Elçilik Dairesi (Posolskiy Prikaz) Belgelerine Göre Tayşa Ayuka’nın 1673 Tarihli Yemini

Çeşitli iç ve dış faktörlerden dolayı İrtiş Nehri’nden İtil Nehri’ne göç etmeye başlayan Tayşa Ho-Urluk’ün liderliğindeki Kalmuk grupları, 1633 yılında Ulu Nogayları mağlup ederek İtil-Yayık Nehirleri arasındaki bölgeye yerleşmişlerdir. Bu olay üzerine Moskova, güney sınırlarını güvence altına almak için Kalmuk tayşalarıyla uzlaşmaya çalışmıştır. Netice itibariyle Kalmuk tayşaları, 1649 yılından itibaren periyodik olarak Moskova çarlarına sadakat ve müttefiklik ilişkileri temelli yeminler etmeye başlamışlar, karşılığında da belirli taleplerde bulunmuşlardır. Bu yeminler arasında, 1673 tarihinde Tayşa Ayuka tarafından Çar Aleksey Mihayloviç’e edilen yemin önemli bir yer tutmaktadır. Yemin sürecinde Tayşa Ayuka, 1671-1673 yıllarına ait ödemelerin yapılması, yemin için düzenlenecek kurultayın düzenlenme yerinde değişiklik yapılması ve Yedisan Nogay Mirzası S. Abdulov’un rehin tutulan oğlunun serbest bırakılması olmak üzere üç talepte bulunmuştur. Bu taleplerden ilki, kısmen kabul edilmesine rağmen diğer iki talep Moskova temsilcileri tarafından reddedilmiştir. Bu çalışmada, 1673 tarihli yemin süreci anlatılacak ve Tayşa Ayuka’nın taleplerinin Moskova temsilcileri tarafından kabul edilmemesinde haklı gerekçelerin olup olmadığına dair yorumlarda bulunulacaktır.

Kalmyk groups led by Taisha Kho-Orluk, who started to migrate from the Irtish River to the Itil River due to various internal and external factors, defeated the Great Nogais in 1633, and settled in the region between the Itil-Yaik Rivers. Following this incident, Moscow tried to compromise with the Kalmyk taishas in order to secure its southern borders. Eventually, starting from 1649, Kalmyk taishas began to periodically swear oaths of loyalty and alliance to the Moscow tsars, and in return they made certain demands. The oath given by Taisha Ayuka to Tsar Aleksey Mikhailovich in 1673 has an important place among these oaths. During the oath process, Taisha Ayuka made three demands: making the payments for the years 1671-1673, changing the location of the kurultai to be held for the oath-taking, releasing the son of Yedisan Nogai Mirza S. Abdulov, who was held hostage. Although the first of these demands was partially accepted, the other two demands were rejected by Moscow representatives. In this study, the oath process dated 1673 will be explained, and comments will be made on whether there are justified reasons for not accepting Taisha Ayuka's demands by Moscow representatives.