GÜRCİSTAN’IN GURİA BÖLGESİ’NDE, AHŞAP ÇANDI CAMİ ÖRNEĞİ: ZOTİ CAMİİ (ზოტის მეჩეთი)

Wooden mosques have been built since the early days of Islam. As a matter of fact, the first temple of Islamic architecture, Masjid an-Nabawi (Gregorian 654), was built with a wooden pole made of date palm. It is known that in Central Asia, the Turks built wooden mosques after they embraced Islam. This tradition, started with the Karakhanids (9th-13th century) and gave monumental and rich examples during the Ghaznavid (10-12th century) and Seljuk (11th century) periods. Wooden mosques, which are known to have been moved to Anatolia during the Seljuk period, gained a unique interpretation and identity during the Principalities and Ottoman periods. This article includes the Zoti Mosque, which was determined by in the rural area of the Guria Region, Georgia, borders on our country. According to its inscription, it was built in the Tsarist Period in 1907, in the Ottoman tradition. The mosque significantly preserves its original texture. In terms of architectural and ornamental style, it has been determined that Turkey is similar to the Eastern Black Sea and Ahiska mosques in the immediate vicinity. It has been determined that the mosques in the Eastern Black Sea Region of Turkey and in the Adjara and Ahıska regions of Georgia are similar in terms of architectural and ornamental style. However, the wood applied in the Black Sea Region is in çandı (ready-made timber cut according to the interlocking method without nails) mosque tradition. The aim of our study is to reveal the position, place and importance of Zoti Mosque, which is among wooden mosques and had not been the subject of art history research previously. In the study, the plan, architectural and ornamental features of the mosque were introduced in detail within the framework of art history discipline and supported with visuals and drawings. In the article, in the light of Zoti Mosque, the interaction and differences of the building with contemporary and nearby examples were tried to be determined.

Ahşap camiler, İslam’ın erken dönemlerinden beri inşa edilmektedir. Nitekim İslam mimarisinin ilk mabedi Mescid-i Nebevi (Miladi 654) hurma ağacından ahşap direkli olarak inşa edilmişti. Orta Asya’da, Türklerin İslam dinini benimsemesi ile ahşap camiler inşa ettiği bilinmektedir. Bu gelenek, Karahanlılar (9.-13.yy) ile başlayıp, Gazneliler (10-12.yy) ve Selçuklular (11. yy) döneminde anıtsal ve zengin örneklerini vermiştir. Anadolu’ya Selçuklu döneminde taşındığı bilinen ahşap camiler, Beylikler ve Osmanlı döneminde kendine has bir yorum ve kimlik kazanmıştır. Bu makale, Gürcistan’ın Guria Bölgesi kırsalında arazi çalışmamız ile tespit edilen Zoti Camii’ni içermektedir. Cami, kitabesine göre 1907 yılında Çarlık Rusyası Dönemi’nde ve Osmanlı mimari geleneğinde inşa edilmiştir. Yapı, özgün dokusunu koruyarak ulaşmıştır. Ahşap çandı camiler grubunda incelenen Zoti Camii, plan, mimari ve süsleme özellikleri ile yakın çevrede Acara ve Türkiye’nin Doğu Karadeniz Bölgesi camileri ile benzerlikleri tespit edilmiştir. Camideki süslemelerin, üslup ve teknik yönden Ahıska, Karadeniz ve kısmen de olsa Doğu Anadolu camileri ile benzer olduğu izlenmektedir. Çalışmanın amacı, daha öncesinde Sanat Tarihi araştırmalarına konu olmayan Zoti Camii’nin, Türk-İslam sanatındaki yeri ve önemini belirleyerek, çandı camilerin Karadeniz Bölgesi’ndeki üslubunu takip edebilmektedir. Bu çalışmada cami; plan, mimari ve süsleme özellikleri Sanat Tarihi disiplini çerçevesinde detaylı olarak tanıtılmış, görseller ve çizimler ile desteklenmiştir. Makalede, Zoti Camii örneği ışığında yapının çağdaş ve yakın çevredeki cami örnekleri ile etkileşim ve farklılıkları belirlenmeye çalışılmıştır.