Anadolu Ajansı. https://www.aa.com.tr/tr/dunya/karadagda-yuksek-mahkeme-bicaklama-olayina-karistigi-iddiasiyla-tutuklanan-iki-turk-vatandasini-serbest-birakti/3732148 (Erişim tarihi: 03.05.2026).
41. Öztürk, T. (31.10.2025). Montenegro court clears Turkish nationals in Podgorica stabbing case after investigation. Anadolu Ajansı. https://www.aa.com.tr/en/europe/montenegro-court-clears-turkish-nationals-in-podgorica-stabbing-case-after-investigation/3732280 (Erişim tarihi: 03.05.2026).
42. Papathanassopoulos, S. & Negrine, R. (2019). Political communication, digital inequality and populism. J. Trappel (Ed.), Digital media inequalities: Policies against divides, distrust and discrimination (ss. 79-94) içinde. Göteborg: Nordicom.
43. Pınar, L. (2018). Role of national media in foreign policy formulation. İnsan ve Toplum Bilimleri Araştırmaları Dergisi, 7(3), 1904-1916. https://doi.org/10.15869/itobiad.452994
44. Popovic, T. [@Tomo78248519]. (2025, 26 Ekim). Zabjelo, trenutno, gore auta, Turci se zatvorili u kazino, Mahmut paša na aparatima [Gönderi]. X. https://x.com/tomo78248519/status/1982544567909196172?s=48
45. Rashica, V. (2019). Digital diplomacy: aspects, approaches and practical use. International Scientific Journal on European Perspectives, 10(1), 23-41.
46. Ravanoğlu Yılmaz, S. (2017). The role of social media activism in new social movements: Opportunities and limitations. International Journal of Social Inquiry, 10(1), 141-164. https://izlik.org/JA87UU92JJ
47. Rezidentura [@Rezidentura12]. (2025, 26 Ekim). Na Zabjelo je haos, vec su prebijeni neki Turci kod Volcana + je nekim Turcima zapaljeno auto od strane drugova ovog izbodenog lika [Gönderi]. X. https://x.com/rezidentura12/status/1982544421112647935?s=48
48. RTCG. (30.10.2025). HRA: Tužilaštvo hitno da reaguje na prijetnje smrću i da obavještava javnost. https://rtcg.me/vijesti/drustvo/772799/-hra-tuzilastvo-hitno-da-reaguje-na-prijetnje-smrcu-i-da-obavjestava-javnost.html (Erişim tarihi: 23.05.2026).
49. Saray, M. (2010). Türkiye ve yakın komşuları. Ankara: Atatürk Araştırma Merkezi Yayınları. Sönmezoğlu, F., Arıboğan, Ü., Ayman, G. & Dedeoğlu, B. (2017). Uluslararası ilişkiler sözlüğü (H. H. Orhon Özdağ, Yay. Ed.; 5. baskı). İstanbul: Der Yayınları.
50. Soroka, S. N. (2003). Media, public opinion, and foreign policy. Harvard International Journal of Press/Politics, 8(1), 27-48. https://doi.org/10.1177/1081180X02238783
51. Spajić M. [@MickeySpajic], (2025, 27 Ekim). Sjutra po hitnoj proceduri donosimo odluku o privremenom ukidanju bezviznog režima za državljane Turske. [Gönderi]. X.
52. Time Balkan. (02.11.2025). Feyziç: Karadağ’daki Türklere vize uygulanması adil değil” https://timebalkan.com/feyzic-karadagdaki-turklere-vize-uygulanmasi-adil-degil/ (Erişim tarihi: 07.05.2026).
53. Sürlü, Y. & Göksu, O. (2024). Siyasal iletişimin dijital dönüşümü: Eğlenceli siyaset ve TikTok. NOSYON: Uluslararası Toplum ve Kültür Çalışmaları Dergisi, 14, 18-43. https://izlik.org/JA97AX42NF
54. T.C. Dışişleri Bakanlığı (27.10.2025). Karadağ’da Geçtiğimiz Hafta Sonu Yaşanan Gelişmeler Hk. https://www.mfa.gov.tr/no_-214_-karadag-da-gectigimiz-hafta-sonu-yasanan-gelismeler-hk.tr.mfa (Erişim tarihi: 05.05.2026).
55. T.C. Podgoritsa Büyükelçiliği. (14.05.2026). Türkiye- Karadağ İkili Ticari ve Ekonomik İlişkileri, 14.05.2026. https://podgorica-be.mfa.gov.tr/Mission/ShowInfoNote/407184 (Erişim tarihi: 26.05.2026).
56. Time Balkan. (12.11.2025). THY’den Karadağ kararı. https://timebalkan.com/thyden-karadag-karari/ (Erişim tarihi: 03.05.2026).
57. Time Balkan. (28.11.2025). Vize kararının ardından 9 bin Türk vatandaşı Karadağ’dan ayrıldı. https://timebalkan.com/vize-kararinin-ardindan-9-bin-turk-vatandasi-karadagdan-ayrildi/ (Erişim tarihi: 15.04.2026).
58. TRT Haber. (23.12.2025). Karadağ, Türk vatandaşlarına vize muafiyetini yeniden başlatıyor. https://www.trthaber.com/haber/gundem/karadag-turk-vatandaslarina-vize-muafiyetini-yeniden-baslatiyor-929460.html (Erişim tarihi: 18.05.2026).
59. TRT Haber. (29.10.2025). THY'den Karadağ açıklaması: İade ve değişiklik hakkı tanındı. https://www.trthaber.com/haber/ekonomi/thyden-karadag-aciklamasi-iade-ve-degisiklik-hakki-tanindi-924266.html
60. TRT Haber. (31.10.2025). Bakan Fidan, Karadağ Dışişleri Bakanı İbrahimovic ile İstanbul’da görüştü. https://www.trthaber.com/haber/gundem/bakan-fidan-karadag-disisleri-bakani-ibrahimovic-ile-istanbulda-gorustu-924519.html (Erişim tarihi: 04.05.2026).
61. Vukadinović, D. & Radulović, J. (2025, Ekim 29) Ombudsman: Protesti u Crnoj Gori 'rasistički', nastavljena privođenja. RTCG. https://rtcg.me/vijesti/bbc/771616/ombudsman-protesti-u-crnoj-gori-rasisticki-nastavljena-privodjenja-.html. (Erişim tarihi: 03.05.2026).