Türklerde Eğitim ve Okur-Yazarlığın Kökleri

Öz

Türklerde tarihin ilk zamanlarından beri devlet idaresindeki memur ihtiyacının karşılanmasına yönelik zeki ve güçlü çocuklara, eğitmenler vasıtasıyla her türlü iş için tecrübe kazandırıldığı tarihi belgelerden de anlaşılmaktadır. Bu gençlerin kiminin çok iyi bir komutan olabilmesi amacıyla at binme, ok atma, güreş ve cirit gibi taktiksel oyunlar ile becerileri gelişiyor; kimi çocukların da okuma-yazma yoluyla, iyi konuşma, dil öğrenme, değişik sanat ve ustalıklar konusunda tecrübeleri artırılıyordu. Bütün dünya toplumlarında gördüğümüz üzere Türklerde de eğitim önce ailede başlamaktadır. Bu aile içi eğitimin nasıl ve niteliğinin ne olduğu konusuna baktığımızda muhakkak ki, evvela millete faydalı birer fert olma esas amaçtır. Ayrıca geleceğe yönelik meslek edinme ve beceri kazanma yolları da eğitimin öncelikli ilkeleri arasındadır. Yani kendini koruma, karnını doyurma gibi hayatta kalma yolları çocukluktan itibaren insanlara öğretildiği gibi, çadır kurma, çevrede bulunan malzemelerden yararlanarak yaşamak için gerekli nesnelerin imali de bu eğitimin bir parçası idi.

Anahtar Kelimeler

• Türkler
• Türk Kültürü
• Okur-Yazarlık
• Türklerde Eğitim

The Roots of Education and Literacy among the Turks

Öz

It is understood from historical documents that, from the earliest periods of history, intelligent and strong children were given experience in all kinds of work through trainers in order to meet the need for officials in state administration among the Turks. Some of these youths developed their skills through tactical activities such as horseback riding, archery, wrestling, and javelin throwing in order to become excellent commanders, while others enhanced their experience through literacy, effective speaking, learning languages, and acquiring various arts and crafts. As seen in all societies around the world, education among the Turks also begins within the family. When we look at how this family-based education is carried out and what its nature is, it is clear that the primary aim is to raise individuals who are beneficial to the nation. Moreover, pathways to acquiring future-oriented professions and skills are also among the primary principles of education. In other words, just as ways of survival such as self-defense and feeding oneself are taught to people from childhood, setting up tents and making objects necessary for living using materials found in the environment were also part of this education.

Anahtar Kelimeler

• Turks
• Turkish Culture
• Literacy
• Education among Turks

Kaynakça

1. Baykuzu, T. D. (2008). Hunların kayıp kitapları ve sutralar. Bilig, 44, 195–210.
2. Boodberg, P. A. (1936). Two notes on the history of the Chinese frontier. Harvard Journal of Asiatic Studies, 1(3–4), 283–307.
3. De Groot, J. M., & Asena, G. A. (2010). Hunlar ve Türkistan. Pan Yayıncılık.
4. De Guignes, J. M. (1924). Hunların, Türklerin, Moğolların ve daha sair Tatarların tarih-i umumisi (C. I). Tanin Matbaası.
5. Ebu Bekri Tihrani. (2001). Kitab-ı Diyarbekriyye (M. Öztürk, Çev.). Kültür Bakanlığı Yayınları.
6. Gömeç, S. Y. (2014). Türk adı nasıl ortaya çıktı. Devlet, 11(451), 50–54.
7. Gömeç, S. Y. (2022). Türk devletinde kaganlık ve katunluk kurumu hakkında. İçinde M. H. Macit (Ed.), Tarihsel akıl çerçevesinde Türk devlet felsefesi (ss. 31–65). TASAV Yayınları.
8. Gömeç, S. Y. (2023a). Türk-Hun tarihi (4. bs.). Berikan Yayınevi.

