FROM DISCIPLINE TO DEMOCRACY: THE TRANSFORMATION OF MARRIAGE RESTRICTIONS IN THE TURKISH ARMY

Öz

This article examines an exceptional marriage ban targeting a specific group of military personnel, while also researching the historical process of similar practices. Those practices corresponding to the Ottoman Empire have been detailed to provide a deeper understanding. With the beginning of the Republican Era, marriage bans were addressed by the legislative body. The Grand National Assembly's view of the practice, the opinions of the commissions and the Ministry of National Defense, were evaluated through reports. In addition, the relevant legal texts were examined, and the similarities and differences between the regulations were highlighted. Furthermore, all factors affecting the entire process, from the implementation of the ban to its removal, were discussed. Thus, the study is framed by the historical progression of the ban, covering its inception and the reasons behind its removal. Institutional requirements, legal perspectives, and the prevailing political views of the time are all taken into account in analyzing this transformation.

Anahtar Kelimeler

• Army-Officer-Soldier
• Marriage
• Officer Marriage Restrictions
• Military Marriage Prohibitions

Disiplinden Demokrasiye: Türk Ordusunda Evlilik Kısıtlamalarının Dönüşümü

Öz

Bu makalede, belirli bir askerî personel grubunu hedef alan istisnaî bir evlilik yasağı incelenirken, benzer uygulamaların tarihsel süreci de araştırılmıştır. Söz konusu uygulamalardan Osmanlı Devleti’ne tekabül edenleri, daha derin bir kavrayış sağlamak amacıyla detaylandırılmıştır. Cumhuriyet Dönemi ile birlikte başlayan süreçte ise evlilik yasakları, yasama organı nezdinde ele alınmıştır. TBMM’nin uygulamaya bakışı, komisyonların ve Millî Savunma Bakanlığı’nın görüşleri, raporlar üzerinden değerlendirilmiştir. Yanı sıra ilgili kanun metinleri tetkik edilmiş, düzenlemeler arasındaki benzer ve farklı yönler üzerinde durulmuştur. Ayrıca yasağın uygulanmasından kaldırılmasına kadar, tüm sürece etki eden unsurlar tartışılmıştır. Böylece çalışmanın çerçevesini, yasağın ortaya çıkışı ve kaldırılmasının nedenleri ile tarihsel süreci oluşturmuştur. Uygulamanın geçirdiği bu dönüşümde kurumsal ihtiyaçlar, yasal bakış ve dönemin hâkim siyasi görüşü de göz önünde bulundurulmuştur.

Anahtar Kelimeler

• Ordu-Subay-Asker
• Evlenme
• Subay Evlilik Kısıtlamaları
• Askerî Evlilik Yasakları.

Kaynakça

1. 1. T.C. Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı Osmanlı Arşivi (BOA)
2. 2. BOA, Sadaret Mektubi Kalemi Evrakı (A.MKT.)
3. 3. BOA, A.MKT. 225/86; 225/90; 229/98; 232/52.
4. 4. BOA, Sadaret Mektubi Mühimme Kalemi (A.MKT.MHM.) 424/10.
5. 5. T.C. Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı Cumhuriyet Arşivi (BCA) Kurum: 30.18.1.2., Yer Bilgisi: 2.15.15; 84.90.12.
6. 6. Akgündüz, A. (1996). Osmanlı kanunnameleri ve hukuki tahlilleri IX. Osmanlı Araştırmaları Vakfı Yayınları.
7. 7. Berki, Ş. (1951). Evlenmenin aslî şartlarından doğan kanun ihtilâfları ve Türk hukukundaki tatbikatı. Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 8(1), 606–651.
8. 8. Çelik, Ş. (2007). Orducu. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi (C. 33, ss. 370–373). Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları.

9. 9. Doğancı, K., & Altın, R. (2018). Roma İmparatorluğunda asker evlilikleri yasağı. Tarih Araştırmaları Dergisi, 37(64), 71–96.
10. 10. Halaçoğlu, Y. (2004). Menzil. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi (C. 29, ss. 159–161). Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları.
11. 11. Hurl-Eamon, J. (2014). Marriage and the British Army in the long eighteenth century: 'The girl I left behind me'. Oxford University Press. https://doi.org/10.1093/acprof:oso/9780199681006.001.0001 12. Keleş, H. (2006). Asâkir-i Mansûre-i Muhammediyye Kânûnnâmesi. Kastamonu Education Journal, (1), 227–240.
12. 13. Koç, Y., & Yeşil, F. (Haz.). (2012). Nizâm-ı Cedîd kanunları (1791–1800). Türk Tarih Kurumu Yayınları.
13. 14. Lynn, J. A. (2008). Women, armies, and warfare in early modern Europe. Cambridge University Press.
14. 15. Özcan, A. (1993). Çorbacı. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi (C. 8, ss. 369–370). Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları.
15. 16. Parker, G. (2023). Askerî devrim: Batı’nın yükselişinde askerî yenilikler 1500–1800 (T. Zorlu, Çev.). Küre Yayınları.
16. 17. Toroser, T. (Haz.). (2011). Kavanin-i Yeniçeriyan (Yeniçeri kanunları). Türkiye İş Bankası Yayınları.
17. 18. Wilson, P. H. (1996). German women and war, 1500–1800. War in History, 3(2), 127–160.
18. 19. War in History, Yaramış, A., & Güneş, M. (Haz.). (2007). Askerî kanunnameler (1826–1827). Asil Yayınları.
19. 20. Takvim-i Vekâyi: (1284 [1868], 18 Kânunuevvel); (1326 [1910], 30 Teşrinievvel); (1333 [1917], 30 Mayıs)
20. 21. T.C. Resmî Gazete: (1935, 18 Haziran). (Sayı 3031); (1929, 11 Mayıs).(Sayı 1189); (1939, 11 Temmuz). (Sayı 4255); (1951, 6 Mart).(Sayı 7715); (1988, 8 Kasım)(Sayı 19883).
21. 22. Türkiye Büyük Millet Meclisi Zabıt Ceridesi: (Devre: 3 Cilt: VIII, Birleşim: 35, 16 Şubat 1929); (Devre: 3 Cilt: X, Birleşim: 57, 25 Nisan 1929); (Devre: 3 Cilt: XI, Birleşim: 60, 4 Mayıs 1929); (Devre: 5 Cilt: XXVII, Birleşim: 1, 1 Kasım 1938); (Devre: 6 Cilt: I, Birleşim: 5, 21 Nisan 1939, s. 48); (Devre: 6 Cilt: III, Birleşim: 23, 7 Haziran 1939); (Devre: 6 Cilt: III, Birleşim: 33, 30 Haziran 1939); (Devre: 6 Cilt: IV, Birleşim: 35, 5 Temmuz 1939); (Devre: 8 Cilt: XXI, Birleşim: 10, 28 Kasım 1949); (Devre: 9 Cilt: IV, Birleşim: 33, 22 Ocak 1951); (TBMMZC, Devre: 9 Cilt: VI, Birleşim: 55, 2 Mart 1951)
22. 23. Türkiye Büyük Millet Meclisi Tutanak Dergisi: (Devre: 18 Cilt: XVI, Birleşim: 18, 27 Ekim 1988)