9. Gömeç, S. Y. (2023b). Hindistan’da Türkler (5. bs.). Berikan Yayınevi.
10. Gömeç, S. Y. (2023c). Uygur Türkleri tarihi (6. bs.). Berikan Yayınevi.
11. Gömeç, S. Y. (2024a). Türk kimliğinin harcı Türkçenin özellikleri. Devlet, 21(516), 24–32.
12. Gömeç, S. Y. (2024b). Türk kültürünün ana hatları (6. bs.). Berikan Yayınevi.
13. Gömeç, S. Y. (2025a). Eski Türk devletinde dışişleri ve elçilik kurumu. Yüce Erek, 50, 166–171.
14. Gömeç, S. Y. (2025b). Kök Börü’nün çocukları. Berikan Yayınevi.
15. Gumilev, L. N. (2003). Hunlar (A. Batur, Çev.; 3. bs.). Selenge Yayınları.
16. Guo-zhong, T. (1999). Çince kaynaklara göre Kuzey Liang Hun Devletinin siyasi, kültürel ve ekonomik tarihi [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
17. Gülbeden. (1944). Hümayunnâme (A. Yelgar, Çev.). Türk Tarih Kurumu Yayınları.
18. Günaltay, Ş. (1339). Mufassal Türk tarihi (C. III). Matbaa-i Amire.
19. Huang, R. (2007). Çin tarihi (A. Sönmez, Çev.; 2. bs.). İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları.
20. İbni-Mühennâ Lûgati (A. Battal, Haz.; 2. bs.). (1988). Türk Dil Kurumu Yayınları.
21. Kaşgarlı Mahmud. (1986). Divanü Lûgat-it-Türk tercümesi (B. Atalay, Çev.; C. III). Türk Tarih Kurumu Yayınları.
22. Kepecioğlu, K. (1943). Türklerde spor. İçinde II. Türk Tarih Kongresi tebliğleri (ss. 939–948). Türk Tarih Kurumu Yayınları.
23. Köprülü, F. (2005). Türk tarih-i dinisi (M. Ergun, Haz.). Akçağ Yayınları.
24. Lindner, R. P. (1981). Nomadism, horses and Huns. Past and Present, 92, 3–19.
25. Malleson, G. B. (2026). Ekber Şah ve Babür İmparatorluğu’nun yükselişi (İ. Aslan, Çev.).
26. Nizamü’l-Mülk. (1982). Siyaset-nâme (M. A. Köymen, Haz.). Türk Tarih Kurumu Yayınları.
27. Onat, A. (1977). V. Asırda Kuzey Çin’de kurulan Hsia Hun Devleti (M.S. 407–431) [Doçentlik tezi]. Ankara Üniversitesi.
28. Orkun, H. N. (1938). Hunlar. Bürhaneddin Basımevi.
29. Otkan, P. (1974). M. S. IV. yüzyılda Hunların önderliğinde Çin’de başlayan yabancı kavimler hareketinin kültürel, toplumsal ve ekonomik etkileri [Yayımlanmamış doktora tezi]. Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
30. Ricaut. (t.y.). Türklerin siyasi düsturları (M. R. Uzmen, Çev.). Tercüman 1001 Eser.
31. Shufen, L. (2002). Ethnicity and the suppression of Buddhism in fifth-century North China: The background and significance of the Gaiwu Rebellion. Asia Major, 15(1), 1–21.
32. Tian, X. (2021). Migration, identity, and colonial fantasies in a fifth-century story collection. The Journal of Asian Studies, 80(1), 113–127.
33. Tianji, S. (2021). Beneficial effects of seemingly controversial lifestyles on Xiongnu’s survive in harsh environment during Han Dynasty. The Frontiers of Society, Science and Technology, 3(1), 136–140.
34. Yusuf Has Hacib. (1979). Kutadgu Bilig: I, Metin (R. R. Arat, Haz.; 2. bs.). Türk Dil Kurumu Yayınları.